Trong quyển Hồi ức – một thời để nhớ của bà Nguyễn Thị Ca (vợ của AHLLVTND - liệt sĩ Nguyễn Hòa Luông ở xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè) có đoạn ghi: “Nhà chúng tôi bị giặc đốt không biết bao nhiêu lần, chúng tôi ở từ ngói đến nhà tranh, từ nhà to đến nhà nhỏ, rồi nhà tạm nhưng ông (AHLLVTND Nguyễn Hòa Luông) chẳng nề hà. Nước mất thì nhà tan, chuyện ấy lẽ thường và chỉ có một con đường là đánh giặc. Lý lẽ ấy nói ra thì thật là giản dị, nhưng có sống trong hoàn cảnh đó mới thấy hết được ý nghĩa của sự hy sinh”.
Năm 1943, bà Ca vừa tròn 17 tuổi và đang học nội trú tại trường Providence ở Sóc Trăng thì được cha, mẹ gọi về để lấy chồng. Chồng bà, ông Nguyễn Hòa Luông là con trai thứ chín trong một gia đình khá giả, nhiều ruộng, nhiều vườn nên ông sống rất thong dong, thoải mái.
Cách mạng tháng Tám bùng nổ, bà Ca ngạc nhiên khi thấy chồng đứng trong hàng ngũ cách mạng, tập hợp thanh niên, dùng tầm vông, giáo mác tập đánh du kích. Ông Chín lao vào phong trào quên ăn, quên ngủ. Ông hoạt động nằm vùng tại Khu Chín (huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng), xây dựng được phong trào, có tổ chức, có đoàn thể. Khi cơ sở vững vàng, ông nhận lệnh về công tác tại huyện Cầu Kè (tỉnh Trà Vinh) với nhiệm vụ thành lập Công an xung phong.
Nhà cửa rộng rãi, lúa thóc đầy bồ, heo gà đầy sân, cây trái đầy vườn, gia đình bà dang tay “bao bọc” những người làm cách mạng. Ông cũng là người ra sức huấn luyện, dạy dỗ và giao nhiệm vụ cho cậu bé người Khmer tên Tịch làm liên lạc và cầm súng đánh trận; xin gia đình cho cô bé tên Út gia nhập Công an xung phong với nhiệm vụ liên lạc. Chính ông cũng là người tác hợp để Út và Tịch nên duyên vợ chồng.
Theo tài liệu của Công an Trà Vinh, đồng chí Nguyển Hòa Lương rất chú trọng xây dựng đội ngũ ngày càng lớn mạnh, từ 10 đồng chí lúc mới thành lập đã phát triển lên đến 60 đồng chí chỉ trong thời gian ngắn. Tất cả luôn trung thành với Đảng, gắn bó mật thiết với nhân dân và chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng hi sinh. Mặt khác, đồng chí có quan hệ máu thịt với quần chúng nhân dân, xây dựng được hơn 20 cơ sở ở huyện lỵ và trong hàng ngũ của địch.
Nguyễn Hòa Luông trong chiến đấu thì dũng cảm, khôn khéo, luôn giành chiến thắng, đồng thời bảo toàn lực lượng, bảo toàn sinh mạng và tài sản của người dân. Ông có tài cải trang, không ai nhận ra. Có lần ông giả dạng dân chài trên sông để bất ngờ diệt gọn tên xã Sơn tàn ác nhưng lại tha bổng cho tên xã Kiết cùng đi chài chung xuồng với tên xã Sơn. Nghĩa là không phải ai làm tay sai cho Pháp, ông cũng diệt, chỉ diệt những tên ác ôn; còn số khác thì “tranh thủ” để cô lập, chia rẽ hàng ngũ bọn chúng hoặc làm “tay trong”...
Trong 5 năm làm Công an xung phong Cầu Kè (1947 - 1952), đồng chí đã lãnh đạo và trực tiếp cùng đồng đội đánh thắng hơn 50 trận lớn, nhỏ; diệt gọn gần 60 tên ác ôn Việt gian; diệt và bắt sống 18 tên Pháp (có 6 tên sĩ quan); hơn 20 lần đánh sập đồn bót địch; giành lại khoảng 200 trâu, bò, heo cho bà con đã bị địch bắt; thu hàng trăm súng ống, đạn dược các loại của địch để trang bị cho lực lượng Công an xung phong và tự vệ huyện Cầu Kè.
Đồng chí còn hỗ trợ Công an xung phong huyện Trà Ôn và Tam Bình (tỉnh Vĩnh Long) đánh thắng hàng chục trận lớn, nhỏ, bắt sống gần 100 tù binh và thu của địch hàng trăm súng các loại...
Tháng 2/1950, Huyện ủy Cầu Kè ra lệnh cho Công an xung phong thực hiện nhiệm vụ giải thoát đồng chí Đinh Công Thành, cán bộ binh vận huyện bị bọn địch giam tại huyện lỵ và sắp đem ra tử hình. Đó là một nhiệm vụ cực kỳ phức tạp và nguy hiểm. Tuy nhiên, chỉ 3 ngày sau, ông đã có kế hoạch “cướp tù” chu toàn.
Với sự yểm trợ của đồng đội, ông một mình một súng giữa chợ huyện Cầu Kè bắn vào căn cứ địch. Hai mũi khác gồm Công an xung phong huyện và dân quân địa phương đồng loạt nổ súng tấn công. Địch bị bất ngờ nên lúng túng co cụm trong căn cứ. Chúng hoàn hồn thì đồng chí Thành đã phóng xuống sông và leo lên xuồng chài của hai cán bộ Công an xung phong để về khu giải phóng an toàn.
Sáng sớm 20/2/1952, có 2 đại đội lính Pháp mở cuộc càn quét vào vùng căn cứ ở xã Tam Ngãi. Sau khi tổ chức phòng thủ và phản công, Huyện ủy Cầu Kè chỉ đạo Công an xung phong phải chặn bước tiến của địch tại bờ sông Tam Ngãi và phân công đồng chí Dương thay đồng chí Luông chỉ huy Công an xung phong.
Nguyễn Hòa Luông đang bị cảm nặng, sức khoẻ yếu nhưng ông một mực xin ra chiến đấu bởi đây là trận đánh vô cùng quan trọng, quyết định sự an nguy của Đảng bộ địa phương, trong khi "đồng chí Dương mới được tăng cường về, chưa quen địa hình, chưa hiểu rõ cách đánh của địch ở đây, cũng như tính nết của lực lượng Công an xung phong"... Huyện ủy Cầu Kè chấp thuận .
Trận đánh diễn ra ác liệt từ 8h sáng đến 16h chiều, 2 đại đội của địch không thể qua được sông trước sự chiến đấu ngoan cường của gần 2 trung đội Công an xung phong Cầu Kè và lực lượng dân quân xã Tam Ngãi dưới sự chỉ huy của Nguyễn Hoà Luông.
Bọn địch bất ngờ dùng ghe lớn vượt sông và tập trung hỏa lực yểm trợ rất mạnh. Trước tình huống đó, Nguyễn Hòa Luông trườn mình tới ẩn vào bụi dừa nước ven sông rồi dùng lựu đạn đánh chìm chiếc ghe chở bọn địch, diệt hơn 10 tên. Chúng lúng túng trước đòn tấn công táo bạo đó nên huy động hỏa lực trút đạn như mưa về hướng đồng chí Luông, rồi kéo nhau bỏ chạy vì đã bị tiêu hao quá nhiều lực lượng. Trong làn mưa đạn của địch, đồng chí Nguyễn Hoà Luông đã anh dũng hi sinh.
Bà Nguyễn Thị Ca, vợ AHLLVTND Nguyễn Hòa Luông vì tuổi cao đã qua đời cách đây vài năm. Mỗi lần đến thăm gia đình, phóng viên thắp nén hương tưởng nhớ ông, bà và cùng trò chuyện cùng cô Nguyễn Thị Nhạn là con gái lớn và trực tiếp thờ cúng ông, bà, người mà bà đã từng bế trên tay để chạy giặc biết bao phen...
Ký ức người lính giữ cờ bên cầu Hiền Lương 
Ký ức xúc động về các chiến sĩ cách mạng trong “địa ngục trần gian” 
