Hà Nội: Trường không ra trường lớp không ra lớp

Tình trạng trường học lẫn trong nhà dân, bán trú thuê ở ngoài, chật chội, bất tiện không còn là câu chuyện hy hữu giữa lòng thủ đô văn minh. Lẫn trong mùi của bếp than tổ ong, của bát đĩa lẻng xẻng, lẫn trong cả tiếng tụng kinh, cầu nguyện, hay những câu chuyện buôn dưa lê của cô hàng quán gội đầu là tiếng giảng bài của cô giáo… Bức tranh trái chiều đó hẳn sẽ làm đau lòng không ít người khi hằng ngày, ở những "phố vàng, phố bạc" của Thủ đô Hà Nội, những dự án trung tâm thương mại hay nhà hàng, khách sạn vẫn chen nhau mọc lên…

Xót xa cảnh trường lớp chung chạ hổ lốn

Trường Tiểu học Võ Thị Sáu nằm ở số 35 phố Trần hưng Đạo có truyền thống ngót nghét gần 50 năm. Câu chuyện về cơ sở vật chất của trường đã được báo chí đề cập đến cách đây 5 năm, nhưng đến bây giờ, qua bao đời hiệu trưởng, hiện trạng vẫn không có gì thay đổi. Khi chưa sáp nhập, cô trò trường Tiểu học Võ Thị Sáu chen chúc nhau ở 35 Trần Hưng Đạo với 6 lớp học và một lớp ở địa điểm lẻ 24 Trần Hưng Đạo.

Cả hai điểm này đều nằm lẫn trong các hộ dân. Vì số lượng phòng học hạn hẹp nên trường Tiểu học Võ Thị Sáu là một trong số ít trường không tổ chức bán trú được cho học sinh. Nghĩa là vấn đề cơ sở vật chất của ngôi trường có truyền thống gần nửa thế kỷ này đã không đáp ứng được nhu cầu học hai buổi ngày và bán trú  của học sinh ngay từ những ngày đầu ngành giáo dục có chủ trương này.

Giải pháp của Quận, năm 2008, đã sáp nhập 2 trường Võ Thị Sáu và trường tiểu học Lý Tự Trọng (cũng là một trường khó khăn nằm trong khuôn viên của chùa Hàm Long). Từ 2008, học sinh tiểu học ở Võ Thị Sáu được học hai buổi ngày và bán trú tại trường theo chủ trương của sở Giáo dục Hà Nội. Nhưng địa chỉ 18 Hàm Long này, cũng chỉ là một không gian chật hẹp nằm trong chùa Hàm Long.

Tiếng trống trường, lẫn trong những khúc ca của học sinh trong những ngày đầu tuần, nhiều khi là tiếng chiêng trống làm lễ cúng vong, tiếng tụng kinh gõ mõ. Rất phản cảm. Lối vào 18 Hàm Long là con đường nhỏ gồm nhiều nhà dân và các hàng quán cháo phở…. Nhưng có vẻ như, địa điểm 18 Hàm Long là khả quan nhất so với 2 địa điểm còn lại của trường.

35 Trần Hưng Đạo, địa điểm lâu đời nhất của trường Võ Thị Sáu nằm sâu trong con ngõ nhỏ, bị chắn ngang bởi khu nhà dân sinh sống, quán nước và một công ty Mỹ thuật. Học sinh ở đây đã quen với việc sống cộng sinh cùng nhà dân. Vào mùa lụt, nước trong các phòng học tầng một có lúc ngập đến 30cm, 40cm khiến thầy cô và học sinh khốn đốn. 24 Trần Hưng Đạo, còn sập sệ hơn, khi chúng tôi đến các em học sinh đang vào giờ học sáng. Ở địa điểm này chỉ có 1 lớp học.

Con ngõ sâu hun hút, đi qua những quán ăn, và những chậu bát đũa to tướng mới vào được khu học của các em. Cô Hương là giáo viên chủ nhiệm lớp 5B, đang cùng chị tạp vụ chuẩn bị bữa trưa cho học sinh. Phía ngoài, ngay cửa lớp là ngổn ngang những chồng bát đĩa của các hàng quán tập kết lại. Tiếng cô giáo giảng bài, loảng xoảng trong tiếng rửa bát đĩa, xong nồi. Nhìn cảnh tượng này, chắc nhiều người không khỏi xót xa cho các em.

Trường học bố trí như thời chiến

Một trường có 3 địa điểm phân tán như vậy, lại chả nơi nào có khuôn viên, nên thứ 2 đầu tuần, các lớp đều tự tổ chức chào cờ trong lớp, và tự bật quốc ca bằng đài cho học sinh chào cờ.

Hiện nay trường Tiểu học Võ Thị Sáu có 19 lớp với khoảng 700 học sinh rải rác trong 3 địa điểm. Tuy cùng trên địa bàn phường, cự ly không quá xa nhưng là một thiệt thòi lớn đối với các em học sinh trong việc tập trung hay tổ chức các hoạt động chung.

Được biết, UBND Quận đã có kế hoạch từ nhiều năm trước, và đưa ra những phương án sẽ di dời các hộ dân, hoặc chuyển đổi nhà trường tới địa điểm thích hợp để trả lại khuôn viên cho chùa Hàm Long. Cũng nghe nói Quận đã có dự án dành 100 tỷ đồng cho trường Tiểu học Võ Thị Sáu, dự kiến xây dựng 25 phòng học theo hình chữ U tại địa điểm 35 Trần Hưng Đạo mang theo nhiều hy vọng của phụ huynh, học sinh, nhưng đến nay, vẫn chỉ là mơ ước.

Điều đáng nói là, với cơ sở vật chất như vậy nhiều năm liền  trường Tiểu học Võ Thị Sáu vẫn đảm bảo được chất lượng dạy và học, nhưng để đánh giá một trường đạt tiêu chuẩn xuất sắc cấp quận hay thành phố thì bên cạnh chất lượng, còn phải có cơ sở vật chất đảm bảo khung cảnh sư phạm. Với tiêu chí này, thì trường Tiểu học Võ Thị Sáu khó lòng đạt được.

Chào cờ dưới… đường

Nhiều năm nay, người dân sống quanh khu vực trường tiểu học Bà Triệu (nằm trên phố Bùi Thị Xuân) đều quen với cảnh, mỗi buổi sáng thứ hai, các em học sinh lại tập trung dưới lòng đường để... chào cờ, con phố này thậm chí vỉa hè cũng không có, thế nên, tất tật mọi sinh hoạt chung của khoảng 300 học sinh trường Tiểu học Bà Triệu như chào cờ, thể dục, đều ở hết dưới lòng đường, đặc biệt các dịp kỉ niệm ngày lễ lớn như 20-11 hoặc ngày khai giảng thì cả đoạn đường cấm hết, nhường cho các em học sinh.

Trụ sở chính của trường Bà Triệu là một cái biệt thự cũ từ thời Pháp đã xuống cấp rêu phong nhưng chỉ có độc hai lớp là 1A và 4A học tại đây. Các lớp khác ở rải rác 3 địa chỉ, trong đó số nhà 173 Bà Triệu có 2 lớp khối 3 theo học, hai lớp học này ở chung với 3-4 hộ dân, mảnh sân chung của cả học sinh và dân sinh sống khoảng 50m2.

Một địa chỉ nữa là 294 Bà Triệu và 37 Tô Hiến Thành thì chỉ dạy học và không bán trú, học sinh đến giờ trưa lại được cô giáo dẫn về trụ sở chính ăn cơm và nghỉ ngơi. Đến giờ học buổi chiều, cô và trò lại rồng rắn đi bộ đến lớp. Ngoài ra trường Bà Triệu còn một địa chỉ là 118 Triệu Việt Vương, thực ra đây là trường mẫu giáo, nhưng vì thừa phòng nên... cho mượn. Vậy là trong khuôn viên trường mẫu giáo, đến giờ ra chơi lại có các anh chị lớp 4 đeo khăn quàng đỏ chạy tung tăng. Đến giờ học buổi chiều, cô và trò lại rồng rắn đi bộ đến lớp học.

Muốn lên phòng của cô Hiệu trưởng Nguyễn Phương Hoa phải trèo trên một cầu thang dốc ngược, có cảm giác cheo leo như tổ chim. Đúng hôm trời mưa, những vũng nước đọng lẹp nhẹp ở mảnh sân bé tẹo khiến chúng tôi đi qua phải nhón chân. Đang giờ cơm trưa, mấy cô bé, cậu bé ăn xong rồi ra ngoài hiên... chơi. Trò chơi của các em là thò tay ra hứng mưa. Hỏi các em, có muốn chuyển đến một ngôi trường mới to hơn, đẹp hơn không, đứa nào cũng gật đầu, với điều kiện "cả các cô giáo và các bạn cùng lớp cũng phải chuyển cơ". 

Quỹ đất xây trường học đang chờ cho thuê bán… xe máy?

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, quận Hai Bà Trưng có cho một khu đất ở 114 Mai Hắc Đế để xây dựng trường học nhưng đến nay hình như số nhà đấy đang cho Yamaha thuê. Và đến nay, vẫn chưa thấy có thông tin gì về dự án đó.

Thực trạng này không chỉ có ở trường Tiểu học Võ Thị Sáu, trường Tiểu học Bà Triệu, mà còn rất nhiều trường Tiểu học ở Hà Nội, như trường Tiểu học Bế Văn Đàn, Lê Ngọc Hân… Để thực hiện theo chủ trương của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội về việc tổ chức học bán trú cho học sinh, không ít trường tiểu học ở Hà Nội đã phải thuê các địa điểm ở ngoài. Sáng bố mẹ chở con đến các khu nhà thuê, chiều đón con ở trường. Và hành trình đó vẫn lặp lại liên tục trong suốt 5 năm tiểu học của học sinh Trường Tiểu học Lê Ngọc Hân, Bế Văn Đàn.

Chưa nói đến chất lượng của các khu nhà thuê làm lớp học bán trú cho học sinh ở ngoài có đảm bảo hay không, mà đơn giản, việc các em không được tạo điều kiện học tập trong một không gian thoáng mát, tập trung, đã là một thiệt thòi lớn đối với học sinh tiểu học.

Khi đi làm phóng sự này, chúng tôi cứ băn khoăn tự hỏi, không hiểu, với những điều kiện học tập ngặt nghèo như vậy, thì những ký ức đầu đời của những tâm hồn non nớt như học sinh Trường Tiểu học Võ Thị Sáu, Bà Triệu, Lê Ngọc Hân sẽ mang theo những gì. Chắc chắn không phải là những sân trường với khoảng không xanh đầy lá bàng, lá me, làm giàu có cho tâm hồn những đứa trẻ thành phố vốn đã thiệt thòi về không gian sống, mà là mùi thức ăn, mùi nấu nướng, và những âm thanh xáo trộn của cuộc sống thường nhật… Trong khi các dự án vẫn chen nhau mọc lên ầm ầm ở thủ đô chật hẹp này.