Lúc đi học về đến cổng bản Đá Đinh, nghe loa phát thanh treo trên cột điện thông báo đêm nay bão ở ngoài biển khơi sẽ di chuyển vào đồng bằng, Phà lo sợ lắm. Nỗi lo sợ vừa mơ hồ lại vừa rõ rệt hiện lên trong đôi mắt đen láy hạt nhãn và trên khuôn mặt ửng hồng măng tơ. Phà phải chạy ngay về nhà để báo tin cho bà nội biết.
Khăn quàng đỏ trên vai áo sơ mi trắng ướt đẫm mồ hôi bay phấp phới như mây giữa làn gió heo may thổi về từ cánh đồng Tòng Láo thơm nồng hương cốm. Bây giờ đã sang tháng mười, sữa của mẹ lúa đang dần đặc lại. Trên những thửa ruộng cấy sớm, đã nhiều nhà gặt lúa về để làm mẻ cốm mới nhất. Tiếng chày giã cốm nhà ai làm rung vầng trăng thu trên đỉnh núi Bố.
Cô giáo Huyền dạy môn Địa lý nói rằng, nơi chúng ta đang sống là miền núi. Miền núi là miền đất có những ngọn núi cao vút như muốn chọc trời, trong đó có núi Bố uy nghiêm và núi Mẹ hiền từ quê hương Phà, còn đồng bằng là miền đất có những mặt biển mênh mông như tấm gương soi, đó là nơi Phà chưa từng đặt chân tới bao giờ. Cô giáo còn nói, cứ đi dọc theo suối thì sẽ tới sông, đi xuôi theo sông sẽ về với biển.
Phà muốn học thật giỏi, muốn ăn thật khỏe và lớn lên thật nhanh, lúc đấy sẽ có đủ trí tuệ và sức lực để đi từ núi về biển. Núi ở trước mặt còn biển ở sau lưng. Trước mặt thì nhìn thấy nhưng sau lưng thì chưa biết. Phà muốn tìm hiểu những điều chưa biết để soi vào biển, dù nó mênh mông như những tấm gương khổng lồ.
*
Đêm hôm sau cơn bão đã suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, gây mưa lớn khắp bản Đá Đinh. Chiều hôm trước cô giáo chủ nhiệm đã cho cả lớp nghỉ học ngày mai để ở nhà tránh bão. Các bạn reo lên vui sướng vì được nghỉ học chứ không lường trước được sự nguy hiểm của cơn bão.
Bọn thằng Thàng, thằng Tả gào to nhất vì chúng nó sắp được ra suối Tà Bỏ để bắt cá, chẳng là lũ to thì suối sẽ nhiều cá. Cá tự nhiên từ trên thượng nguồn bơi xuống, rồi cá nuôi thả của các nhà trong bản bị vỡ ao trôi ra. Nhà nào bị vỡ ao thì năm ấy mất mùa, mặt nhăn như cái bị rách của ông ăn mày vẫn ngồi ở tam quan miếu Bạch Dương. Chẳng hiểu sao chúng nó cũng vui vẻ được, Phà nghĩ bụng.
Trên đường đi học về, Phà rủ Pú chiều mai tạnh mưa thì đi xem lũ nhé. Xem suối Tà Bỏ nước có dâng lên tận đường cái không. Xem cánh đồng Tòng Láo lúa nếp làm cốm có bị đổ gục vì gió to không. Xem nhà ai có bị vỡ ao không. Xem bọn thằng Thàng, thằng Tả có bắt được nhiều cá không. Pú gật đầu trước khi rẽ vào cổng nhà mình. Bóng Pú mặc áo trắng lẫn vào nắng trưa. Khói bếp thơm nức ùa ra đón Pú về.
Cả ngày nắng vàng ươm như cá mè kho nghệ, trời trong vắt như thạch găng không một gợn mây, hình như gió cũng rủ nhau trốn vào tóc chị Dẳng đang vấn ngoài bậc cửa. Phà nhớ cô giáo nói, trước khi bão đổ bộ vào đất liền thì bão sẽ hút hết mây ra phía biển. Biết thế, nhưng có lúc Phà gãi đầu tự hỏi hay đài dự báo thời tiết bị sai nhỉ.
Phà định chạy sang nhà Pú rủ Pú ra cánh đồng Tòng Láo bắt cào cào, châu chấu nhưng bà đang đun cám trong bếp cho con lợn nái ăn lấy sữa ngó ra bảo, sắp bão còn đi đâu, không ở nhà mà giúp bố mày. Pú đành ở nhà giữ thang cho bố trèo lên mái nhà thay mấy viên ngói cũ, kẻo mưa to thì nhà bị dột. Mẹ cũng đang bê củi từ đầu hồi vào trong bếp vì sợ củi ướt, trong lúc chị Dẳng ôm thêm một bó cây ngô khô to tướng cho con trâu cụt sừng ăn dự trữ.
Con mèo mun nằm cuộn tròn khép mắt lim dim bên thềm. Hình như nó đang trong giấc mơ cá mè kho nghệ, Phà thấy nó thè lưỡi liếm nắng vàng. Con chó vàng đuổi theo con bướm trắng đang bay ngoài sân. Con chó nhảy cẫng đuổi theo con bướm. Con bướm chợt vỗ cánh bay vút lên ngọn cau làm con chó ngã lăn ra sân.
Nhìn mặt con chó khoặm lại thật xấu hổ. Đã thế con bướm lại còn lượn xuống như muốn trêu ngươi lêu lêu, tẽn tò chưa, đằng ấy làm gì biết bay đâu, đừng có mà đòi bắt tớ nhé. Con chó lại đuổi theo cái bóng lũn cũn của mình trên sân gạch. Cái đuôi tí xíu của nó đang ngoáy tít như bím tóc của cái Thùy quản ca mỗi lần bắt nhịp. Cả nhà ai cũng tất bật, hối hả trước khi bão về. Chỉ có con mèo ham ngủ, con chó mải chơi thôi, hai đứa hư quá, còn Phà vẫn đang giữ thang cho bố đây này.
Đến chập tối, gió từ đỉnh núi Bố và núi Mẹ tràn xuống gầm rú như hổ đói mồi. Nửa đêm thì cơn mưa nặng hạt như sàng gạo trên mái nhà. Bản Đá Đinh chìm khuất trong cơn mưa. Nhà Phà lọt thỏm giữa bóng tối. Bóng tối bao trùm khắp năm gian. Bếp lửa vẫn còn thức, những mắt than còn đỏ rực trong đêm. Phà cũng thấy khó ngủ quá.
Phà nghe rõ cả tiếng hàng chuối mật vườn sau đang cọ lá vào cửa sổ đã khép. Khi lưng Phà nằm đệm bông lau, đầu kê gối bông gạo, ngực đắp chăn bông gòn nẹp đen nẹp đỏ ấm áp, Phà chợt nghĩ không biết hàng chuối có rét không bà nhỉ. Phà quay sang đòi bà kể chuyện. Bà bảo, khuya rồi đấy, ngủ đi. Mai cháu được nghỉ học mà bà, bà kể một câu chuyện thôi cũng được, Phà nài nỉ. Giọng bà thoảng hương trầu quế xua đi hơi rét trong nhà và tiếng mưa ngoài trời. Câu chuyện của bà đưa Phà trở về bản làng miền núi của những ngày xa lơ xa lắc mà Phà chưa đặt chân tới bao giờ.
*
Bản Đá Đinh nằm dưới chân núi Bố còn bản Phời nằm dưới chân núi Mẹ với những mái nhà đất, nhà sàn đầy tiếng mõ trâu trong sớm mai và khói bếp bay dưới hoàng hôn. Người bản Đá Đinh là người Giáy, còn người bản Phời là người Tày. Người bản Đá Đinh thích nung gạch, đốt ngói để làm nhà đất, còn người bản Phời ưa chặt cây, lấy gỗ để làm nhà sàn. Người bản Đá Đinh lấy đất dưới núi Bố để nung gạch, đốt ngói, còn người bản Phời chặt cây trên núi Mẹ để làm cột, làm kèo.
Người bản Đá Đinh cúng rừng đầu năm, uống rượu ăn thề không chặt cây cổ thụ và trồng tre, trồng xoan để dùng, còn người bản Phời thì phá rừng quanh năm, khi nào cần làm nhà thì lên rừng chặt cả cây cổ thụ rồi buộc trâu kéo về. Có khi rừng trên núi Mẹ hết gỗ hoặc ở cao quá trâu không kéo về được, người bản Phời còn định sang tận núi Bố để chặt cây, người bản Đá Đinh biết được bảo nhau ra ngăn cản không cho lấy gỗ. Vì thế mà rừng trên núi Bố còn xanh tươi đến tận bây giờ, trong khi rừng trên núi Mẹ bị khai thác cạn kiệt khiến đất trống hở ra như những vết thương lở loét và đỏ lòm như máu, đứng ở chân núi còn trông thấy rất rõ.
Người già cả các bản đều kể rằng, trên núi Bố và núi Mẹ có thần núi ngự trị. Thần núi đã bốn nghìn năm tuổi, râu dài như gió và tóc bạc như mây. Chưa ai nhìn thấy thần núi bao giờ, kể cả người già nhất mười tám bản. Thần núi Bố và thần núi Mẹ trông giữ hai kho vàng rất to ở trên hai đỉnh núi thiêng. Người bản Đá Đinh tin rằng có thần núi ngự trị nên ra sức bảo vệ rừng, còn người bản Phời nói rằng đã lên tận đỉnh núi chặt cây có thần núi nào đâu, thần núi chỉ có trong câu chuyện truyền thuyết của người già kể cho trẻ con mà thôi.
Cuộc sống cứ thế bình yên trôi đi cho đến một ngày trời làm mưa to, gió lớn suốt ba ngày ba đêm. Nước suối Tà Bỏ dâng lên tận đường cái, còn lúa nếp, lúa tẻ đổ gục trên cánh đồng Tòng Láo, Tòng Xiếng. Từ trong nhà ngó ra, chỉ trông thấy màn trời chiếu đất trắng xóa trong mênh mông nước chảy và mù mịt mưa rơi. Đến sáng ngày thứ ba thì dân bản bỗng nghe thấy một tiếng nổ rất lớn ở trên đỉnh núi Mẹ. Người bản Đá Đinh cách xa mấy trăm quăng dao còn giật mình.
Khi mọi người chạy đến bản Phời thì gặp cảnh tượng thật đáng sợ. Hàng chục ngôi nhà sàn dưới chân núi Mẹ đã bị lũ bùn đá từ trên núi cao sạt lở xuống vùi lấp kín mít, chỉ còn trông thấy vài mái cọ nhô lên. Cũng may là vụ nổ núi xảy ra lúc sáng sớm, mọi người trong bản đã thức dậy và trước đó, nghe tiếng động lạ, biết có sự chẳng lành nên người lớn đã bồng bế trẻ con, dắt díu người già chạy ra ngoài thật nhanh.
Người bản Đá Đinh còn giúp người bản Phời dọn dẹp nhà cửa, cho ở nhờ để dựng lại nhà và động viên, an ủi còn người là còn của nhé. Từ đấy về sau, người bản Phời cũng học theo người bản Đá Đinh chung tay bảo vệ rừng, không chặt cây, phá rừng mà tự nung gạch, đốt ngói để làm nhà, dù người bản Phời vẫn làm nhà sàn truyền thống của người Tày. Người bản Phời cũng tin rằng, trên trên núi Bố và núi Mẹ có thần núi ngự trị để trông giữ kho vàng. Vụ nổ núi vừa qua là thần núi Mẹ đã trừng phạt họ, họ nhận ra người già dạy chẳng sai bao giờ, đúng là “ăn của rừng rưng rưng nước mắt”.
Bà chợt ngừng lời khi Phà quay sang hỏi giọng thảng thốt, thế người hai bản có tìm được kho vàng không hả bà. Bà ôm Phà vào lòng rồi đáp, cháu nghĩ đi rồi sẽ có câu trả lời nhé. Phà đáp lại vâng ạ rồi ngủ thiếp đi trong hương trầu quế đang tỏa ra tràn ngập năm gian nhà. Trong giấc mơ, Phà hóa thành ngọn gió đem theo hương trầu quế của bà vút lên trời. Ngọn gió bay qua những mái nhà sàn ngói đỏ ở bản Phời mới được dựng lại. Ngọn gió bay qua những khu rừng cây xanh trên đỉnh núi Mẹ mới vừa mọc lại.
Rồi Phà trở về nằm trong lòng bà ấm áp và bình yên đến vô cùng. Ngoài kia, gió đã lặng và mưa đã ngớt. Tiếng đàn chim sẻ ngoài hàng cau tha nắng đã đánh thức Phà dậy. Mùi xôi nếp nương trong khói bếp làm bụng Phà đói cồn cào. Phà tung chăn ra bể nước đánh răng, rửa mặt rồi ăn vội bát xôi bà đã đơm sẵn phần Phà. Sáng nay, Phà còn có hẹn với Pú đi xem lũ, suýt nữa thì ngủ quên.
*
Phà vừa chạy đến cổng nhà Pú đã thấy Pú đứng chờ từ bao giờ. Hai đứa trẻ như hai con sáo nhảy trên đường làng. Vừa đi, Phà vừa kể lại cho Pú nghe câu chuyện của bà đêm qua. Phà kể rất say mê nhưng vẫn không hay bằng bà kể. Phà bảo chắc tại bà tớ ăn trầu đấy. Pú rủ, tí nữa hai đứa mình lên núi Bố tìm kho vàng nhé. Phà hồ hởi đồng ý ngay.
Mặt trời như quả còn đỏ đã treo đầu ngọn tre cong vút như cây nêu dựng trong hội Roóng Poọc. Vài người đi thăm lúa đã trở về nhà, tay còn ôm cum lúa ướt nhèm nước mưa rỏ xuống mặt đường. Qua một đêm mưa, suối Tà Bỏ dâng nước lên mấp mé đường cái. Đoạn đường trồng hàng xoan trũng hơn, nước tràn vào một khoảng trắng xóa. Mấy anh đi xe máy vẫn liều phóng qua khiến nước bắn tung tóe làm ướt cả váy áo của các bà, các chị đang lội. Chị Tủa bị ướt váy, giãy lên như đỉa phải vôi.
Pú và Phà lội qua đoạn đường bị ngập về phía cánh đồng Tòng Láo. Nhiều nhà đã gặt sớm như bà nói “non nhà hơn già đồng” nên chỉ còn trơ gốc rạ. Trên những thửa ruộng chín muộn, lúa mùa bị gió to quật đổ nằm rạp xuống như bị thua đánh trận giả. Bọn thằng Thàng, thằng Tả đang bắt cá ở con mương giữa cánh đồng. Mọi ngày nước ở con mương ngang bắp chân trẻ con mà hôm nay dâng cao ngang bụng người lớn.
Thằng Thàng lội dưới mương, dùng rổ xúc cá, được con nào thì ném lên cho thằng Tả đứng trên bờ hông đeo giỏ hom. Thằng Tả trông thấy Phà và Pú vừa đến thì ngẩng lên mặt rất cảnh giác, chắc nó vẫn còn tức vụ bị thả chim én năm ngoái. Phà hất hàm hỏi, ê bọn mày bắt được nhiều cá không. Thằng Thàng ra vẻ khinh người, không thèm nói, vẫn tiếp tục xúc cá. Thằng Tả vênh mặt đáp thay, nhiều lắm á, đầy một giỏ nè.
Pú liền ngó vào cái giỏ bên hông thằng Tả rồi trề môi chế giễu, xời, được hai con cá rô nhép bé bằng ngón tay mà cũng khoe, phét lác vừa thôi nhé. Phà không nhịn được liền cười khoái trá hở ra hai cái răng cửa mới rụng như con nghé sứt. Pú kéo tay Phà chạy đi, mặc kệ hai thằng đứng đấy với cái mặt đen sì như đít nồi gang. Chúng nó tức tối cũng phải thôi vì mùa lũ năm nay làm gì có nhà ai bị vỡ ao cá mè, cá chép, cá trắm đâu, mà hai thằng đấy chỉ mong người ta vỡ ao để bắt được nhiều cá và bán cho bà Mẩy béo ở cổng chợ Hợp Thành rồi lấy tiền chơi điện tử. Đúng là đồ xấu bụng, Phà còn lạ gì.
*
Phà trèo được một đoạn thì đứng lại chờ Pú. Mũi Phà thở ra khói, miệng Phà nói ra sương, trong khi cái áo Pú mặc ướt đẫm mồ hôi như đánh rơi xuống đoạn đường ngập còn hai chân Pú mỏi nhừ muốn rụng ra. Phà phát hiện ra trên đường mòn có dấu vết trâu đi kéo gỗ từ trên đỉnh núi xuống dưới chân núi. Chờ Pú lên, Phà chỉ rồi khẽ bảo, có ai chặt gỗ trên đỉnh núi Bố, đất nhẵn thín vẫn còn mới nguyên nhé. Cứ bám theo đường trâu đi mà lên thì sẽ biết thôi, Pú góp lời đứt quãng từng tiếng vì mệt. Ừ, nhưng chúng mình phải cẩn thận kẻo bị phát hiện đấy, Phà nhìn trước ngó sau dặn dò.
Phà và Pú càng lên gần đỉnh núi Bố thì tiếng cưa máy càng nghe rõ dần. Sắp đến rừng lim cổ thụ rồi. Phà và Pú nép vào một thân cây lim trông ra. Hiện ra trước mắt hai đứa trẻ là một cây lim già vừa bị chặt đổ, vết cắt sắc lẹm làm lộ ra thân gỗ đỏ au như thịt tươi với dòng nhựa tím bầm như máu ứa. Bên cạnh đấy là mấy cây lim chỉ còn trơ gốc như những chiếc thớt, còn trông rõ cả đường vân. Mấy cây lim đấy đã được kéo xuống núi.
Đây đúng là bọn lâm tặc rồi, Phà nói thầm vào tai Pú. Bọn lâm tặc vừa chặt cây xong, đang ngồi nghỉ. Người ngồi vắt vẻo ngang thân cây lim ăn bánh chưng nhồm nhoàm, kẻ ngồi chễm chệ trên gốc cây lim hút thuốc lá phì phèo. Vỏ bánh vứt bừa bãi còn khói thuốc bay mù mịt. Qua màn khói thuốc, Phà nheo mắt nhận ra một người trong đám lâm tặc, đó là anh Phiên, nhà ở bên bản Phời. Anh Phiên đang tán chị Dẳng, nhưng chị Dẳng không thích. Chị Dẳng chê anh Phiên là thanh niên sức dài vai rộng mà suốt ngày chơi bời, lêu lổng không chịu tu chí làm ăn.
Mấy lần Phà thấy anh Phiên đứng trước cổng nhà Phà. Điện thoại chị Dẳng đổ chuông liên hồi nhưng chị không nghe, còn bảo Phà cởi xích con chó vàng ra kẻo kẻ gian nhòm ngó. Nghe tiếng chó sủa, anh Phiên vội phóng xe đi luôn. Anh Phiên cầm điện thoại iPhone, đeo đồng hồ Seiko, đi xe máy Wave, chắc là đồ đắt tiền lắm. Không biết anh Phiên lấy tiền ở đâu ra mua. Giờ thì Phà đã biết rồi. Phà và Pú lại lần theo vết trâu đi kéo gỗ để xuống núi trước khi bị bọn lâm tặc phát hiện ra.
*
Bọn lâm tặc đã bị các chú Công an xã bắt quả tang tại hiện trường ngay chiều hôm đấy khi đang chuẩn bị dùng trâu kéo gỗ xuống chân núi lúc trời tối. Các chú Công an thu giữ được vật chứng là các khối gỗ lim vuông vắn được giấu trong buồng nhà anh Phiên khi chưa kịp đem đi tiêu thụ. Anh Phiên khai rằng đã nhận tiền đặt cọc của lái buôn dưới xuôi để chặt gỗ lim trong rừng cấm đem bán. Đây cũng chính là khu rừng cấm trên núi Bố mà người bản Đá Đinh thường chọn để làm lễ cúng rừng vào mỗi dịp đầu năm. Thế mà bọn chúng dám lên đại ngàn để chặt gỗ quý.
*
Đêm nay Phà học xong bài sớm rồi lên giường nằm cạnh bà. Bà ngừng tay thêu khăn rồi ngẩng lên nói rằng thần núi linh thiêng và uy nghiêm đã vạch mặt bọn lâm tặc tham lam và gian ác. Phà không kể cho bà nghe về việc Phà và Pú đã rủ nhau trèo lên núi Bố để đi tìm kho vàng trong câu chuyện cổ. Đó là “bí mật nghiệp vụ” mà Phà và Pú chỉ “công khai” cho các chú Công an xã biết thôi.
Chú Cường, Trưởng Công an xã còn dặn Phà là nhiều người biết thì sẽ “hỏng việc” đấy. Một ý nghĩ vừa lóe lên trong đầu Phà như ngôi sao rực sáng trong đêm tối. Cháu đã tìm ra câu trả lời kho vàng của thần núi rồi. Kho vàng của thần núi chính là cây rừng, là đại ngàn, bà ạ.
Bà quệt làn môi cắn chỉ đỏ thắm quết trầu để lộ hàm răng nhuộm cánh kiến đen nhức hạt na. Bàn tay đồi mồi của bà khẽ vuốt mái tóc tơ của Phà xòa trên trán rồi bảo, cháu nói đúng rồi, rừng ngăn bão từ đồng bằng thổi lên, còn biển hứng lũ từ miền núi đổ xuống để tạo ra sự cân bằng, hài hòa. Không có cây rừng giữ nước thì khi mưa bão sẽ bị sạt lở, lũ lụt. Đó là bí mật kỳ diệu của thiên nhiên mà con người vô tình quên mất. Con người muốn có cuộc sống bình yên, no ấm thì phải biết yêu quý và nương tựa vào thiên nhiên.
Cây rừng chính là kho vàng của thần núi mà con người phải chăm sóc, bảo vệ để kho vàng ấy không bao giờ mất đi mà ngày càng sinh sôi, phát triển cháu nhé. Bây giờ cháu ngủ đi, sáng mai còn đi học. Phà vừa nhắm mắt lại thì những hoa văn cây cối, chim muông trên chiếc khăn thêu dở của bà hiện lên sáng lấp lánh như muôn ánh hào quang. Trong giấc mơ thơ bé, Phà nhìn thấy những hoa văn cây cối tràn ra mọc kín mấy cánh rừng bị chặt, còn những hoa văn chim muông bay về trú ngụ trên đỉnh núi Bố, núi Mẹ đã bốn nghìn năm tuổi.
Sáng mai qua nhà rủ Pú đi học, Phà sẽ kể cho Pú nghe về kho vàng của thần núi. Chắc chắn Pú sẽ ngạc nhiên lắm. Trời đã sắp sang xuân, sẽ không còn bão lũ. Lo âu dần lắng lại trên mặt người vất vả, khó nhọc suốt một năm ròng. Trong đêm tối, mưa phùn từ đỉnh núi Bố, núi Mẹ đang về gọi cây đào phai trong vườn nhà Phà nở ra những bông đầu tiên. Tiếng hạt mưa rơi và tiếng hoa đào nở vọng vào cửa sổ khép hờ. Phà ngủ say lắm rồi, nụ cười còn đọng trên môi, như hoa đào nở trong mưa rơi...
