1001 cách cắt xén, quỵt cát-sê của nghệ sĩ
Hỏi chuyện nghệ sĩ hài Trung Dân, ông chua chát bảo, chuyện quỵt tiền cát-sê thì ông may mắn chưa gặp phải nhưng ông thấy nhiều diễn viên trẻ, học trò, đàn em, đồng nghiệp của ông bị vướng vào chuyện này thường xuyên, thậm chí họ còn bị đuổi đánh vì đòi quyền lợi chính đáng của bản thân.
Bản thân ông chưa bị chuyện quỵt tiền cát-sê, nhưng thỉnh thoảng ông vẫn bị ăn gian tiền phân đoạn, vì theo ông một phân đoạn diễn phải tính độ dài ngắn, độ khó khăn, nguy hiểm, hơn nữa nhiều khi trong kịch bản, phân đoạn đó ông không có vai nhưng khi quay thì đạo diễn lại yêu cầu vai diễn của ông có mặt, đến khi thanh toán tiền cát-sê thì ông lại không được tính cho phân đoạn đó.
"Có nhiều hãng còn vạch kịch bản đếm từng trang, từng phân đoạn, rồi kỳ kèo trả giá, rồi còn ỉ ôi than phim lỗ lã này kia, còn thề độc rằng phim phát sóng nhưng quảng cáo không tốt nữa… Bản thân tôi, thấy mình bị ăn gian vài phân đoạn tôi cũng làm thinh vì biết nói ra cũng không được gì, nhưng không nói không phải tôi hiền mà tôi im.
Ngoài ra, họ còn tìm đủ mọi cách để trừ thuế tiền cát-sê này kia dù ngay từ đầu hứa hẹn là không trừ. Có hãng, một ngày quay chỉ cho tôi uống hai chai nước suối, tôi còn nghe có hãng nhà sản xuất xuống tận nhà bếp bảo người nấu rằng bữa cơm chỉ cho diễn viên ăn hai miếng thịt gà, nếu cho thêm một miếng nữa sẽ đuổi việc người nấu bếp. Nghe mà thật bi hài!...
Đã biết cách làm ăn của hãng đó như vậy rồi lần sau có mời tôi cũng không dám nhận lời nữa. Thà tôi nghèo chứ tôi không làm ăn với các hãng đó vì họ không có sự đối xử nhân bản giữa con người với nhau. Có nhiều hãng, nhìn thấy nhà sản xuất, đạo diễn là tôi thấy… nổi gai ốc rồi", nghệ sĩ Trung Dân bộc bạch.
Vừa đặt vấn đề là chị Lê Thị Thành (nghệ danh Minh Tâm), thư ký đạo diễn, nói với tâm trạng vô cùng bức xúc về chuyện tiền lương, tiền cát-sê của những người làm phim: "Tháng 9 năm trước, tôi đến hãng phim Cửu Long giúp họ casting và cùng đạo diễn chọn xong bối cảnh cho phim "Nguyễn Trung Trực" nhưng phải đợi mãi đến tháng 4/2011 phim mới được bấm máy, tuy vậy chỉ được mấy ngày (từ 6-9/4) là đạo diễn phim đã bất ngờ đổi thư ký đạo diễn do tôi không đồng ý với số tiền ăn 40 ngàn đồng một ngày mà đạo diễn cũng chính là giám đốc hãng phim đưa ra vì hai buổi ăn một ngày, một buổi chúng tôi đã phải trả 25 ngàn rồi, họ biết nhưng không chịu trả thêm 10 ngàn nữa. Phàn nàn thì họ nói tiền cơm và tiền kỳ đã tính cả vào lương ứng trước rồi.
Trước đó để giữ chân tôi cùng một số người của tôi làm phim này, họ đã ký hợp đồng giữ chân mà sau này tôi mới biết là không hề có chữ ký của giám đốc hãng phim và họ chỉ ứng trước cho tôi 12 triệu đồng rồi thôi, dù từ đầu họ có hứa là sẽ ứng cho tôi tiền casting diễn viên. Tôi đã nhiều lần yêu cầu hãng phim và đạo diễn phải đền bù cho tôi số tiền casting và đi công tác giúp chọn bối cảnh của cả hai phim là "Nhấn phím enter" (phim này không bấm máy) và "Nguyễn Trung Trực" (phim này dù tôi đã không làm nữa nhưng vẫn để lại người của tôi giúp đoàn phim) nhưng đến giờ họ vẫn làm lơ. Nếu ngay từ đầu tôi biết rõ ràng vụ tiền lương, tiền ăn, tiền casting… thì tôi đã không tham gia để mua rắc rối và bực tức vào mình".
Trong khi đó, phó đạo diễn Quốc Hưng cho biết: "Tôi từng thấy có nhà sản xuất tính toán cát-sê khá chi li, sau khi quay xong phim, họ soi, giở từng trang kịch bản để tính, nhưng có nhiều diễn viên, trên kịch bản không có phân đoạn đó nhưng khi quay thì đôi khi cũng phát sinh một số cảnh cần có diễn viên đó, đúng ra phải tính chi phí cho người ta, nhưng nhà sản xuất đã không căn cứ vào điều đó, họ chỉ căn cứ trên kịch bản để tính cát-sê, vì thế nhiều diễn viên đã bị thiệt thòi. Một số nghệ sĩ gặp phải trường hợp có nhà sản xuất ngồi soi từng phân đoạn một, bớt xén chi phí đủ thứ này kia, khiến họ bực tức đến mức phải thốt lên rằng "thôi bố thí cho rồi để còn về làm chuyện khác". Chưa kể việc có nhà sản xuất còn kỳ kèo trả giá tiền cát-sê, chẳng hạn như một phân đoạn là 300 ngàn nhưng họ kỳ kèo xin hạ xuống 200 ngàn...", phó đạo diễn Quốc Hưng bức xúc.
Đạo diễn Quốc Thịnh thì bật mí một phương cách tinh vi của một nhà sản xuất hòng bớt xén, tính thuế tiền cát-sê của diễn viên, tác giả kịch bản…! Anh Thịnh vừa cho xem tấm hình chụp dấu giáp lai được "biến hóa" trên một hợp đồng giữa nhà sản xuất và diễn viên vừa nói: "Thường thì khi mời diễn viên ký hợp đồng, nhà sản xuất hứa sẽ không trừ thuế tiền cát-sê, nhưng sau khi hai bên đã thỏa thuận rồi hợp đồng được ký và đương nhiên hợp đồng cũng có dấu giáp lai giữa các tờ. Tuy vậy điều đáng nói là họ đã khéo léo để một tờ trong hợp đồng không dính dấu giáp lai, điều này sẽ giúp họ dễ dàng thay đổi, chỉnh sửa một số chi tiết để có lợi cho họ mà hầu như các diễn viên khi nhận lại hợp đồng không để ý kỹ sẽ không thể phát hiện ra được. Đến khi phim hoàn thành rồi thanh toán chi phí cát-sê, diễn viên sẽ khó lòng kiện cáo được họ".
Cũng theo đạo diễn Quốc Thịnh thì nhà sản xuất "giam" tiền hay ăn gian tiền cát-sê của nghệ sĩ thường dựa vào những chi tiết trên hợp đồng, rồi cả lý do tiền tài trợ chưa về kịp, đài truyền hình chưa duyệt phim, chủ nhiệm phim chưa báo cáo mọi việc cho nhà sản xuất hay thậm chí kế toán nghỉ phép… Nhiều hãng có phim đang làm dở dang thì cạn vốn, đành bỏ ngang, điều này đồng nghĩa với việc diễn viên khỏi nghĩ tới cát-sê. Có hãng phim còn bất ngờ ngưng hoạt động mà chẳng cần bất cứ lời thông báo nào…
Đạo diễn này còn kể một vụ việc mà theo anh thì chẳng biết kêu ai, đó là gần giữa năm 2010 nhóm của anh phụ trách làm sân khấu, khói lửa rồi cả cascadeur cho một chương trình hoành tráng của một tờ báo tên tuổi của thành phố nhưng cho đến giờ nhóm của anh vẫn chưa nhận được đủ tiền công (còn khoảng hơn 20 triệu đồng chưa trả - QT) vì tờ báo này lấy lý do là chương trình đã được họ giao cho một công ty khác tổ chức. Tuy nhiên điều đáng nói là ngay từ đầu nhận thấy những điều bất bình thường từ công tác tổ chức, nhóm của anh đã hỏi trực tiếp những người có trách nhiệm của tờ báo này và đã nhận được câu trả lời bảo đảm sẽ thanh toán đầy đủ. Tuy nhiên đã qua hơn 1 năm, tờ báo này vẫn làm lơ chưa thanh toán đủ tiền công cho nhóm của anh.
Phó đạo diễn Quốc Hưng không giấu được vẻ bực tức của mình: "Tất cả những điều này cho thấy một số nhà sản xuất có thái độ không đúng đắn, họ chỉ biết lợi dụng để trục lợi của người khác. Dù đã kết thúc quá trình làm phim, nhưng chắc chắn hậu quả để lại sẽ là sự tai tiếng".
"Chỉ có nhà sản xuất ăn gian với nghệ sĩ…"
Theo phó đạo diễn Quốc Hưng, sở dĩ có những tình trạng này bởi, riêng tại TP Hồ Chí Minh hiện đã có tới trên dưới 70 hãng phim, với một số lượng nhà sản xuất quá nhiều như vậy trong khi đó số đoàn làm phim khá ít, đương nhiên vấn đề lợi nhuận nhà sản xuất phải tính toán, dù vậy cũng nên tính toán ở mức độ vừa phải - "vui lòng đôi bên", vì thực tế diễn viên hay những người làm phim cũng không đòi hỏi những điều gì quá đáng cả.
Cũng phải thừa nhận rằng hiện vẫn có nhiều hãng làm phim hết sức nghiêm túc, đàng hoàng, họ có chiến lược làm phim dài hạn và biết trân trọng, trả thù lao xứng đáng cho diễn viên, biên kịch, đạo diễn…, vì thương hiệu và uy tín trong nghề rất quan trọng. Nhưng bên cạnh đó, một số hãng phim ngay từ đầu đã có sự mập mờ, không rõ ràng, bớt xén, quỵt tiền cát-sê của diễn viên… hiện đang bị thua lỗ, thậm chí có nguy cơ xóa sổ.
Chẳng hạn như một hãng phim đình đám của một ông bầu đại gia với một số phim tết gần đây đang bị rơi vào chuyện thua lỗ nặng, nhiều nhân viên, diễn viên bị giam tiền lương, tiền cát-sê lâu ngày không có cách nào đòi được vì hiện nay ông bầu của hãng phim này đang trốn biệt tăm, điện thoại im re, đến mức nhiều người còn nói vui là sẽ treo thưởng cho những ai tìm được ông ta.
Tuy nhiên, khi gặp những tình cảnh trớ trêu này, theo phó đạo diễn Quốc Hưng thì nhiều khi nghệ sĩ chỉ biết làm nghề để có thu nhập nhưng với cách làm của nhà sản xuất sẽ vô tình làm cho họ có cách nhìn nhận sai về việc làm phim. Đồng thời nhiều trường hợp bản thân diễn viên đó không dám nói hoặc chẳng muốn nói lên sự thật vì nhiều lý do, mặt khác, với một số diễn viên phụ, quần chúng, khi họ kiếm được một số tiền nhỏ là họ mừng lắm rồi, trong khi đó một số diễn viên nổi tiếng ngại việc cự lộn với nhà sản xuất vì họ sợ mất hình ảnh và giá trị của họ nên họ cũng bỏ qua.
Hơn nữa, "nghệ sĩ thường chỉ biết diễn xuất, ít am hiểu pháp luật nên dễ bị thiệt thòi nếu gặp phải nhà sản xuất cố tình tính toán chi li. Nhưng bản thân tôi thường chọn nhà sản xuất nên tôi không ngán ngại những chuyện này và tôi thấy cần phải lên tiếng để làm sao cho các nhà sản xuất làm phim với cái tâm đúng đắn của mình sẽ tốt hơn.
Cũng có một thực tế là nhiều diễn viên chuyên nghiệp hiện nay khi được mời đóng một phim nào đấy thì họ thường thận trọng hỏi về nhà sản xuất và ngay cả ê kíp làm phim là những người như thế nào, đồng thời họ nghiên cứu xem xét cẩn thận mọi điều khoản để không phải mua chuyện bực tức vào người về sau. Bản thân chúng tôi cũng khuyến cáo ngay từ đầu với diễn viên mọi điều khoản và họ phải suy xét mọi việc nếu thấy được hãy tham gia còn nếu không thì từ chối ngay để tránh mọi việc phiền phức có thể có", phó đạo diễn Quốc Hưng nhấn mạnh.
Theo kinh nghiệm của nghệ sĩ hài Trung Dân thì chỉ có nhà sản xuất bóc lột diễn viên chứ thật khó để có chuyện ngược lại. Ông cũng hy vọng trong đợt sàng lọc hiện nay sẽ chỉ còn lại những hãng phim đàng hoàng, tử tế, còn những hãng làm ăn chụp giật sẽ không thể tồn tại được
