87 dự án chống ngập với tổng vốn đầu tư hơn 140 ngàn tỷ đồng
UBND TP Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch giải quyết tình trạng ngập nước giai đoạn 2026-2030 với một lộ trình khá cụ thể, từ xử lý những điểm ngập cấp thiết đến hoàn thiện hệ thống chống ngập theo lưu vực. Kế hoạch không chỉ đặt trọng tâm vào những công trình hàng nghìn tỷ đồng mà còn yêu cầu khơi thông, duy tu, nạo vét, vớt rác và xử lý những điểm nghẽn ngay trong hệ thống thoát nước hiện hữu.
Trong giai đoạn 2026-2027, TP Hồ Chí Minh sẽ triển khai 54 dự án với tổng mức đầu tư khoảng 69.348 tỷ đồng, nhằm giải quyết 33 vị trí ngập. Riêng đến cuối năm 2026, dự kiến hoàn thành 9 dự án, tổng vốn khoảng 7.151 tỷ đồng, xử lý 3 vị trí ngập. Đến cuối năm 2027, tiếp tục hoàn thành 45 dự án, tổng vốn khoảng 62.197 tỷ đồng, xử lý thêm 30 vị trí.
Sáu khu vực ngập nặng được xác định cần tập trung tháo gỡ cơ chế để đẩy nhanh tiến độ gồm Thảo Điền - Quốc Hương - Nguyễn Văn Hưởng; chợ Thủ Đức; Gò Vấp và khu vực Tân Sơn Nhất; đường Nguyễn Văn Quá; Quốc lộ 13 khu vực Bình Dương cũ và Quốc lộ 51 khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Những công trình thoát nước, cải tạo kênh rạch đang triển khai cũng được tiếp tục hoàn thiện. Riêng hệ thống Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên được đặt mục tiêu hoàn thành trong quý IV/2026, góp phần giảm ngập khu vực đường Nguyễn Văn Quá.
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành dự án kiểm soát triều giai đoạn 1, từng bước khép kín tuyến kiểm soát triều; đồng thời rà soát, hoàn thiện các tuyến đê bao tại khu vực quận 7, Nhà Bè và Thủ Đức cũ, mục tiêu là hoàn thiện khu vực bảo vệ khoảng 570km² và giải quyết 8 vị trí ngập do triều.
Như vậy, chống ngập được đặt trong một bài toán tổng thể, không chỉ là “chỗ nào ngập thì xử lý chỗ đó”. Đáng chú ý, kế hoạch yêu cầu duy tu, sửa chữa các tuyến cống xuống cấp; nạo vét cống, kênh, rạch; lắp đặt van ngăn triều; kết nối các tuyến cống, mở thêm hướng thoát nước và vận hành các hệ thống bơm, kiểm soát triều. Trong mùa mưa, lực lượng chức năng phải tổ chức ứng trực, bố trí phương tiện cơ động 24/7, đồng thời vớt rác trước, trong và sau những trận mưa lớn để hạn chế tắc nghẽn dòng chảy.
Đến giai đoạn 2028-2030, thành phố dự kiến tiếp tục triển khai 33 dự án với tổng mức đầu tư khoảng 72.992 tỷ đồng, giải quyết 17 vị trí ngập, đồng thời hoàn thiện hệ thống kiểm soát triều, hồ điều tiết, đê biển, rà soát các tuyến sông, rạch nhánh và khả năng kết nối thủy lực giữa các lưu vực.
Tại các khu vực đô thị hóa nhanh như Thủ Đức cũ, Bình Tân cũ, Bình Chánh cũ, Dĩ An cũ và Thuận An cũ, giải pháp thoát nước nhiều tầng sẽ được kết hợp với các công trình điều tiết và tiêu thoát nước.
Thành phố còn hướng đến phát triển hồ điều tiết phân tán và hồ điều tiết ngầm tại công viên, trường học, khu thể thao, bãi đỗ xe và các không gian công cộng. Những công trình này có chức năng tạm giữ nước trong thời gian mưa lớn, giảm áp lực cho hệ thống cống và tăng khả năng điều tiết tại từng khu vực.
Cùng với hạ tầng cứng là quản lý ngập bằng dữ liệu. Lượng mưa, mực nước, triều, tình trạng cửa van, trạm bơm sẽ được kết nối phục vụ điều hành; cơ sở dữ liệu thoát nước và nền tảng tiếp nhận thông tin ngập, hỗ trợ ra quyết định FEDS cũng được triển khai nhằm từng bước số hóa quy trình vận hành.
Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống chống ngập theo lưu vực, kết hợp kiểm soát triều, hồ điều tiết, đê bao, cống thoát nước, trạm bơm và các công trình điều tiết nước. Khoảng 20.000 căn nhà trên và ven kênh, rạch dự kiến được di dời thông qua khoảng 43 dự án, góp phần cải thiện môi trường, tăng khả năng thoát nước và tạo thêm không gian công cộng.
Toàn bộ kế hoạch được đặt theo nguyên tắc “5 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian và rõ kết quả. Sở Xây dựng được giao làm cơ quan thường trực, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và tổng hợp tiến độ thực hiện hằng năm.
Trăn trở từ...rác thải!
Đi dọc một số tuyến đường ở khu vực phía Đông TP Hồ Chí Minh, có thể dễ dàng bắt gặp những túi rác, chai nhựa, hộp xốp, bao bì nằm ven đường, trên vỉa hè hoặc sát các cửa thu nước.
Trên đường Võ Nguyên Giáp, đoạn gần ngã tư Thủ Đức, rác xuất hiện tại nhiều vị trí ven đường. Trên đường Phạm Văn Đồng, khu vực phường Hiệp Bình, một số nơi có rác được tập kết ngay sát mép đường. Tại đường số 10, phường Thủ Đức và đường số 4, phường Linh Xuân, rác sinh hoạt được bỏ ven đường, xen lẫn đất, lá cây và những vật dụng đã qua sử dụng.
Đáng nói hơn, tại một hố ga trên đường Định Bộ Lĩnh (phường Bình Thạnh), rác được đặt ngay phía trên, che kín khu vực miệng hố. Khi mưa lớn xảy ra, số rác này trôi đi và lấp đầy các miệng cống, khiến nước thoát đi rất chậm, nhiều khi mưa đã dứt cả giờ đồng hồ nước vẫn còn mênh mông nếu không có ai khơi dòng chảy.
Một thực tế khác là cách người dân tập kết rác sinh hoạt. Tại một số khu dân cư, rác được gom vào túi nylon, bao tải hoặc thùng xốp rồi đặt trước nhà, sát mép đường để chờ thu gom. Trong điều kiện thời tiết bình thường, việc này có thể không tạo ra vấn đề rõ rệt. Nhưng khi mưa giông kèm gió mạnh, túi rác, thùng xốp rất dễ bị xô đổ, nước cuốn hoặc gió thổi tung.
Từ một điểm tập kết nhỏ, rác có thể phát tán ra cả đoạn đường. Những túi nylon, chai nhựa, hộp xốp và bao bì nhẹ tiếp tục theo dòng nước tìm đến các vị trí thấp hơn. Rác theo nước tìm đến miệng cống; cửa thu nước bị che lấp thì khả năng thoát nước tại khu vực đó bị ảnh hưởng.
Từ thực tế đó cho thấy, chống ngập không chỉ là chuyện xây thêm cống, cải tạo kênh rạch, xây hồ điều tiết, hoàn thiện công trình kiểm soát triều mà còn phải tính đến những “chuyện nhỏ” nhưng lại là nguyên nhân lớn gây ngập nước.
Kế hoạch chống ngập giai đoạn 2026-2030, TP Hồ Chí Minh đã nhìn thấy vấn đề này khi đặt yêu cầu vớt rác trước, trong và sau những trận mưa lớn; duy tu, sửa chữa cống; nạo vét cống, kênh, rạch và khơi thông các điểm nghẽn cục bộ.
Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện như thế nào để những yêu cầu ấy không chỉ xuất hiện trong kế hoạch mà trở thành công việc thường xuyên trên từng tuyến đường, từng cửa thu nước.
Ở góc độ người dân, bỏ rác đúng nơi, không đặt túi rác sát miệng cống, hạn chế để rác ngoài đường trong thời điểm mưa giông là những việc rất đơn giản nhưng không phải ai cũng có ý thức thực hiện. Còn ở góc độ quản lý đô thị, câu chuyện cũng không thể chỉ quy về ý thức người dân. Nếu điểm tập kết rác không phù hợp, thời gian thu gom không sát với nhu cầu thực tế hoặc rác phát sinh trên đường không được xử lý kịp thời, nguy cơ rác tiếp tục phát tán vẫn còn.
Vì vậy, cùng với việc đầu tư những công trình chống ngập lớn, cần nhìn nhận đúng vai trò của công tác vận hành, duy tu và quản lý hằng ngày. Một hệ thống thoát nước chỉ phát huy hiệu quả khi toàn bộ các mắt xích từ cửa thu nước, hố ga, cống nhánh, cống chính đến kênh rạch, cửa xả và các công trình điều tiết được kết nối và duy trì thông suốt…
