Kết hợp ca-kịch- xiếc để đổi mới, phát huy nghệ thuật truyền thống

Sau một thời gian dài chuẩn bị, dự án sân khấu kết hợp ca-kịch-xiếc “Huyền sử Việt” chính thức “trình làng” với vở diễn “Cây gậy thần”. Vở diễn được đặc biệt chú ý khi có sự phối kết hợp ăn ý giữa xiếc với cải lương và còn được kỳ vọng sẽ mở thêm một hướng khai thác mới, phát huy tốt hơn các nguồn lực của các đơn vị nghệ thuật truyền thống giữa thời điểm sân khấu khó khăn hiện nay.

Nhiều bất ngờ từ sự kết hợp của xiếc và cải lương

Câu chuyện về Chử Đồng Tử - Tiên Dung vốn đã rất quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên, tích truyện này, kịch bản này của cố tác giả Hoàng Luyện được tái hiện trên sân khấu bằng ngôn ngữ cải lương và xiếc. Việc kết hợp của 2 loại hình vốn được mặc định là khó hài hòa với nhau trên sân khấu tạo nhiều tò mò và cả sự nghi hoặc ngay trong người làm nghề lẫn công chúng. Nhưng, ngay trong buổi biểu diễn đầu tiên, vở diễn “Cây gậy thần” đã nhận được những tín hiệu phản hồi khá tích cực từ phía người xem.

Thử nghiệm kết hợp xiếc và cải lương trong vở "Cây gậy thần"
Thử nghiệm kết hợp xiếc và cải lương trong vở "Cây gậy thần"

Bất ngờ, nhạc nhiên nhưng tự hào, đó là chia sẻ của nghệ sĩ Xuân Hồng, con gái của cố tác giả Hoàng Luyện – tác giả kịch bản “Cây gậy thần” (Chử Đồng Tử - Tiên Dung). Khai thác tích truyện về Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung, đề cao tình yêu quê hương đất nước, tình yêu đôi lứa, kịch bản này đã từng được 7-8 đoàn ở phía Nam chọn dàn dựng. Kịch bản dành cho Chèo của ông cũng đã được Nhà hát Chèo Việt Nam dựng rất thành công. Sau 25 năm, kịch bản được Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam chọn dàn dựng là một bất ngờ lớn với gia đình. 

Cũng theo nghệ sĩ Xuân Hồng, mặc dù vở diễn “Cây gậy thần” kết hợp giữa xiếc và cải lương nhưng vẫn giữ được nội dung tư tưởng của kịch bản. Việc đưa xiếc vào cải lương đã tạo sự mới lạ thú vị cho sân khấu, nhất là sân khấu cải lương trữ tình, lãng mạn nhưng tiết tấu chậm, khó bắt nhịp được đời sống hôm nay. “Tôi rất mừng là kịch bản của bố được các nghệ sĩ, đạo diễn phả vào hơi thở của cuộc sống đương đại, có thể thu hút được người trẻ”. Nghệ sĩ Xuân Hồng xúc động bày tỏ.

Chia sẻ về vở diễn đặc biệt này, NSND Triệu Trung Kiên, quyền Giám đốc Nhà hát Cải lương Việt Nam, 1 trong 2 đạo diễn của “Cây gây thần” cho biết, đây là tác phẩm đầu tiên được dàn dựng trong dự án nghệ thuật “Huyền sử Việt”. Dự án này gồm 4 vở diễn thuộc thể loại Ca – Kịch – Xiếc, ca ngợi công đức của “Tứ bất tử” – bốn vị thánh bất tử trong tín ngưỡng tâm linh nguyên thủy của người dân Việt Nam, đó là Tản Viên sơn Thánh, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử và Mẫu Liễu Hạnh. Dự án nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc và cũng là một sáng tạo mang nhiều yếu tố cách tân nhằm thu hút đông đảo hơn nữa khán giả đến với nghệ thuật biểu diễn.

Sân khấu Rạp Xiếc trung ương lung linh hơn với sự "nhập cuộc" của cải lương
Sân khấu Rạp Xiếc trung ương lung linh hơn với sự "nhập cuộc" của cải lương

Trong đó, vở diễn “Cây gậy thần” kể về một mối thiên duyên vô tiền, khoáng hậu thể hiện khát vọng tự do và hạnh phúc của con người, ca ngợi trung, hiếu, tiết, nghĩa và công lao to lớn của vị Thánh đã tạo dựng nền tảng giao thương giữa các bộ tộc Việt với cư dân bốn biển. Hiện nay có rất nhiều kịch bản viết về huyền tích Chử Đồng Tử - Tiên Dung nhưng hội đồng nghệ thuật của hai nhà hát đã quyết định lựa chọn dựng kịch bản “Cây gậy thần” của cố tác giả Hoàng Luyện, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2017. Để phù hợp dàn dựng khi kết hợp giữa cải lương và xiếc, con rể của cố tác giả là tác giả Lê Thế Song đã chỉnh lý rút gọn kịch bản từ 80 trang xuống chỉ còn 30 trang. NSND Triệu Trung Kiên chỉnh lý lời ca.

Vẫn chờ thêm nhiều cơ hội khai phóng sức sáng tạo của nghệ sĩ

NSND Triệu Trung Kiên cũng cho hay, vì dàn dựng tác phẩm mang tính thử nghiệm nên ngay từ đầu, ê kíp dàn dựng của cả 2 đơn vị là Nhà hát Cải lương Việt Nam và Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã cùng ngồi lại bàn bạc rất kỹ lưỡng và thống nhất phối hợp để cùng thỏa sức sáng tạo nhưng phải có sự cộng hưởng hiệu quả. Thời lượng dàn dựng ban đầu rất dài, gồm gần 2,5h. Sau nhiều lần rút gọn, tiết chế lại, đến nay, vở diễn vẫn còn thời lượng gần 2h. Nghệ sĩ cải lương và xiếc đều rất vui với kết quả hợp tác lần này. 

Có những điều, nếu chỉ có  nghệ sĩ cải lương thì sẽ khó làm được một cách hấp dẫn như trong “Cây gậy thần” và ngược lại, nhờ có sự phối hợp với cải lương mà xiếc được tán thưởng nhiều hơn. Như NSND Lưu Phúc, nghệ sĩ nổi tiếng của Liên đoàn Xiếc Việt Nam chia sẻ là tiết mục dây đu bay nếu bình thường sẽ không nhận được sự tán thưởng rầm rập từ khán giả như khi xem diễn viên cải lương đu bay nhận được sự tán thưởng rầm rập của khán giả.

NSND Tống Toàn Thắng
NSND Tống Toàn Thắng

 Khi diễn viên xiếc đóng Chử Đồng Tử Tiên Dung cũng bay lên càng được ngưỡng mộ nhiều hơn. Sự cộng hưởng của xiếc và cải lương đã tăng sự thăng hoa cho nghệ sĩ, cho tác phẩm.  Việc đưa nhạc jazz và rap vào vở diễn cũng là một thử nghiệm táo bạo của ê kíp nhưng cũng được kỳ vọng sẽ từng bước cởi bỏ dần những giới hạn của sân khấu cải lương lâu nay. 

Các nghệ sĩ cũng chấp nhận thử nghiệm này như 1 cuộc chơi, 1 ngã rẽ, 1 con đường mới cho sân khấu cải lương nói riêng, sân khấu truyền thống nói chung cho tương lai và bước đầu có thể sẽ gặp phải những phản ứng trái chiều, có thể có những bộ phận khán giả chưa chấp nhận. Nhưng may mắn là đến thời điểm này chưa có sự phản ứng nào gay gắt từ công chúng và giới chuyên môn.

Bày tỏ vui mừng với những thành công hợp tác bước đầu với cải lương, NSND Tống Toàn Thắng, Phó Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam cho biết, thành công này giống như là tiền đề để các nghệ sĩ vượt qua ngưỡng giới hạn của chính mình, của chính đơn vị mình trong sáng tạo nghệ thuật, đồng thời đáp ứng được nhu cầu của khán giả hiện nay hơn. Anh cũng cho hay, vở diễn “Cây gậy thần” đã nhận được sự hậu thuẫn của khá nhiều đơn vị tài trợ nên trong thời gian tới, vở diễn sẽ được phục vụ đông đảo công chúng trên cả nước. Vở diễn thứ 2 là dự án “Huyền sử Việt” khai thác tích truyện về Mẫu Liễu Hạnh, về đạo Mẫu, “chạm” được vào đời sống tín ngưỡng tâm linh của người Việt nên sự hậu thuẫn có thể còn lớn hơn. 

Cảnh trong vở "Cây gậy thần"
Cảnh trong vở "Cây gậy thần"

Hiện tại, anh và các nghệ sĩ đang ấp ủ khá nhiều ý tưởng mới như kết hợp xiếc với nhạc nhẹ, xiếc với Tuồng, Chèo nhằm tiếp cận đông đảo khán giả hơn nữa. “Hiện nay, chúng ta có 12 nhà hát trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Các đơn vị đều tập hợp một đội ngũ làm nghề hùng hậu, đầy thực lực. Xiếc, ảo thuật có một lợi thế là giàu tính giải trí. Sân khấu truyền thống có những giới hạn cố hữu. Khi các bên kết hợp lại sẽ bổ sung lợi thế cho nhau. 

Tất nhiên, để có sự phối hợp hiệu quả, tạo ra các sản phẩm mới mẻ để chinh phục khán giả, các nghệ sĩ phải sáng tạo không ngừng, các đơn vị phải ngồi lại bàn bạc, thống nhất để tìm ra con đường chung nhất. Nhưng, mọi sự sáng tạo, mọi cá tính phải phục tùng mục đích tối thượng là hiệu quả của tác phẩm và chinh phục khán giả”. NSND Tống Toàn Thắng bày tỏ.

Hoa Nguyễn

Các tin khác

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Trên sân khấu Học viện Âm nhạc Quốc gia, những giọng ca vàng của nền thanh nhạc Việt Nam như NSND Quang Thọ, NSND Ngọc Khang, Thanh Lam, Mỹ Linh, Trọng Tấn, Đăng Dương... đã hội tụ. Đó là hành trình trở về với những giai điệu đã đi cùng năm tháng, tôn vinh, giá trị truyền thống và khẳng định sức sống, sự tiếp nối vượt thời gian của nền thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Tối 14/11, tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt (Lâm Đồng) đã khai mạc Festival Âm nhạc Quốc tế Lang Biang 2026 với chủ đề “Đà Lạt – Hội tụ và thăng hoa”. Sự kiện là dịp kết nối di sản âm nhạc Tây Nguyên với những sắc màu âm nhạc đương đại và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt, Lâm Đồng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi cả nước, TP Hồ Chí Minh chuẩn bị chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, trải rộng trên địa bàn 168 phường, xã, đặc khu, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và lan tỏa tinh thần đại đoàn kết.

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Ngày 13/11, Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sách Côn Đảo lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Huyền thoại Côn Đảo”. Sự kiện diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/11/2026 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh.

MB ký kết hợp tác với HLL JoongAng, Hakuna Matata Group - đơn vị sở hữu bản quyền giải thưởng, chính thức trở thành Nhà tài trợ Danh xưng của Lễ trao giải The 41st Golden Disc Awards tại Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết hợp tác với MB

Ngày 11/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) và Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) tổ chức ký kết và công bố chương trình hợp tác “Việt Nam - Hơn cả một trải nghiệm” (Vietnam – Experience More) trong giai đoạn 2027–2031, hướng tới lựa chọn và đồng hành đưa các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giải trí có sức hút quốc tế tổ chức tại Việt Nam, gắn với quảng bá hình ảnh đất nước, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất của Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) vừa được công bố, “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, được ghi danh với mã số 283, thuộc nhóm di sản địa chất về địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra.

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Tìm kiếm những giọng hát mới lan tỏa di sản nhạc Trịnh Công Sơn

Một di sản âm nhạc lớn không thể chỉ được tiếp nối bằng những bản trình diễn giống với quá khứ. Nó cần được sống trong những cảm nhận mới, những tiếng nói mới. Đó cũng là lý do mà chương trình Hát cùng Trịnh ra đời nhằm tìm kiếm giọng ca tiếp nối di sản của Trịnh Công Sơn.

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Mời gửi bài viết cho bộ sách về Chiến dịch 500 ngày đêm

Thực hiện Kế hoạch số 597/KH-BCA-X04 ngày 29/5/2026 của Bộ Công an về truyền thông “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức xây dựng bộ sách về hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Dinh Độc Lập hướng đến không gian sáng tạo và kết nối di sản

Sáng 11/11, Di tích quốc gia đặc biệt Dinh Độc Lập - Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức tọa đàm khoa học với chủ đề “Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại”, hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất (24/11/2026).

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Nghệ sĩ mang áo lính lan toả sức sống của âm nhạc dân tộc

Với thanh âm của Sáo trúc, đàn Tranh, đàn Bầu, Tỳ bà, Tam thập lục, đàn Nhị, K’ni, Trống dân tộc, trong chương trình “Âm vang non nước - Khát vọng vươn xa” các nghệ sĩ Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội đã mang đến với khán giả Thái Nguyên không gian âm nhạc đậm bản sắc Việt Nam.

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Cuộc đối thoại nghệ thuật giữa văn chương, âm nhạc và nhiếp ảnh

Lấy cảm hứng từ tiểu thuyết “Trăm năm cô đơn” - tác phẩm mang về giải Nobel văn học năm 1982 cho nhà văn Colombia Gabriel García Márquez, chương trình “Bóng hình Macondo” mang đến những gam màu mới lạ với khán giả Thủ đô Hà Nội vào tối 9-10/11. Đây cũng là lần đầu tiên, tại Nhà hát Hồ Gươm có một chương trình kết hợp độc tấu piano với nghệ thuật nhiếp ảnh.

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Triển lãm tài liệu lưu trữ về kiến trúc, đô thị Việt Nam, đang đề cử UNESCO ghi danh

Khối tài liệu lưu trữ gốc do Việt Nam và Pháp cùng bảo quản, hiện đang được hai bên phối hợp xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới sẽ được giới thiệu tại Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu, Hà Nội.

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Mở rộng trải nghiệm nghệ thuật, thu hút khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm

Sự kết hợp giữa dàn nhạc giao hưởng lâu đời cùng nữ nhạc trưởng, nhà soạn nhạc, nghệ sĩ piano trẻ Alma Deutscher với những dấu ấn sáng tạo đương đại đã mang đến những trải nghiệm khó quên cho khán giả đến Nhà hát Hồ Gươm trong hai đêm 7 – 8/11. Đây cũng là một trong những chương trình có nhiều đổi mới nhằm thu hút khán giả trong dịp cuối năm 2026.

Hà Nội có thêm 46 không gian văn hóa sáng tạo

Hà Nội có thêm 46 không gian văn hóa sáng tạo

Tối 8/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã tổ chức Lễ trao quyết định công nhận 46 không gian văn hóa sáng tạo năm 2026, khai trương không gian văn hoá Lũng Trăng, tăng tổng số không gian văn hoá sáng tạo của Thủ đô được công nhận lên 128 không gian.