Kết nối và gìn giữ ký ức chiến tranh để vun đắp hoà bình

Sự kiện do tổ chức “Trái tim người lính” phối hợp với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Dự án "Sáng kiến tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh" (TTU-VWAI) và Câu lạc bộ "Mãi mãi tuổi 20" thực hiện, là hoạt động nhiều ý nghĩa nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ; hưởng ứng Chiến dịch "500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Phát biểu tại sự kiện này, Giám đốc Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kiêm Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Tuyết cho biết, đây không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn là một hoạt động mang ý nghĩa tri ân sâu sắc, thiết thực hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", góp phần lan tỏa truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc Việt Nam.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng những mất mát mà nó để lại vẫn còn hiện hữu trong hàng triệu gia đình Việt Nam. Hàng trăm nghìn liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính, hàng nghìn nhân chứng đang dần đi vào cõi vĩnh hằng, còn rất nhiều câu chuyện về sự hy sinh vẫn chưa được kể trọn vẹn.

Văn hóa tri ân không chỉ là những nén hương trong ngày giỗ, những vòng hoa trong dịp lễ kỷ niệm, mà còn là trách nhiệm gìn giữ ký ức, lưu giữ sự thật lịch sử và truyền lại cho các thế hệ mai sau... Chương trình hôm nay lựa chọn giới thiệu ba công trình mang ba sắc màu khác nhau, nhưng cùng hội tụ ở một giá trị chung: Gìn giữ ký ức chiến tranh để vun đắp hòa bình.

Thông tin từ Ban tổ chức chương trình, TTU–VWAI là chương trình khoa học và nhân đạo do Đại học Công nghệ Texas chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đối tác tại Mỹ và Việt Nam nghiên cứu và khai thác tư liệu lưu trữ về Chiến tranh Việt Nam, với sự hỗ trợ của Bộ Chiến tranh Hoa Kỳ.

Dự án hướng tới việc ứng dụng khoa học lưu trữ, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để khai thác hàng triệu trang tài liệu chiến tranh đang được lưu giữ tại Hoa Kỳ, đặc biệt là hệ thống “Hồ sơ Chứng tích chiến tranh” (CDEC). Thông qua việc đối chiếu, phân tích và xác minh dữ liệu, dự án góp phần cung cấp thêm căn cứ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính người Việt Nam mất tích trong chiến tranh.

Sau 6 tháng đầu năm 2026, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn, xử lý và phân tích được trên 200 hồ sơ CDEC tiêu biểu, phát hiện thông tin liên quan đến danh tính của hơn 1.500 quân nhân Việt Nam có tên trong các tài liệu lưu trữ của Hoa Kỳ. Nhiều thông tin đã được giới thiệu công khai để cộng đồng, các cựu chiến binh và thân nhân gia đình liệt sĩ cùng tham gia xác minh, đối chiếu.

Vừa qua, Đoàn công tác của Đại học Công nghệ Texas đã bàn giao tài liệu nghiên cứu, trao đổi với Ban Chỉ đạo Quốc gia (Ban chỉ đạo 515) và một số địa phương về các định hướng tăng cường hợp tác trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính liệt sĩ.

Phát biểu tại buổi lễ, GS.TS Steve Maxner - Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Chiến tranh Việt Nam, Chủ nhiệm TTU–VWAI cho biết: Dự án tập trung nghiên cứu, phân tích và chia sẻ các nguồn tư liệu lưu trữ nhằm hỗ trợ tìm kiếm thông tin về người Việt Nam mất tích trong chiến tranh, phục vụ công tác xác minh danh tính liệt sĩ, kết nối thân nhân, đồng thời thúc đẩy hợp tác khoa học và các hoạt động nhân đạo, góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh và tăng cường hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ.

GS.TS Steve Maxner cũng cho rằng các sự kiện như giới thiệu dự án, ra mắt sách, trao tặng kỷ vật… rất cần thiết. Đây cũng là dịp gặp gỡ, trao đổi thông tin, giúp lan toả các kết quả nghiên cứu và quan trọng hơn nữa là những nhân chứng, thân nhân của các liệt sĩ phần nào nguôi ngoai nỗi đau khi tìm lại được thông tin, kỷ vật, đưa hài cốt của người thân về với gia đình.

Theo Đại tá, nhà văn Đặng Vương Hưng, Chủ tịch tổ chức “Trái tim người lính”, thông qua hoạt động truyền thông, TTU-VWAI đã kết nối thành công nhiều thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh với các thông tin lưu trữ có giá trị. Tiêu biểu là việc xác minh và kết nối thông tin liên quan đến các gia đình liệt sĩ Trần Minh Tuyến (Hưng Yên); Huỳnh Văn Hai (Trà Vinh); Nguyễn Bá Đang, Nguyễn Xuân Mạnh (Hải Phòng); Nguyễn Xuân Tài và Nguyễn Đăng Nghĩa (Phú Thọ); Võ Thành Dũng (Vĩnh Long)...

TTU-VWAI cũng đã tìm được nhiều cựu chiến binh còn sống sau chiến tranh như: Hoàng Hữu Ái (Ninh Bình); Đỗ Anh Đào (Phú Thọ), Trần Huy Tưởng (Thanh Hóa), Lê Mỹ (Hà Nội), cùng nhiều trường hợp khác đang tiếp tục được các thành viên của dự án phối hợp với cơ quan chức năng xác minh.

Thời gian gần đây, nhiều thân nhân liệt sĩ đã gửi hồ sơ đề nghị Dự án trợ giúp tìm kiếm người thân. Đồng thời, nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu tại các địa bàn như Lộc Ninh, Bình Dương, Tây Ninh, TP Hồ Chí Minh… đã chủ động cung cấp thêm ký ức, tài liệu và nhân chứng, góp phần làm sáng tỏ nội dung của các hồ sơ CDEC và các cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ trên thực địa…

Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình đã trao tặng Bảo tàng tỉnh Ninh Bình 10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ. Đây là những di ảnh màu đã được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng và giới thiệu từ năm 2024. Năm nay, nhóm họa sĩ trẻ đã làm lại bằng công nghệ mới, với nền màu trầm cổ điển, chân dung sống động hơn. 10 chân dung đã được in phóng khuôn khổ 25cm x 38cm bằng chất liệu formex. Đồng thời, Ban tổ chức còn gửi kèm các file gốc, chất lượng cao, để Bảo tàng Ninh Bình có thể tự in phóng và tùy chỉnh theo yêu cầu cụ thể.

10 chân dung nữ Anh hùng liệt sĩ dân quân Lam Hạ không chỉ là lời nhắc nhớ về một thế hệ đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc, mà còn là biểu tượng của văn hóa tri ân, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và trách nhiệm đối với các thế hệ hôm nay và mai sau.

Dịp này, Ban tổ chức cũng đã trân trọng trao tặng gia đình liệt sĩ một số ảnh liệt sĩ được nhóm họa sĩ trẻ của “Trái tim người lính” phục dựng theo di ảnh cũ. Nhiều hiện vật được các cựu chiến binh trao tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.