Chỉ mới là bước đầu
Bắt nguồn từ một nhu cầu thực tiễn là có những trường hợp người bệnh không thể đến các cơ sở y tế lớn, hoặc bệnh quá nặng, không đủ thời gian đưa lên các bệnh viện tuyến trên, nhưng việc chẩn đoán, điều trị lại cần đến kiến thức kinh nghiệm của các chuyên gia. Nhiều bệnh nhân có thể chữa trị ở tuyến dưới nhưng vẫn kéo lên trên khiến các bệnh viện rơi vào tình trạng quá tải.
Trong khi các ca nặng, chuyển lên Hà Nội thì cơ hội sống còn rất ít. Giải pháp hội chẩn tư vấn phẩu thuật trực tuyến đối với ngoại khoa, và hội chẩn trực tuyến với nội khoa là một lựa chọn tối ưu. Đấy cũng là một cách mà y học hiện đại gọi là Y học từ xa, phát triển từ khi các phương tiện cho phép con người liên lạc với nhau, và tồn tại song hành cùng phương thức chữa bệnh truyền thống là bệnh nhân phải đến bệnh viện.
Theo thống kê, hàng năm có hàng ngàn trường hợp bệnh nhân chết trên đường đi cấp cứu, vì không kịp đến các cơ sở y tế và không được sử dụng các dịch vụ y tế tốt nhất. Hiện nay, chỉ các bệnh viện tuyến trên mới đủ các thiết bị kỹ thuật và những chuyên gia đầu ngành để giải quyết những ca khó. Do đó hội chẩn trực tuyến là một cơ hội giúp người dân tiếp cận với phương thức chữa bệnh hiện đại và những dịch vụ y tế tốt nhất mà không phải trực tiếp đến tận nơi.
Ngay từ năm 2004, Bệnh viện Việt Đức và sau đó từ năm 2010 là Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai dự án này, trên cơ sở một hệ thống các bệnh viện vệ tinh. Việt Đức có Thanh hóa, Sơn Tây, Phú Thọ, Hải Phòng, Nam Định, Bắc Ninh và Bạch Mai có Bệnh viện Nam Định, Bắc Ninh, Hà Đông, Đa khoa khu vực Phố nối (Hưng Yên), Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang, Nghệ An. Các bệnh viện vệ tinh này đều được đầu tư các thiết bị y tế hiện đại, tập huấn nâng cao chuyên môn cho các bác sĩ. Lần đầu tiên, các bệnh viện vệ tinh của Bạch Mai và Việt Đức được tiếp xúc với hệ thống máy móc hiện đại và những chuyên gia đầu ngành qua hệ thống kết nối từ xa.
Dự án này triển khai từ năm 2004, đáng lẽ hoàn thành từ năm 2008 nhưng phải đến năm 2010 hệ thống kết nối mới được lắp đặt đồng bộ cả ở Bệnh viện Việt Đức và 6 bệnh viện vệ tinh, vì vậy cho tới hội nghị trực tuyến tổng kết dự án vào tháng 7/2011, Bệnh viện Việt Đức cũng mới chỉ hội chẩn trực tuyến cho khoảng 10 trường hợp ở các bệnh viện tuyến dưới, và đều đang trong tình trạng nguy kịch.
Những trường hợp như một cháu bé bị chảy máu dạ dày ở Phú Thọ, bị nghi là ung thư dạ dày, không cần chuyển lên tuyến trên mà vẫn được cứu chữa kịp thời bởi các chuyên khoa đầu ngành của Bệnh viện Việt Đức. Việc triển khai hội chẩn trực tuyến ở ngoại khoa gặp rất nhiều khó khăn do đòi hỏi hệ thống dẫn truyền thông suốt, hình ảnh trung thực rõ nét với thời gian thực, nên sau 6 năm triển khai, hiệu quả mới chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn như vậy.
Bệnh viện Bạch Mai thì đều đặn hơn, họ triển khai dự án hội chẩn trực tuyến này vào chiều thứ 6 hàng tuần. Chủ yếu vào các lĩnh vực chuyên môn: Cấp cứu hồi sức: Cấp cứu, Hồi sức tích cực và Chống độc. Nội khoa: Tim mạch, Hô hấp, Tiêu hóa, Cơ xương khớp, Thận tiết niệu - lọc máu, Nội tiết, Dị ứng - miễn dịch lâm sàng. Chống nhiễm khuẩn bệnh viện, truyền nhiễm. Cận lâm sàng: Chẩn đoán hình ảnh, Nội soi, Hóa sinh, Huyết học, Vi sinh, Giải phẫu bệnh - tế bào học.
Công nghệ thông tin, truyền thông, giáo dục sức khoẻ và kết nối mạng trực tuyến. Quản lý bệnh viện. Trong các dự án nêu trên, Dự án tăng cường chất lượng chuyên môn các Bệnh viện vệ tinh đã triển khai nhiều nội dung rất thiết thực, có ảnh hưởng sâu rộng tới hoạt động chuyên môn, thực hành lâm sàng cả trong ngắn hạn và dài hạn của 8 bệnh viện vệ tinh như: xây dựng các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh nội khoa và đã ấn bản thành sách, xây dựng các tiêu chuẩn đơn vị chuyên môn, hệ thống quản lý chất lượng các bệnh viện theo tiêu chuẩn ISO 9001: 2008...
Nội dung Hội chẩn trực tuyến là một trong các nội dung nổi bật của Đề án được triển khai thông qua mạng kết nối trực tuyến giữa Bệnh viện Bạch Mai và 8 bệnh viện vệ tinh. Buổi hội chẩn trực tuyến đầu tiên diễn ra vào ngày 06/05/2011, sau đó việc hội chẩn trực tuyến được diễn ra đều đặn vào các buổi chiều thứ 6 của tất cả các tuần (từ 14h - 16h30). Hội chẩn trực tuyến thường quy: Bệnh viện Bạch Mai chuẩn bị ca lâm sàng điển hình về một lĩnh vực hiện đang là vấn đề nổi cộm với các bác sỹ. Và Hội Chẩn trực tuyến đột xuất: các bệnh viện vệ tinh khi có bệnh nhân khó có thể liên hệ để bổ sung thêm bệnh nhân hội chẩn, khi đó Ban Tổ chức sẽ mời thêm các chuyên gia phù hợp của Bệnh viện Bạch Mai.
Rõ ràng, hội chẩn trực tuyến đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực, nhất là đối với bệnh nhân, những bệnh nhân ở các vùng xa xôi được sự tư vấn của các chuyên gia đầu ngành mà không phải đến tận nơi.
Cần có một hành lang pháp lý
Nhưng vì sao một phương thức chữa bệnh tối ưu như vậy lại chưa được triển khai rộng rãi ở Việt Nam, và hiện nay, vẫn chưa được áp dụng thường xuyên. Với Bệnh viện Việt Đức, thì hội chẩn trực tuyến vẫn chỉ đang nằm trong khuôn khổ của một dự án. Còn với bệnh viện Bạch Mai, cũng chỉ từ năm nay mới triển khai đều đặn, và chỉ nằm ở phương thức tư vấn, học hỏi kinh nghiệm là chính.
Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Bình Giang, Phó Giám đốc Bệnh viện Việt Đức, thì về mặt hành lang pháp lý, hiện nay vẫn chưa có chế tài về vấn đề này, nhiều người tỏ ra lo ngại, tư vấn như thế nào, khi có trục trặc kỹ thuật hay khi bệnh nhân tử vong hoặc có tai biến thì trách nhiệm thuộc về bộ phận nào là câu hỏi chưa có lời giải đáp thỏa đáng, bác sĩ trực tiếp phẫu thuật hay người tham gia tư vấn hay nhóm kỹ thuật truyền dẫn? Rõ ràng là đến nay vẫn chưa có cơ sở luật pháp cho vấn đề này.
Về kinh phí, mỗi một ca hội chẩn trực tuyến ở Mỹ có thể được trả hàng ngàn đô trong khi các ca hội chẩn ở Việt Nam vẫn chưa hề có một nguồn kinh phí hỗ trợ nào. Chất xám của các chuyên gia đầu ngành chưa được trả công xứng đáng. Hiện nay, họ chỉ mới làm việc dưới hình thức "từ thiện" cho dự án, nhưng về lâu dài, không thể sử dụng không công chất xám của họ. Ngoài ra, chi phí cho đường truyền hiện nay các bệnh viện cũng phải đứng ra trả. Vấn đề là, nhà nước tài trợ hay bệnh nhân chi trả cho những ca tư vấn phẫu thuật trực tuyến.
Phương án, bệnh nhân trả, gần như là điều không thể. Còn nhà nước, đến nay vẫn chưa có cơ chế về tài chính mà các bệnh viện chủ yếu sử dụng ngân sách của bệnh viện. Nhưng điều này, dẫn đến tình trạng, bệnh viện Việt Đức không thể chạy dài hơi cho dự án này, và đến nay, sau 6 năm thực hiện, họ chỉ mới thực hiện được 10 ca hội chẩn trực tuyến. Trong khi đó, họ vẫn thường xuyên làm việc trực tuyến trong các hội thảo lớn của quốc tế.
Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Bình Giang nói: "Chúng ta đã làm chủ được khoa học kỹ thuật, chúng ta có các chuyên gia đầu ngành, không thua kém các nước trên thế giới, những rõ ràng, là chúng ta còn thiếu cơ chế và một hành lang pháp lý để phổ biến vấn đề này".
