Trước tình hình đó, Công an tỉnh Lạng Sơn đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, quyết liệt đấu tranh, ngăn chặn tội phạm mạng, đồng thời tăng cường tuyên truyền, cảnh báo thủ đoạn tội phạm cho quần chúng nhân dân, bảo vệ bình yên cho nhân dân từ đời thực cho đến không gian ảo.
Những "cạm bẫy" tinh vi trên không gian mạng
Thực tế công tác đấu tranh phòng chống tội phạm trên không gian mạng thời gian qua cho thấy, tội phạm mạng hiện nay ngày càng diễn biến phức tạp; không chỉ đơn thuần là những hành vi phạm tội đơn lẻ mà đã biến tướng thành những ổ nhóm có tổ chức, lợi dụng tối đa tâm lý hám lợi hay nhu cầu giải trí, kiếm tiền của người dân để giăng bẫy.
Theo lãnh đạo Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Lạng Sơn, một trong những chiêu trò nổi lên gần đây trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook Reels, TikTok… là hiện tượng livestream mang tên “Vé Số Phát Tài”, cào vé trả thưởng. Đằng sau những chồng vé số rực rỡ, những lời mời chào hấp dẫn và không khí mua bán nhộn nhịp là một kịch bản lừa đảo "cào vé số hộ" trúng thưởng được dàn dựng công phu. Các đối tượng đã thao túng tâm lý người xem bằng cách tạo hiệu ứng đám đông giả, tự viết tên khách hàng lên các tờ ghi chú để tạo niềm tin giả tạo rằng có rất nhiều người tham gia và trúng thưởng.
Để "thả mồi câu", các đối tượng đưa ra các gói combo siêu ưu đãi với mức giá chỉ từ 199.000 đồng đến 299.000 đồng, 399.000 đồng để nhận thưởng lớn... Số tiền nhỏ này khiến người dân dễ dàng "tặc lưỡi" thử vận may, nhưng khi gom lại từ hàng ngàn người bị lừa, số tiền các đối tượng chiếm đoạt vô cùng lớn. Khi livestream, chúng thao tác cực nhanh với những tấm vé trúng thưởng đã được đánh dấu hoặc chuẩn bị sẵn. Đối với khách hàng thật, chúng sẽ cào những tấm vé không trúng hoặc dùng thủ thuật camera để che giấu kết quả. Tinh vi hơn, nếu người chơi trúng giải lớn trên livestream, các đối tượng sẽ yêu cầu chuyển khoản thêm các loại phí vận chuyển, phí làm hồ sơ hoặc thuế, rồi lập tức chặn liên lạc sau khi nhận tiền.
Bên cạnh việc mất tiền trực tiếp, người dân còn đối mặt với rủi ro bị đánh cắp thông tin cá nhân. Khi thực hiện giao dịch thanh toán, các đối tượng sẽ có được thông tin ngân hàng và số điện thoại của khách hàng để tiếp tục thực hiện các kịch bản lừa đảo khác. Cần lưu ý rằng vì người mua không cầm tấm vé vật lý trên tay nên việc trúng hay trượt hoàn toàn nằm trong sự kiểm soát của kẻ cầm máy quay.
Tại Việt Nam, chỉ có các loại vé số do Nhà nước phát hành như xổ số Kiến thiết và Vietlott mới được pháp luật bảo vệ. Những loại vé số lạ, thường in chữ nước ngoài như xuất hiện trong các livestream, hoàn toàn không có giá trị pháp lý và không được đảm bảo quyền lợi khi trúng thưởng.
Bên cạnh chiêu trò lừa đảo cào vé trúng thưởng ảo, một cạm bẫy khác cũng khá phổ biến thời gian qua là thủ đoạn câu dẫn từ các trang web “lậu", web “đen”. Điển hình như hệ thống “Xôi Lạc TV” vừa bị Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao chủ trì triệt phá gần đây, khởi tố hàng chục bị can.
Đây vụ án điển hình, thể hiện rõ tinh thần chủ động, quyết liệt và năng lực thực thi pháp luật của lực lượng chức năng Việt Nam trong đấu tranh với các hành vi vi phạm bản quyền có tổ chức, diễn ra trên môi trường mạng, có tính chất xuyên biên giới. Lợi dụng lượt truy cập khổng lồ từ các nội dung "miễn phí", các trang web lậu này giăng kín giao diện bằng các banner quảng cáo nhấp nháy của các nhà cái, trang web cá độ bóng đá và các đường link dẫn đến văn hóa phẩm đồi trụy.
Khi nhấp vào, người truy cập không chỉ đối mặt với nguy cơ bị cài cắm mã độc, cài virus để đánh cắp thông tin cá nhân, tài khoản mạng xã hội mà còn dễ dàng bị lôi kéo vào tệ nạn đánh bạc. Nhiều người chủ quan cho rằng cá độ vài trăm ngàn đồng là vô hại, nhưng về mặt pháp lý, mọi hành vi cá độ bằng tiền hay hiện vật đều là đánh bạc trái phép, vi phạm pháp luật, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Hiểm họa khôn lường từ việc "bán" thông tin cá nhân
Qua công tác nắm tình hình, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao Công an tỉnh Lạng Sơn phát hiện, một phương thức thu thập dữ liệu cá nhân hết sức tinh vi của các nhóm đối tượng, bao gồm cả người nước ngoài nhập cảnh trái phép hoặc hoạt động sai mục đích trên địa bàn.
Các đối tượng thực hiện hành vi chiếm đoạt thông tin cá nhân bằng cách trực tiếp tiếp cận các cá nhân, chủ yếu là học sinh, sinh viên, người lao động ít hiểu biết về pháp luật hoặc thông qua các hội nhóm trên mạng xã hội. Bằng giả danh nhân viên công nghệ, cán bộ làm từ thiện hoặc tuyển dụng, chúng gạ gẫm người dân chụp ảnh hai mặt Căn cước công dân (CCCD), đồng thời sử dụng điện thoại thông minh thực hiện các thao tác quét nhận diện khuôn mặt đa chiều, thu thập dấu vân tay và giọng nói.
Để lôi kéo nạn nhân, các đối tượng sẵn sàng chi trả một khoản tiền nhỏ hoặc tặng quà, thậm chí "đặt lịch" hẹn quay lại hàng tuần để tiếp tục thu thập nhằm cập nhật dữ liệu sinh trắc học mới nhất, đảm bảo dữ liệu luôn có độ chính xác cao để qua mặt hệ thống định danh điện tử.
Hệ lụy của việc "bán" thông tin cá nhân hay vô tình bị mắc bẫy cung cấp thông tin cá nhân cho các đối tượng xấu sẽ để lại hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Đặc biệt dữ liệu sinh trắc học như: khuôn mặt, vân tay.. là đặc điểm duy nhất và cố định của một cá nhân, một khi đã mất sẽ gây hậu quả khó lường.
Danh tính, thông tin của người dân sẽ bị bọn tội phạm lợi dụng để mở tài khoản ngân hàng ảo phục vụ lừa đảo, rửa tiền xuyên biên giới, hoặc bị đăng ký vay "tín dụng đen" qua các ứng dụng trực tuyến với lãi suất cắt cổ, khiến nạn nhân gánh những khoản nợ khổng lồ, hoặc bị bọn tội phạm lợi dụng để quấy rối, thậm chí “tống tiền”. Nghiêm trọng hơn, về mặt pháp lý, việc vô tình cung cấp dữ liệu cá nhân cho các đối tượng xấu có thể đẩy người dân vào tình thế trở thành "đồng phạm vô ý", phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, bị truy cứu trong các vụ án hình sự liên quan đến lừa đảo, trục lợi…
Trước tình hình đó, Công an các đơn vị, địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã bám sát địa bàn, chủ động phòng ngừa, khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác, đồng thời kịp thời đấu tranh, xử lý hành vi phạm pháp ngay từ cơ sở. Đơn cử, thời gian gần đây, liên tiếp 2 vụ lừa đảo trên không gian mạng đã được Công an xã Bằng Mạc đấu tranh, xử lý. Kịp thời ngăn chặn người dân tránh sập bẫy đối tượng giả danh Công an lừa đảo làm thủ tục định danh điện tử trực tuyến để chiếm đoạt tài sản.
Cụ thể, sáng 7/4, chị N.T.K.N (trú tại xã Bằng Mạc) nhận được cuộc gọi từ một đối tượng tự xưng là cán bộ Công an xã, thông báo hỗ trợ chị N làm hồ sơ định danh điện tử cho con. Ban đầu, đối tượng hướng dẫn chị N đến Trung tâm dịch vụ công xã làm thủ tục. Khi biết chị bận, đối tượng lập tức chuyển sang kịch bản hướng dẫn chị N làm thủ tục trực tuyến, rồi gửi cho chị N đường link, yêu cầu chị truy cập để tải ứng dụng và đăng nhập tài khoản ngân hàng nộp "lệ phí" hồ sơ.
Cảm thấy nghi ngờ, chị N đã trực tiếp đến trụ sở Công an xã Bằng Mạc để hỏi cho rõ. Sau khi nghe chị N trình bày, các cán bộ Công an xã Bằng Mạc nhanh chóng nhận phân tích, kịp thời ngăn chặn giúp chị N không sa bẫy các đối tượng lừa đảo, đồng thời hướng dẫn chị N các biện pháp bảo mật thông tin cá nhân và khuyến cáo chị lan tỏa thông tin đến người thân, bạn bè nâng cao cảnh giác.
Trước đó, ngày 15/1, Công an xã Bằng Mạc xác minh, bắt giữ đối tượng T.M.T (17 tuổi, trú tại thôn Hiền Lương, xã Nội Bài, TP Hà Nội) lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng của một người dân trên địa bàn. Quá trình điều tra xác định, T.M.T dùng tài khoản mạng “MINH TU” quảng cáo bán xe máy hỗ trợ trả góp trên mạng xã hội Facebook. T ngon ngọt lừa đảo cháu H 16 tuổi, trú tại thôn Nà Mần) chuyển khoản 5 triệu đồng tiền đặt cọc mua xe, hứa hỗ trợ vận chuyển về tận xã Chi Lăng. Sau khi nhận được tiền cháu H chuyển khoản, tài khoản “MINH TU” đã chặn liên lạc. Ngoài chiếm đoạt 5 triệu đồng đặt cọc của cháu H, trước đó, đối tượng này đã lừa đảo 17 người khác cũng với thủ đoạn tương tự, chiếm đoạt hơn 37 triệu đồng.
Để đấu tranh hiệu quả với tội phạm trên không gian mạng, bên cạnh sự sắc bén, tinh thông nghiệp vụ của lực lượng Công an, đòi hỏi cần có sự chung tay của toàn xã hội, trước tiên là từ tinh thần cảnh giác của quần chúng nhân dân.
