Theo các tài liệu lịch sử, Vua Mai Hắc Đế tên thật là Mai Thúc Loan, sinh ra và lớn lên tại làng Ngọc Trừng, xã Đông Liệt, nay là xã Nam Thái, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An. Năm 713, ông đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hoan Châu lật đổ ách đô hộ của nhà Đường lập nên nhà nước Vạn An (713 - 722). Khởi nghĩa Hoan Châu chống ách đô hộ nhà Đường diễn ra vào thế kỷ thứ VIII gắn liền với công lao hiển hách của Anh hùng dân tộc Mai Thúc Loan. Đất nước sạch bóng ngoại xâm, Mai Thúc Loan lên ngôi vua, xưng là Mai Hắc Đế và tiến hành xây dựng bộ máy chính quyền từ triều đình Trung ương đến địa phương, ban hành nhiều chính lệnh quan trọng nhằm xây dựng, củng cố, duy trì nền độc lập tự chủ, mang lại cuộc sống an lạc, thanh bình cho trăm họ muôn dân suốt hơn 10 năm (từ năm 713 đến năm 723).
Cuộc khởi nghĩa là bằng chứng lịch sử hùng hồn, thể hiện sự đoàn kết, khẳng định khát vọng độc lập tự chủ của dân tộc ta trước sự xâm lược, thống trị ngoại bang. 1.310 năm đã trôi qua kể từ khi khởi nghĩa Hoan Châu khởi phát nhưng sự nghiệp vĩ đại của Mai Thúc Loan mãi mãi là di sản quý giá của nhân dân xứ Nghệ và cả nước.
Để tôn vinh tinh thần của hào khí Hoan Châu và công lao của người anh hùng Mai Thúc Loan, cứ mỗi dịp Rằm tháng Giêng, người dân Nghệ An lại trang trọng tổ chức Lễ hội Đền Vua Mai.
Trong quần thể di tích về Vua Mai ở Nam Đàn có 2 địa điểm thờ tự chính là đền thờ Vua Mai Hắc Đế và miếu mộ Vua Mai ở thị trấn Nam Đàn. Đền thờ Vua Mai Hắc Đế được nhân dân lập từ xa xưa và được xây dựng khang trang vào thời Nguyễn. Cho đến nay, đền đã qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, hiện có các công trình: Tam quan, nhà chờ, thượng điện, trung điện, hạ điện... Tại đền thờ Vua Mai Hắc Đế còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ có giá trị như long ngai, bài vị, câu đối...
Quần thể Di tích Vua Mai và Lễ hội Vua Mai gắn liền với các di tích này được tổ chức hàng năm là di sản vô giá khẳng định sự trường tồn của cuộc khởi nghĩa Hoan Châu, thân thế, sự nghiệp của Vua Mai trong dòng chảy của lịch sử dân tộc.
Theo Quyết định số 1649/QĐ-TTg ngày 29/12/2022 của Thủ tướng Chính phủ, đền thờ Vua Mai Hắc Đế ở thị trấn Nam Đàn đã được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt.
Dịp kỷ niệm 1.310 năm khởi nghĩa Hoan Châu, Lễ hội Đền Vua Mai 2023, lãnh đạo và nhân dân tỉnh Nghệ An vinh dự đón nhận Bằng công nhận Di tích Lịch sử Quốc gia đặc biệt đền thờ Vua Mai Hắc Đế.
Việc di tích Đền thờ Vua Mai Hắc Đế được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt không chỉ là sự ghi nhận, tôn vinh các giá trị lịch sử văn hóa của di tích mà còn là sự xác lập cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học cho việc bảo tồn phát huy các giá trị lâu dài cho di tích.
Phát hiện di tích có liên quan đến lăng mộ vua Mai Hắc Đế 
