Đại tướng Lương Tam Quang: Xã hội kỷ cương là 'hạ tầng mềm' cho phát triển

Nhân kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an đã có cuộc trao đổi với báo chí về xây dựng xã hội kỷ cương, củng cố niềm tin của nhân dân, bảo đảm an ninh, trật tự và tạo môi trường ổn định cho đất nước phát triển.

PV: Thưa Bộ trưởng, Nghị quyết 18-NQ/TW đặt vấn đề xây dựng xã hội kỷ cương trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo Bộ trưởng, vì sao kỷ cương xã hội cần được coi là một trong những nền tảng của một Việt Nam phát triển, an toàn, thịnh vượng?

Bộ trưởng Lương Tam Quang: Trong văn kiện Đại hội XIV và Nghị quyết số 18-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, tư tưởng chỉ đạo của Đảng về xây dựng xã hội kỷ cương là xuyên suốt, nhất quán. Trong đó, kỷ cương xã hội phải trở thành một trong những nền tảng của một Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, an toàn, thịnh vượng, xuất phát từ những lý do sau:

Kỷ cương bảo đảm mọi người dân, tổ chức, cơ quan đều sống và hoạt động trong một trật tự pháp luật rõ ràng, công bằng và được thực thi nghiêm minh. Qua đó, tạo nền tảng để người dân yên tâm lao động, sản xuất, kinh doanh; doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, đổi mới sáng tạo; Nhà nước nâng cao hiệu lực quản lý và xã hội phát huy tốt hơn các nguồn lực phát triển.

Thực tế ở một số quốc gia trên thế giới cho thấy, khi kỷ cương bị xem nhẹ, pháp luật không được chấp hành nghiêm, vi phạm không được xử lý kịp thời, trách nhiệm không được xác định rõ thì không chỉ trật tự xã hội bị ảnh hưởng mà chi phí phát triển cũng tăng lên, niềm tin xã hội bị suy giảm và nguồn lực của đất nước bị phân tán để xử lý những hệ quả đáng lẽ có thể được phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ đó trở thành lực cản đối với phát triển.

Xây dựng xã hội kỷ cương chính là xây dựng "hạ tầng mềm" cho phát triển. Hạ tầng này tạo ra môi trường an toàn, ổn định, minh bạch, có thể dự báo; qua đó củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp và cộng đồng quốc tế đối với môi trường đầu tư, kinh doanh và quản trị quốc gia của Việt Nam. Khi kỷ cương được củng cố, pháp luật được thượng tôn, an ninh, trật tự được bảo đảm, niềm tin xã hội được nâng lên, đó sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh hơn, bền vững hơn, thực hiện thắng lợi 2 mục tiêu 100 năm.

PV: Theo Bộ trưởng, kỷ cương phải được bắt đầu từ đâu và trước hết phải được thể hiện như thế nào? Với lực lượng Công an là nòng cốt bảo đảm an ninh, trật tự, Bộ trưởng đặt yêu cầu như thế nào về kỷ cương, kỷ luật và trách nhiệm nêu gương trong chính lực lượng Công an?

Bộ trưởng Lương Tam Quang: Kỷ cương trước hết phải bắt đầu từ trong Đảng, trong bộ máy nhà nước, từ các cơ quan, đơn vị, cán bộ, đảng viên và người đứng đầu cấp ủy, chính quyền các cấp; bắt đầu từ việc tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp, pháp luật và thực hiện đúng, hiệu quả chức trách, nhiệm vụ được phân công theo tinh thần kỷ luật trách nhiệm, kỷ luật thực thi mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định.

Trong đó, người đứng đầu phải gương mẫu, cơ quan công quyền phải hoạt động đúng chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, pháp luật được chấp hành nghiêm minh, thống nhất, công bằng và minh bạch. Đồng thời, kỷ cương bắt đầu ngay từ ý thức, hoạt động "thượng tôn pháp luật" của mọi tổ chức, cá nhân.

Là lực lượng nòng cốt bảo vệ an ninh, trật tự vì thế kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm nêu gương của Công an nhân dân phải luôn cao hơn, nghiêm hơn, theo tinh thần Ba Nhất "Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất". Bất luận trong hoàn cảnh nào, mọi cán bộ, chiến sĩ phải luôn tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân; chấp hành nghiêm Hiến pháp, pháp luật, Điều lệnh Công an nhân dân, quy chế, quy trình công tác, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm được giao.

Trong mọi mặt công tác, phải tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân; ứng xử đúng mực, gần dân, sát dân, tận tụy phục vụ Nhân dân; không gây phiền hà, sách nhiễu; không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; giải quyết công việc đúng thời hạn, đúng quy trình, quy định; dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Mọi cán bộ, chiến sĩ, không phân biệt chức vụ, cấp bậc, đều phải chịu sự lãnh đạo, chỉ huy, kiểm tra, giám sát và bị xử lý theo quy định khi có vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Người đứng đầu các cấp Công an phải gương mẫu chấp hành pháp luật, điều lệnh, kỷ luật; sâu sát cơ sở, nắm chắc tình hình; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, kịp thời chấn chỉnh, khắc phục hạn chế, thiếu sót và chịu trách nhiệm về những vi phạm xảy ra trong phạm vi quản lý.

Mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an phải giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín; không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ nghiệp vụ, pháp luật, kỹ năng công tác; dám đấu tranh với cái sai, dám chịu trách nhiệm, đặt lợi ích của quốc gia - dân tộc và sự bình yên, hạnh phúc của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

PV: Theo Bộ trưởng, làm thế nào để tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục, rào cản không cần thiết, mà ngược lại khiến người dân cảm thấy cuộc sống an toàn hơn, thuận tiện hơn và được bảo vệ tốt hơn?

Bộ trưởng Lương Tam Quang: Để tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, trật tự song không phát sinh thủ tục, rào cản, lại khiến người dân cảm thấy có cuộc sống an toàn hơn, thuận tiện hơn và được bảo vệ tốt hơn là một trong những mục tiêu đặt ra của Nghị quyết số 18. Để làm được việc này, Nghị quyết cũng đã xác định rất rõ các giải pháp, trọng tâm là đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý nhà nước, chuyển từ "quản lý xã hội" sang "quản trị và kiến tạo xã hội", từ "quản lý bằng thủ tục" sang "quản lý bằng dữ liệu, công nghệ".

Cùng với đó, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm giấy tờ, thành phần hồ sơ có khả năng khai thác trên môi trường điện tử, giảm những yêu cầu không cần thiết đối với người dân, giảm số lần người dân phải đến cơ quan quản lý nhà nước để thực hiện thủ tục; đồng thời tăng cường năng lực quản lý của cơ quan nhà nước, tăng khả năng khai thác dữ liệu, phân tích thông tin, phát hiện nguy cơ, cảnh báo sớm và kiểm tra, xử lý các trường hợp có dấu hiệu vi phạm, tội phạm.

Đồng thời, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, sớm tiến tới "hậu kiểm thông minh" dựa trên dữ liệu.

Đưa quản trị xã hội về sát cơ sở và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân. Huy động sức mạnh của quần chúng nhân dân, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, Công an cấp xã, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, cựu Công an nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, gia đình và cộng đồng dân cư trong phát hiện, xử lý từ sớm, từ cơ sở những mâu thuẫn xã hội, tệ nạn, bạo lực, không để tích tụ thành vấn đề an ninh, trật tự.

Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm và lấy sự thuận tiện, an toàn của người dân làm một trong những thước đo hiệu quả quản lý nhà nước.

Khi thực hiện đồng bộ các giải pháp này, Nhà nước quản lý hiệu quả hơn nhưng người dân ít phải làm thủ tục hơn; xã hội kỷ cương hơn nhưng cuộc sống thuận tiện hơn, người dân được bảo vệ tốt hơn; quản lý chặt các nguy cơ đồng thời mở rộng tối đa không gian cho người dân và doanh nghiệp phát triển.

PV: Những không gian mới như Internet và môi trường số đang xuất hiện nhiều thách thức chưa từng có: Tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, thông tin giả, xâm phạm dữ liệu cá nhân... Theo Bộ trưởng, "kỷ cương" trên không gian mạng cần được xây dựng như thế nào để vừa bảo vệ người dân, bảo đảm an ninh, an toàn, vừa không tạo ra những rào cản đối với đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số?

Bộ trưởng Lương Tam Quang: Trước hết, cần khẳng định, kỷ cương không phải là rào cản của đổi mới sáng tạo, mà kỷ cương là nền tảng tạo lập niềm tin, khơi thông nguồn lực và mở rộng không gian phát triển. Theo đó, kỷ cương trên không gian mạng không chỉ để bảo vệ tốt nhất đối với người dân, doanh nghiệp mà chính là nguồn lực của đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số. Để xây dựng kỷ cương trên không gian mạng, có 4 công tác được tập trung.

Thứ nhất, hoàn thiện pháp luật để kiến tạo phát triển, quản trị rủi ro và bảo vệ thực chất quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, khả thi, kiên quyết khắc phục tư duy "không quản được thì cấm", không để tồn tại các quy định cứng nhắc và thủ tục hành chính không cần thiết, khắc phục tình trạng thanh tra, kiểm tra trùng lặp, chồng chéo các doanh nghiệp. Đối với lĩnh vực rủi ro cao, yêu cầu bảo vệ phải chặt chẽ, tương xứng; đối với hoạt động rủi ro thấp, cần giảm chi phí tuân thủ không cần thiết, tăng khả năng tự đánh giá, tự tuân thủ và hậu kiểm ở những lĩnh vực pháp luật cho phép; với công nghệ, mô hình kinh doanh mới, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Qua đó, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa mở đường cho đổi mới sáng tạo và phát triển.

Thứ hai, xây dựng năng lực quốc gia từ ứng phó bị động sang phòng thủ chủ động, phát hiện và xử lý nguy cơ từ sớm, từ xa. Xây dựng lực lượng chuyên trách tinh nhuệ, hiện đại, đủ năng lực nắm tình hình, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và xử lý các tình huống phức tạp; thiết lập cơ chế phối hợp, hiệp đồng giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng chuyên gia. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo hệ thống pháp luật rõ ràng, tổ chức thực thi nghiêm minh và cung cấp công cụ để các chủ thể cùng tham gia bảo đảm an toàn. Các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng, dịch vụ số phải thực sự là "tuyến đầu" trong phát hiện, cảnh báo, phòng ngừa và ứng cứu sự cố; chịu trách nhiệm tương xứng với quy mô, mức độ ảnh hưởng và rủi ro của hệ sinh thái mình vận hành. Các hiệp hội nghề nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cộng đồng chuyên gia cần phát huy vai trò cảnh báo sớm và phổ biến chuẩn mực. Mỗi người dân phải được trang bị kiến thức, kỹ năng số cần thiết để tự bảo vệ mình và tham gia xây dựng môi trường số an toàn, văn minh.

Thứ ba, củng cố niềm tin số, kiến tạo không gian mạng an toàn, tin cậy, thúc đẩy các giá trị nhân văn. Trọng tâm là bảo đảm đầy đủ quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân, để người dân biết rõ mục đích, phạm vi, cách thức thu thập, sử dụng, chia sẻ dữ liệu và thực hiện các quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Doanh nghiệp và nền tảng số phải bảo vệ người dùng, cạnh tranh bằng chất lượng, sự minh bạch và trách nhiệm xã hội, không đánh đổi quyền riêng tư, an toàn và niềm tin để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Phát huy vai trò của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Liên minh Niềm tin số, cơ quan báo chí, cộng đồng công nghệ và các tổ chức xã hội; triển khai đánh giá tín nhiệm mạng, đấu tranh với tin giả, thông tin xấu độc, lừa đảo trực tuyến và bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng mức độ an toàn, hài lòng, quyền lợi và niềm tin thực chất của người dân trên không gian số.

Thứ tư, lấy bảo vệ người dân làm mục tiêu cao nhất. Trọng tâm là bảo vệ người dân trước phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến và tin giả, sai sự thật.

Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có Quy chế phối hợp, thành lập Tổ công tác, tập trung phát hiện, truy vết, ngăn chặn và phong tỏa dòng tiền liên quan đến hành vi lừa đảo; vừa qua cũng đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 328/2026/NĐ-CP quy định phòng, chống tin giả, tin sai sự thật và từ ngày 05/10/2026, VNeID sẽ là một trong các kênh để người dân cung cấp, phản ánh thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật theo Nghị định số 328. Tới đây, triển khai Nghị quyết số 22- NQ/TW, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV, hàng loạt các giải pháp bảo vệ người dân trên không gian mạng sẽ được triển khai đồng bộ.

PV: Một trong những yêu cầu được người dân đặc biệt quan tâm khi nói về xã hội kỷ cương là "không có vùng cấm, không có ngoại lệ trước pháp luật". Theo Bộ trưởng, nguyên tắc này có ý nghĩa như thế nào đối với việc củng cố niềm tin của nhân dân và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật?

Bộ trưởng Lương Tam Quang: Yêu cầu "Không có vùng cấm, không có ngoại lệ trước pháp luật" đã trở thành nguyên tắc quan trọng trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, giữ gìn kỷ cương xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân; là phương thức quan trọng để củng cố kỷ luật, tinh thần thượng tôn pháp luật, phòng ngừa lạm dụng quyền lực, là thước đo của xã hội kỷ cương.

Niềm tin không hình thành từ lời nói mà được tích lũy từ trải nghiệm thực tế của người dân: Người làm đúng được bảo vệ; người vi phạm bị xử lý; người yếu thế được bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng; cán bộ, đảng viên, người có chức vụ, quyền hạn vi phạm càng phải xử lý nghiêm; không có đặc quyền, đặc lợi.

Khi người dân thấy pháp luật được áp dụng công bằng, bộ máy thực thi liêm chính và quyền lợi chính đáng của mình được bảo vệ thì niềm tin và sự yêu mến của Nhân dân đối với Đảng, chính quyền Nhà nước ngày càng được củng cố, tăng cường; đây là sức mạnh to lớn để đất nước vững bước phát triển trong kỷ nguyên mới.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

Anh Thơ (thực hiện)