Tại sao chính sách đào tạo lại cho người lao động giúp doanh nghiệp có nguồn nhân lực chất lượng, người lao động được nâng cao trình độ kỹ năng nghề, duy trì việc làm mà số doanh nghiệp tham gia lại khiêm tốn?
Rất ít doanh nghiệp gửi hồ sơ
Việc ban hành chính sách này được đánh giá có rất nhiều ý nghĩa về mặt kinh tế - xã hội, không chỉ trong thời gian ảnh hưởng của dịch bệnh mà còn có ý nghĩa lâu dài. Nhưng theo thống kê của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, tính đến hết tháng 3/2022, báo cáo của các địa phương cho thấy, chỉ có gần 200 doanh nghiệp yêu cầu hỗ trợ và đề nghị được hướng dẫn về thủ tục thực hiện chính sách hỗ trợ đào tạo để duy trì việc làm cho gần 100 nghìn người lao động trong cả nước, kinh phí dự kiến gần 500 tỷ đồng. Trong số này mới chỉ có 47 đơn vị đã gửi hồ sơ đề nghị hỗ trợ đào tạo, duy trì việc làm cho gần 10 nghìn lao động với tổng số kinh phí dự kiến là gần 70 tỷ đồng.
Trong đó, vùng Đông Nam Bộ có số lượng người lao động được đề xuất hỗ trợ nhiều nhất (trên 5.000 lao động được người sử dụng lao động hoàn thiện hồ sơ, 2 doanh nghiệp đang hoàn thiện hồ sơ để nộp đề nghị hỗ trợ với tổng số lao động gần 50 nghìn người (Công ty CP Pousung Việt Nam, Công ty Co Teawang vina); vùng có kết quả thấp nhất là Tây Nguyên hiện chưa có người sử dụng lao động nào nộp hồ sơ. Nguyên nhân của việc có ít doanh nghiệp đăng ký tham gia, theo Tổng cục trưởng Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) Trương Anh Dũng, thời điểm triển khai khi Nghị quyết 68, Quyết định 23 được duyệt trong cuối Quý III và Quý IV năm 2021 cũng là thời điểm các địa phương bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch COVID-19.
Nhiều địa phương phải thực hiện phong tỏa, giãn cách xã hội để phòng, chống dịch bệnh, nên các hoạt động triển khai đào tạo không thực hiện được. Cùng với đó là việc các doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI chưa thực sự quan tâm đến việc nhận hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động, hoặc ngại làm thủ tục, phối hợp với cơ sở đào tạo xây dựng phương án để nhận hỗ trợ kinh phí đào tạo từ ngân sách nhà nước.
Theo ông Dũng còn một nguyên nhân nữa là một số địa phương chưa thực sự quan tâm thực hiện chính sách hỗ trợ đào tạo, còn tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm. Một số nơi việc xác nhận bảo hiểm thất nghiệp còn khó khăn do cách hiểu khác nhau về thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp của người sử dụng lao động và người lao động.
Xem xét kéo dài thời gian thực hiện
Là đơn vị đang phối hợp cùng doanh nghiệp tham gia triển khai chính sách này, ông Nguyễn Văn Huy, Phó Hiệu trưởng Trường CĐ nghề Công nghiệp Hà Nội cho biết, chính sách triển khai không chỉ có lợi cho người lao động, cho doanh nghiệp mà các nhà trường cũng được hưởng lợi. Hiện Trường CĐ nghề Công nghiệp Hà Nội đang làm việc với doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với từng nghề. Nhà trường đang phối hợp với 5 tập đoàn, công ty để làm hồ sơ gửi lên Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Hà Nội phê duyệt đào tạo nghề cho khoảng hơn 2 nghìn người lao động.
“Sau khóa học này, kỹ năng nghề của người lao động sẽ được nâng cao. Đội ngũ giảng viên được học những công nghệ mới tại doanh nghiệp, có thêm kinh nghiệm thực tiễn để áp dụng vào chương trình đào tạo của nhà trường”, ông Huy nói.
Lợi ích thấy rõ, tại sao số doanh nghiệp đăng ký tham gia lại thấp? Đâu là nút nắt để giải quyết vấn đề? Theo Phó Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Hà Nội Nguyễn Thanh Nhàn, trong quá trình tiếp cận với các doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai chính sách đã cho thấy có nhiều khó khăn, vướng mắc.
Trên địa bàn TP Hà Nội có khoảng 250 nghìn doanh nghiệp, trong đó 60% – 70% là doanh nghiệp vừa và nhỏ, có lực lượng lao động làm việc thường xuyên từ 50 người trở lên, rất khó để đáp ứng được những yêu cầu của chính sách.
“Để được thụ hưởng chính sách, doanh nghiệp phải có doanh thu của quý liền kề trước thời điểm đề nghị hỗ trợ giảm từ 10% trở lên so với cùng kỳ năm 2019 hoặc năm 2020. Quy định này rất nhiều công ty không đáp ứng được. Để người lao động được đào tạo nghề, doanh nghiệp phải đổi mới về yếu tố công nghệ hoặc cơ cấu lao động. Tuy nhiên, hiện nay doanh nghiệp khó khăn không thể đầu tư thay đổi công nghệ. Nếu doanh nghiệp thay đổi về lực lượng lao động thì những lao động đó chưa đủ 12 tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp…”, Phó Giám đốc Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Hà Nội cho biết.
Có những trở ngại cần phải được tháo gỡ, là nhận định từ thực tế phối hợp triển khai chính sách giữa nhà trường và doanh nghiệp. Theo bà Trịnh Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường CĐ Thương mại và Du lịch Hà Nội thì gần hai năm qua, do ảnh hưởng dịch COVID-19 nên các doanh nghiệp du lịch không hoạt động, có không ít người lao động làm việc trong lĩnh vực chuyển nghề để đảm bảo cuộc sống.
“Một ví dụ rõ nhất trong lĩnh vực du lịch là người lao động đã chuyển nghề nên doanh nghiệp không thể tiêu chí đóng bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động từ 12 tháng trở lên. Thủ tục xác nhận đóng bảo hiểm thất nghiệp có nơi còn kéo dài thời gian ảnh hưởng đến tiến độ làm hồ sơ đề nghị hỗ trợ của doanh nghiệp. Chính sách hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề cho người lao động để duy trì việc làm là rất nhân văn. Vì thế rất mong các cơ quan chức năng xem xét kéo dài thời gian thực hiện (Nghị quyết 68 quy định ngày 30/6/2022 là hạn cuối cùng nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ), cũng như điều chỉnh các điều kiện để có thêm nhiều doanh nghiệp và người lao động được tham gia”, bà Hà kiến nghị.
Đào tạo lao động theo đơn đặt hàng 
