Chưa chạm đến số 10
Giải vô địch đấu kiếm U23 toàn quốc năm 2022 mới diễn ra ở Bắc Ninh được xem là ví dụ rõ nhất về quy mô đào tạo trẻ ở môn đấu kiếm. Giải đấu tập trung toàn bộ kiếm thủ trẻ kế cận, sẽ đóng vai trò chính ở đội tuyển quốc gia trong thời gian tới cũng chỉ thu hút gần 130 VĐV.
Số VĐV này đến từ những đơn vị vẫn đầu tư cho đấu kiếm trong nhiều năm qua như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Thanh Hóa, Hải Dương, Bắc Ninh và gần đây là Quảng Ninh, Công an Nhân dân (CAND). Tổng cộng, mới có 8 đơn vị dự giải, chưa chạm đến số 10 hoặc hơn như mong muốn của người làm nghề. Số VĐV cũng chỉ có như vậy nên đương nhiên, nguồn tuyển chọn cho đội tuyển quốc gia trong thời gian tới cũng bị hạn chế.
Trong chia sẻ của mình, phụ trách bộ môn đấu kiếm (Tổng cục TDTT) Phùng Lê Quang nói rằng, hiện tại cứ có thêm 1 đơn vị đầu tư cho môn đấu kiếm đã là quá tốt với những nhà quản lý cũng như đấu kiếm Việt Nam. Như gần đây, có thêm Quảng Ninh, CAND đầu tư cho đấu kiếm cũng đã mang đến nhiều lựa chọn hơn cho các cấp độ đội tuyển. Tất nhiên, trong vai nhà quản lý, ông Phùng Lê Quang vẫn mong nhiều hơn. Ông cũng thừa nhận rằng, đầu tư cho đấu kiếm đòi hỏi sự kiên trì và tốn kém. Cho nên, nếu không quyết liệt thì rất khó đầu tư đến nơi đến chốn cho môn thể thao Olympic và hầu như thường xuyên có mặt trong chương trình thi đấu các kỳ SEA Games này.
Có một số địa phương cũng định đầu tư cho đấu kiếm nhưng rồi cuối cùng lại thôi khi nhận thấy không thể giải quyết được vấn đề kinh phí, thường lên tới hàng tỷ đồng cho 3 tuyến VĐV. Đây cũng là vấn đề quá sức với thể thao nhiều địa phương vốn chỉ trông vào ngân sách. Trong khi đó, quy trình để đào tạo được một tay kiếm có thể thi đấu tốt ở Giải vô địch quốc gia cũng mất từ 6 đến 8 năm.
Câu chuyện của ông Phùng Lê Quang lại gợi nhớ đến chuyện cách đây vài năm, một đoàn cán bộ thể thao của một tỉnh miền Trung đến Hà Nội để tham khảo phát triển thể thao thành tích cao. Lúc ấy, lãnh đạo Trung tâm Huấn luyện và thi đấu TDTT Hà Nội có gợi ý về việc phát triển môn đấu kiếm và sẽ hỗ trợ về đào tạo, bảo đảm có thể tranh chấp huy chương quốc tế, trong nước. Tuy nhiên, đến nay thể thao tỉnh này cũng vẫn chưa mặn mà với việc đầu tư cho môn đấu kiếm.
Đó là câu chuyện với đơn vị đang tìm hiểu đầu tư cho môn đấu kiếm. Còn với ngay những đơn vị đang đầu tư cho môn này cũng gặp khó trong khâu tuyển chọn. Trưởng bộ môn đấu kiếm (Trung tâm Huấn luyện và thi đấu TDTT Hà Nội), cũng đang là HLV đội tuyển quốc gia Phạm Anh Tuấn cho hay, không dễ tìm được VĐV phù hợp với môn đấu kiếm. Đây là môn đòi hỏi nhiều về thể hình, sự khéo léo, sự tinh quái hay rộng hơn là tư duy thi đấu. Cũng vì vậy, khi tuyển chọn được VĐV nào hội đủ tố chất trên là ông Tuấn và các HLV đều bằng mọi cách "giữ chặt". Còn một HLV của đội đấu kiếm Bắc Ninh cũng chia sẻ quan điểm trên và cho hay, dù đã chủ động tìm kiếm, kết nối chặt chẽ với các cộng tác viên ở cơ sở nhằm hỗ trợ phát hiện VĐV năng khiếu nhưng mỗi đợt tuyển quân chỉ được chưa đến chục VĐV. Vấn đề ở đây còn là việc môn đấu kiếm chưa phổ biến như nhiều môn khác. Và khi gia đình chưa thấy môn này "quen quen" thì đó cũng đã là rào cản nho nhỏ cho HLV khi tiếp xúc với gia đình VĐV để họ đồng ý cho con theo tập môn đấu kiếm.
HLV Phạm Quốc Tài của đội đấu kiếm CAND cũng cho biết thêm, một trong những khâu khó trong tuyển chọn là do ít gia đình muốn con đi tập đấu kiếm cũng như các em học sinh chưa biết nhiều về môn thể thao này. Vì thế, ở mỗi dịp tuyển quân, các HLV đều có cố gắng giải thích cặn kẽ để gia đình biết rõ hơn về môn đấu kiếm và đồng ý cho con em mình theo tập. Việc này ít nhiều mang đến kết quả tích cực trong công tác tuyển chọn VĐV của đội đấu kiếm CAND. Thế nhưng về mặt nào đó, vẫn là cái khó chung của việc tuyển chọn VĐV đấu kiếm tại Việt Nam.
Giải quyết nhiều vấn đề
Những khó khăn trong tuyển chọn VĐV đấu kiếm vẫn ngổn ngang và đang cần những lời giải với những bước đi quyết liệt, linh hoạt. Phụ trách bộ môn đấu kiếm (Tổng cục TDTT) Phùng Lê Quang nói rằng, việc này lại phải đến từ sự đầu tư cho môn đấu kiếm từ phía đội tuyển quốc gia đến các địa phương nhằm tạo hiệu ứng sâu rộng giúp công tác tuyển chọn dễ dàng hơn.
Mà để làm được việc này thì phải bắt đầu từ việc VĐV được trang bị đủ kiếm tập, kiếm thi đấu. Chứ như những năm qua, đến ngay đội tuyển quốc gia cũng thiếu kiếm tập và thi đấu triền miên mà không cấp quản lý nào gỡ được. Cũng vì thế, ở SEA Games 31 vừa qua, các tuyển thủ đều phải sử dụng kiếm cũ để thi đấu thay. "Kiếm thể thao ở danh mục quy định là vũ khí nên rất khó mua sắm do cần nhiều thủ tục" - ông Phùng Lê Quang bày tỏ. Với điều kiện như vậy, khó nâng thành tích của đấu kiếm Việt Nam và nếu nhìn xa hơn, sẽ đánh mất nhiều cơ hội để quảng bá về môn thể thao này ở Việt Nam, hạn chế sự hiểu biết của các gia đình về môn đấu kiếm.
Còn một vấn đề khác được đề cập là cần liên tục có những chiến dịch quảng bá, tuyên truyền trên các nền tảng truyền thông về môn đấu kiếm. Vấn đề này đòi hỏi sự xã hội hóa cao độ và đó là lý do người trong nghề đang chờ đợi sự ra đời của Liên đoàn đấu kiếm Việt Nam.
Ở khía cạnh khác, chính những địa phương, ngành đang đầu tư cho môn đấu kiếm cũng đang tìm mọi cách để giữ hệ thống đào tạo, tăng nguồn tuyển chọn. Như mới đây, Trung tâm Huấn luyện và thi đấu TDTT Hà Nội đã kết nối với lãnh đạo thị xã Sơn Tây để định hướng phát triển các môn thể thao thành tích cao mà thị xã có sẵn tiềm lực con người. Trong số này có môn đấu kiếm, trong đó thị xã tạo điều kiện tối đa để bộ môn tuyển quân trên địa bàn. Đó cũng là hướng đi tốt, cần nhân rộng ở các địa phương khác đang phát triển môn đấu kiếm.
Sự đau đáu của người làm nghề về tạo dựng nguồn tuyển chọn VĐV thực sự ổn định và rộng khắp hơn cho môn đấu kiếm là có thật. Khó khăn đã rõ, giờ là lúc giải quyết thế nào mới là điều quan trọng.
Mong ước mỗi VĐV có 2 cây kiếm/tháng để tập
Các HLV đấu kiếm cho hay, để bảo đảm tốt chuyên môn trong tập luyện và thi đấu, mỗi VĐV cần 2 cây kiếm/tháng. Thế nhưng, đến nay, điều kiện này chưa thể thành hiện thực với VĐV đấu kiếm Việt Nam và vẫn chỉ là mong ước chưa thành hiện thực. (Minh Khuê)
Tặng Huân chương Lao động cho các VĐV thành tích cao tại SEA Games 31 
