Dịch tay chân miệng đang hoành hành: Lời cảnh báo đáng lo ngại

Nỗ lực cứu từng ca

Đó là chỉ đạo của UBND TP HCM vào cuối tháng 5 vừa qua với hệ điều trị của các Bệnh viện (BV) Nhi và Bệnh Nhiệt Đới trong TP đối với các trường hợp cấp cứu do bệnh TCM. Đặc biệt khi dịch đã và đang tiếp tục lan nhanh tại nhiều tỉnh thành ở phía Nam với số ca tử vong vẫn tăng lên. Bộ Y tế tiếp tục điều tra về nguyên nhân tăng đột biến các ca trẻ mắc bệnh TCM năm nay cũng như tăng số ca nặng, ca tử vong nhiều.

Chúng tôi có mặt tại Khoa HSCC bệnh viện (BV) Nhi Đồng 1 TP HCM. Nơi đây đang có 9 trẻ dưới 5 tuổi đang được HSCC tích cực do biến chứng bệnh TCM. 4/9 trẻ đang phải thở máy. Sự nguy hiểm của căn bệnh khiến các bà mẹ đang có con nằm tại đây đều đã nghĩ tới khả năng xấu nhất đó là con họ có thể chết vì TCM. Có 28 giường bệnh nhưng đều chật kín bệnh nặng. Song căng thẳng nhất có lẽ là trong căn phòng nhỏ nơi có dán bảng hiệu: "phòng chống độc". Tiếng tút tút rất nhẹ phát ra từ chiếc máy đo nhịp tim cho bệnh nhi dường như cũng đang "hồi hộp" theo từng hơi thở mong manh của đứa trẻ trên giường.

Đó là bé T.S.Thanh (sinh năm 2008, ngụ tại Bình Dương) đang được lọc máu. Xung quanh cậu bé 4 tuổi này có tới 12 loại máy móc, dây nhợ và đủ loại đồng hồ, đèn báo. Bé đã bị hôn mê sâu. Khuôn mặt xanh tái. Cách đó vài phút, bé đột ngột bị hạ thân nhiệt. Cô điều dưỡng và các BS ngay lập tức phải tạm thời di chuyển thêm chiếc máy "làm ấm" từ một bé bị rắn cắn đang cấp cứu gần đó sang ưu tiên cho bé Thanh. Gương mặt bé dần hồng trở lại.

21 giờ 50 phút ngày 14/6 bé được mẹ đưa vào với nhiều triệu chứng ồ ạt: sốt, ói, giật mình, run chi, loạng choạng. Sáng 16/6 diễn biến bệnh nhanh chóng sang suy tim, sốc nặng, không đáp ứng được thuốc chống sốc nên phải lọc máu còn có cơ may cứu bé.

BS Nguyễn Minh Tiến-Phó khoa HSCC BV kể rằng, có khi cứu xong được một bé thoát chết thì nhóm các BS trực cũng mệt … nhoài. Như trước đó vào ngày 12/6, Khoa đã kịp thời cứu sống bé N.T.Q. (2 tuổi, ngụ Bình Chánh, TP HCM) bị TCM. Bé Q. khi được nhập viện đã trong tình trạng hôn mê, khó thở. Thấy con sốt cao 2 ngày và trên tay, chân nổi bông, bà mẹ chỉ đưa đi BS phòng mạch, 3 ngày bệnh vẫn không đỡ mà con bắt đầu sốt li bì, giật mình, chới với và lở loét trong miệng.

Khi vào Viện Nhi Đồng 1, bé Q. đã lên cơn co giật do biến chứng thần kinh, suy hô hấp tuần hoàn. Phải mở nội khí quản. "Làm đủ mọi cách mà nó cứ sốt sình sịch 41 độ, hôn mê sâu, suy hô hấp nên lại phải đưa vào lọc máu. Vất vả đúng 1 tuần mới giật được nó khỏi tay thần chết". BS Tiến nói.

Trong tháng 5/2011, có lúc trong Khoa HSCC Nhi Đồng 1 có 16 ca đều phải thở máy, ôxy, lọc máu, do TCM… Tính từ đầu năm đến nay, trên 60 ca phải nằm thở máy do TCM tại Khoa này, 6 trẻ đã tử vong, đây là điều chưa từng xảy ra. Trên Khoa Nhiễm thần kinh thì luôn đầy ắp trẻ bị TCM. Hiện có hơn 150 trẻ TCM đang được theo dõi.

Tình trạng báo động đỏ về trẻ mắc TCM ngay từ hồi tháng 3 khi số trẻ TCM nhập Khoa Nhiễm gia tăng và các triệu chứng khác hẳn mọi năm. Nhiều trẻ ngay khi nhập viện đã trở nặng, biến chứng thần kinh. Cuối tháng 5-2011 số trẻ TCM tại BV Nhi đồng 1, Nhi Đồng 2 tăng lên 300 ca - 400 ca/tuần, tăng tới 337% so với cùng kỳ năm ngoái và số trẻ tử vong trên địa bàn TP…

Những lo ngại từ điều tra dịch tễ

Tính từ đầu năm tới nay, các tỉnh phía Nam đã có 8.207 ca mắc bệnh TCM. Đã có 29 ca  tử vong. Số ca mắc và tử vong chủ yếu tại phía Nam . Ghi nhận năm 2010 chỉ có khoảng 10.000 ca, tử vong 6 ca. Tại Hà Nội đã có những ca mắc nhưng chưa ghi nhận trường hợp nào tử vong. Cho tới nay, mầm bệnh đã lây lan rộng trong cộng đồng. Hơn 70% số phường, xã tại địa bàn TP HCM đã có ca mắc bệnh. Theo nguyên nhân của ngành Y tế TP do người dân chưa có ý thức phòng chống dịch TCM.

Theo các nghiên cứu thì TCM khi đã gây nên hàng loạt người mắc chỉ do 2 loại Virus chính là Coxakie A 16 và Entrouvirut - EV71. Tuy nhiên Coxakie có đặc tính là lành tính. Do đó bệnh nhân tự mắc và sau vài ngày sẽ khỏi bệnh. Nhưng EV71 gây biến chứng lên thần kinh, lên não, tim, phổi không cấp cứu kịp BN sẽ tử vong.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Thảo - Trưởng khoa Virus đường ruột của Viện Pasteur TP HCM cho biết, các nghiên cứu của viện này cũng như dựa trên những tài liệu của tổ chức y tế Thế giới và trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương, Virus EV71 đã gây thành dịch lớn ở một số nước thuộc khu vực châu Á. Theo ghi nhận của WHO, Virus EV71 gây bệnh TCM được phát hiện vào năm 1969 với nhiều đợt dịch bùng phát trên tại một số quốc gia: Nhật Bản, Malaysia, Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc và Úc.

Tỉ lệ bệnh nhi nhiễm EV71 trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương bắt đầu gia tăng vào năm 1997. Trong đó đợt dịch lớn nhất xảy ra tại Đài Loan năm 1998 với 405 trường hợp bị biến chứng thần kinh nặng, 78 ca tử vong. Đặc biệt, trong năm 2008-2009 ở Trung Quốc dịch TCM đã bùng phát. Và cũng cùng thời điểm này, tại Việt Nam, TCM cũng gây dịch khiến 12.740 trẻ bị mắc tại 42 tỉnh thành. Trong đó 24 ca tử vong và chủ yếu tại các tỉnh phía Nam với 86,7%.

Điều khiến các nhà khoa học đang lo ngại EV71 chủng C4 cũng là thủ phạm gây ra đợt dịch kinh hoàng tại Trung Quốc vào năm 2008 khiến gần 12.000 trẻ nhỏ dưới 5 tuổi đã mắc bệnh (riêng tại tỉnh An Huy nơi có 6.049 ca nhiễm TCM và 22 ca đã tử vong).

Những điều tra dịch tễ trên của các nhà khoa học dự  báo sự trở lại của EV71 chủng C4 đang diễn ra tại Việt Nam là rất đáng lo ngại. Nguy cơ lặp lại một đợt dịch TCM giống như đã xảy ra tại Trung Quốc 2008 là rất có thể khi số ca mắc TCM ở Việt Nam đã vượt xa con số bệnh nhân nhiễm TCM năm 2008 tại Trung Quốc nhưng việc phòng chống dịch nhiều nơi còn lơ là, coi thường. Phỏng vấn các bà mẹ có con đang bị bệnh TCM nặng thì đa số không biết tới vệ sinh khử khuẩn là gì! Và mới chỉ có 30% người dân tham gia vào việc vệ sinh khử khuẩn tại TP HCM. Điều này là nguy cơ rất gần cho một đợt bùng phát TCM trên diện rộng mà việc ngăn chặn là không đơn giản.