Để chấm dứt "chiến tranh nhựa" toàn cầu

• Rác thải nhựa đang gây ra “cái chết từ từ”
• Ngôi làng vật vã vì rác thải nhựa
• Rác thải nhựa tràn vào rừng phòng hộ
• Hội thảo ASEAN về quản lý rác thải nhựa ở đại dương

Năm 2018, Trung Quốc đã cấm nhập khẩu nhiều loại rác thải nhựa, tự nguyện từ bỏ vị thế là người khổng lồ tái chế của thế giới. Thương mại nhựa nhanh chóng di chuyển đi nơi khác, chủ yếu tràn vào Đông Nam Á. Các quốc gia có lĩnh vực tái chế hiện có như Thái Lan và Malaysia đột nhiên bị mê hoặc bởi những thùng chứa đầy rác.

Malaysia đã cấm nhập khẩu phế liệu nhựa và quyết ngăn chặn nạn rác nhựa nhập khẩu

Một phản ứng chính trị dữ dội xảy ra sau đó. Các doanh nghiệp tái chế địa phương thường nhập các bó chất thải, xử lý những gì họ có thể trước khi đổ hoặc đốt phần còn lại, tạo ra vô số vấn đề môi trường. Indonesia vào giữa tháng 7 đã trở thành quốc gia mới nhất trả lại các lô hàng chất thải, gửi 210 tấn trở lại Úc. 

Các nhà lãnh đạo khác đã thực hiện các bước tương tự, đáng nhớ nhất là Tổng thống Rodrigo Duterte của Philippines. Vào tháng 5, ông đã trả lại hàng chục container bị ô nhiễm cho Canada, sau khi đe dọa sẽ đổ rác nhựa trước Đại sứ quán Canada ở Manila.

Tất cả điều này đóng vai trò làm gia tăng mối lo ngại của công chúng về một cuộc khủng hoảng nhựa trên toàn thế giới, được thúc đẩy bởi việc trốn tránh trách nhiệm và ô nhiễm gia tăng. Sản xuất nhựa toàn cầu đang thực sự tăng và dường như được thiết lập để tiếp tục làm như vậy. 

Thế giới đã tạo ra khoảng 300 triệu tấn chất thải nhựa trong năm 2015, một con số ước tính học thuật cho thấy đã tăng gấp đôi trong hai thập kỷ qua. Các nhóm môi trường lo ngại nó có thể tăng gấp đôi vào năm 2030, làm tắc nghẽn đại dương và các bãi chôn lấp độc hại.

Những nỗi sợ hãi về nhựa thường dẫn đến suy nghĩ lộn xộn. Nhựa sử dụng một lần đã trở thành một "ông kẹ" đặc biệt, với lệnh cấm túi nhựa và ống hút hiện nay. Nhưng các biện pháp như vậy thường chứng minh sự nghi ngờ về môi trường, ví dụ như trong việc trao đổi túi nhựa lấy bông, đòi hỏi nhiều năng lượng và nước hơn để sản xuất. Người ta nay biết rằng thực tế việc những người tiêu dùng có trách nhiệm nhét lon và bịch nylon vào thùng tái chế ở Đức hoặc Nhật Bản vẫn có thể tạo ra mối nguy hiểm ở cách đó nửa vòng trái đất.

Năm 1991, Lawrence Summers đã viết một bản ghi nhớ khét tiếng với vai trò là nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới, cho rằng chất thải độc hại nên được chuyển đến các nước thuộc Thế giới thứ ba, nơi nó có thể được xử lý lại với giá rẻ và hiệu quả hơn. Summers sau đó tuyên bố rằng ông coi ý tưởng đó là một trò đùa, nhưng cuộc tranh cãi sau đó đã nhấn mạnh vào một ý nghĩa rằng các quốc gia giàu có là vô đạo đức về mặt chính trị và môi trường - những cảm xúc làm dấy lên sự tức giận của công chúng hiện đang tràn qua Đông Nam Á.

Công bằng mà nói, trong trường hợp này những cảm xúc đó ít nhất là chính xác một phần. Chính phủ ở các quốc gia bao gồm Canada và Úc có truyền thống ít quan tâm đến chất thải họ gửi ra nước ngoài. Vật liệu tái chế được giao dịch thông qua các chuỗi trung gian phức tạp, và thường bị dán nhãn sai và quy định kém. 

Các chính phủ Đông Nam Á nói rằng họ có ít quyền kiểm soát đối với những gì họ nhận được. Thay vì làm sạch các vật liệu có thể tái chế, Indonesia cho biết các lô hàng mà họ gửi trở lại Úc vào giữa tháng 7 thực sự chứa đầy rác thải điện tử và các loại rác độc hại khác.

Những cuộc đụng độ về nhựa có thể sớm trở nên tồi tệ. Các quốc gia khác muốn tham gia với Trung Quốc trong việc cấm nhập khẩu, bao gồm cả Thái Lan và Việt Nam, cả hai đều có kế hoạch loại bỏ thương mại. Ngay cả những nước không bị cấm hoàn toàn cũng có khả năng giảm lượng nhập vào. 

Các quy tắc toàn cầu mới về nhựa gần đây đã được thỏa thuận theo Công ước Basel của Liên Hiệp Quốc, một hiệp ước điều chỉnh hệ thống chất thải của thế giới được phê chuẩn bởi gần 200 quốc gia, mặc dù không có Mỹ. Có hiệu lực vào năm 2021, những quốc gia này sẽ giúp các quốc gia tiếp nhận kiểm soát nhiều hơn đối với chất thải mà họ nhận được.

Các nhà vận động môi trường trở lại các lệnh cấm nhập khẩu tiếp theo với hy vọng buộc các chính phủ ở các nước giàu hơn phải hành động và thúc đẩy các công ty trong các lĩnh vực nặng như nhựa thực phẩm và hàng tiêu dùng để tìm giải pháp thay thế. 

Các nhà môi trường thường ủng hộ một hệ thống hoàn toàn tuần hoàn, trong đó các chất thải được xử lý và tái sử dụng gần với nơi nó sinh ra, thay vì được vận chuyển ra nước ngoài. Giống như các mô hình sản xuất quốc tế, một số mức độ "tái bảo vệ" tái chế chất thải trở lại nước xuất xứ có thể là một phần của câu trả lời. 

Các kế hoạch tái chế nghiêm ngặt cũng phải trở nên phổ biến hơn, chẳng hạn như các biện pháp được đưa ra vào tháng 7 tại Thượng Hải, đe dọa tiền phạt và bêu xấu công khai vì không tuân thủ. Để hoạt động hiệu quả, các biện pháp như vậy phải được cân bằng bằng cách đầu tư vào các cơ sở tái chế trong nước.

Nhưng các hệ thống quy định mới trong đó tất cả chất thải do các nước giàu sản xuất nằm trong biên giới của họ có khả năng là không thực tế, ít nhất là trong ngắn hạn. Thay vào đó, các quốc gia gây ô nhiễm giàu có sẽ giúp các nhà tái chế thế giới mới nổi làm sạch thương mại của họ, bằng cách cẩn thận hơn về những gì họ gửi và bằng cách chia sẻ công nghệ tái chế.

Gác chính trị sang một bên, con đường để khắc phục nhiều vấn đề này liên quan đến các hành động quản lý và quản lý đơn giản. Việc kiểm soát các ngành công nghiệp tái chế ở Đông Nam Á thường lỏng lẻo.

 Malaysia đã cấm nhập khẩu phế liệu nhựa, nhưng phán quyết dường như đã được thực thi và giám sát kém. Nếu quy định tốt hơn, quản lý được cải thiện và công nghệ hiện đại hơn, không có lý do gì để chấm dứt hoạt động buôn bán nhựa thải. 

Nếu các nước giàu hơn thực sự muốn cứu hệ thống tái chế toàn cầu hiện tại, họ phải giúp đỡ những người làm công việc tái chế ở nước ngoài, trước khi bị phản ứng dữ dội hơn nữa.

Đông Nam Á cũng cần đầu tư vào các cơ sở xử lý chất thải và tái chế trong nước, vì hầu hết nhựa trên thế giới đều được sản xuất trong khu vực và tỷ lệ tiêu thụ ngày càng tăng ở đây. Nếu đóng cửa hoàn toàn việc tái chế nhựa, cũng có nguy cơ phần lớn rác được điều tiết kém trên thế giới sẽ chuyển sang nơi khác, có khả năng đến các quốc gia ở Nam Á hoặc châu Phi.

Nếu không có hành động nào, hàng nhựa sẽ không chỉ gây độc hại cho mối quan hệ giữa các quốc gia giàu và nghèo mà còn làm trầm trọng thêm các tranh chấp môi trường toàn cầu trong tương lai, đặc biệt là khi các vấn đề do biến đổi khí hậu bắt đầu. Sử dụng nhựa quá mức là một vấn đề toàn cầu. Nó cần phải được giải quyết trên quy mô toàn cầu.