Mỹ chuẩn bị “cuộc tấn công tài chính” quy mô chưa từng có
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến tổ chức họp báo vào 14h ngày 24/8 (giờ địa phương, tức sáng 25/8 theo giờ Việt Nam), để công bố các biện pháp mới. Trước đó, trong bài viết đăng trên tờ Financial Times ngày 23/8, ông Bessent gọi thời điểm Washington triển khai các biện pháp mới là “Ngày D về kinh tế”, đồng thời tuyên bố đây sẽ là “cuộc tấn công tài chính lớn nhất từng được huy động nhằm vào một đối thủ”.
Ngoài ra, Bộ trưởng Tài chính Mỹ cũng phát tín hiệu rằng Washington sẽ không chỉ tập trung vào Iran mà còn gây sức ép đối với các quốc gia vẫn duy trì quan hệ kinh tế và tài chính với Tehran.
Ông Bessent cảnh báo những quốc gia mà Washington cho là đang “nhượng bộ” Iran cần cân nhắc hậu quả của việc tiếp tục hỗ trợ nền kinh tế và hệ thống tài chính của nước này.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhiều lần cảnh báo sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những đối tác thương mại của Iran. Washington đặc biệt gây sức ép với Trung Quốc, quốc gia được cho là một trong những khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran.
Bộ trưởng Bessent từng kêu gọi Bắc Kinh hợp tác với Mỹ, trong bối cảnh Trung Quốc nhập khẩu một lượng lớn dầu mỏ từ khu vực Vùng Vịnh. Tuy nhiên, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho rằng các biện pháp trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề, đồng thời kêu gọi các bên thúc đẩy giải pháp ngoại giao.
Iran cảnh báo “không một giọt dầu nào được xuất khẩu”
Phản ứng trước động thái của Washington, Iran đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn. Ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, ngày 23/8 tuyên bố Tehran có thể đáp trả bằng cách đình chỉ toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu qua Vịnh Ba Tư.
“Nếu cuộc chiến kinh tế tiếp diễn, không một giọt dầu nào sẽ được xuất khẩu, dù qua eo biển Hormuz hay bất kỳ nơi nào khác ở Vịnh Ba Tư”, ông Rezaei tuyên bố.
Quan chức Iran đồng thời cảnh báo Tehran sẽ coi bất kỳ quốc gia nào tham gia hoặc hỗ trợ “cuộc chiến kinh tế” của Mỹ nhằm vào Iran là một hành động chiến tranh.
Những tháng qua, căng thẳng quân sự đã khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị đình trệ nghiêm trọng. Khả năng Iran sử dụng tên lửa, máy bay không người lái hoặc các biện pháp khác để gây sức ép đối với tàu chở dầu tiếp tục là yếu tố khiến thị trường năng lượng đặc biệt nhạy cảm.
Theo các chuyên gia, nếu Iran thực sự ngăn chặn dòng chảy dầu qua Hormuz, tác động sẽ không chỉ giới hạn trong khu vực mà có thể nhanh chóng lan rộng tới thị trường năng lượng toàn cầu.
Sức ép kinh tế ngày càng lớn với Tehran
Iran bước vào cuộc xung đột trong tình trạng nền kinh tế vốn đã chịu sức ép nặng nề sau nhiều thập niên bị Mỹ và các nước phương Tây áp các biện pháp trừng phạt.
Lạm phát cao, đồng nội tệ suy yếu, thiếu hụt năng lượng, hạn chế thương mại và những bất cập mang tính cơ cấu đã khiến nền kinh tế Iran dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Tehran còn phải đối mặt với cơ sở hạ tầng bị hư hại, hoạt động sản xuất đình trệ, thương mại gián đoạn và chi phí tái thiết ngày càng lớn.
Các quan chức Iran thừa nhận những biện pháp trừng phạt mới có thể làm gia tăng khó khăn kinh tế, kéo theo nguy cơ bất ổn xã hội.
Đến nay, Tehran vẫn duy trì lập trường cứng rắn trước sức ép của Washington. Song song với đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi tìm kiếm giải pháp ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột.
Theo chuyên gia Tony Sycamore thuộc IG Markets, một số thành viên trong giới lãnh đạo Iran có thể muốn giảm căng thẳng, trong khi phe cứng rắn có xu hướng tiếp tục đối đầu đến cùng. Diễn biến trong những ngày tới có thể cho thấy bên nào đang chiếm ưu thế trong cuộc tranh luận nội bộ này.
Thị trường dầu mỏ đứng trước nguy cơ biến động
Những tín hiệu đối đầu mới giữa Washington và Tehran lập tức tác động tới thị trường dầu mỏ.
Trong phiên giao dịch ngày 24/8, giá dầu giảm hơn 1 USD/thùng khi giới đầu tư chốt lời trước thời điểm Mỹ dự kiến công bố các biện pháp trừng phạt mới. Giá dầu Brent giao kỳ hạn giảm 1,22 USD, tương đương 1,29%, xuống 93,17 USD/thùng. Giá dầu WTI của Mỹ giảm 1,20 USD, tương đương 1,38%, xuống 85,86 USD/thùng.
Tuy nhiên, cả hai loại dầu chủ chốt đều ghi nhận tuần tăng thứ hai liên tiếp trước đó, với mức tăng hơn 5%, trong bối cảnh các cuộc đàm phán Mỹ - Iran rơi vào bế tắc và hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị hạn chế.
Chuyên gia Vivek Dhar thuộc Ngân hàng Commonwealth của Australia nhận định chưa thể chắc chắn chính sách cô lập kinh tế Iran của Mỹ có đạt hiệu quả như Washington mong muốn hay không. Tuy nhiên, nếu các biện pháp trừng phạt phát huy tác dụng, khả năng Iran gia tăng các hành động đáp trả bằng biện pháp quân sự sẽ trở thành rủi ro ngày càng lớn đối với thị trường năng lượng.
Trên thực tế, những dấu hiệu về tác động của các biện pháp gây sức ép đã xuất hiện. Các nguồn tin thương mại cho biết lượng dầu Iran được chào bán cho các khách hàng Trung Quốc đã giảm, trong khi giá dầu tăng do hoạt động vận chuyển của Tehran bị ảnh hưởng bởi các biện pháp phong tỏa của Mỹ.
Dù vậy, Iran vẫn duy trì một số kênh xuất khẩu. Hãng thông tấn nhà nước IRNA cho biết Tehran gần đây đã cho phép một số tàu chở dầu của Iraq đi qua eo biển Hormuz sau nhiều lần Baghdad đề nghị.
Nỗ lực ngoại giao vẫn còn cơ hội
Trong khi Washington và Tehran tiếp tục giữ quan điểm cứng rắn, hai bên đã không tiến hành các cuộc tấn công quân sự trực tiếp trong nhiều tuần. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán thực chất nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài khoảng sáu tháng vẫn chưa được nối lại.
Các cuộc tiếp xúc trực tiếp gần đây nhất giữa Mỹ và Iran diễn ra tại Thụy Sĩ hồi tháng 6. Kể từ đó, Qatar, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tìm cách đóng vai trò trung gian, thúc đẩy các bên trở lại bàn đàm phán.
Trong nỗ lực mới nhất, Iran cho biết Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir sẽ tới Tehran ngày 24/8 để thảo luận về các diễn biến khu vực và những nỗ lực khôi phục hòa bình, an ninh. Một nguồn tin Chính phủ Pakistan cho biết vấn đề Mỹ đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran cũng sẽ được đề cập.
Việc Pakistan tiếp tục tham gia trung gian cho thấy kênh ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn bị đóng lại. Tuy nhiên, việc Mỹ chuẩn bị mở rộng trừng phạt và Iran đe dọa phong tỏa toàn bộ xuất khẩu dầu đang làm thu hẹp đáng kể không gian cho các nỗ lực giảm căng thẳng.
Cuộc đối đầu hiện nay vì thế không chỉ là cuộc chiến về quân sự hay ngoại giao, mà ngày càng chuyển sang mặt trận kinh tế và năng lượng. Nếu các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ được triển khai trên diện rộng và Iran thực hiện lời đe dọa đối với hoạt động xuất khẩu dầu, nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng và biến động mạnh trên thị trường toàn cầu sẽ gia tăng.
