Số người được chẩn đoán mắc các tình trạng phát triển thần kinh, chẳng hạn như rối loạn phổ tự kỷ và rối loạn thiếu tập trung đã tăng lên đáng kể trong thập kỷ qua. Đây có thể là kết quả của việc nhận biết và chẩn đoán tốt hơn các tình trạng bệnh, nhưng các chuyên gia cho rằng các yếu tố môi trường có thể là nguyên nhân thúc đẩy sự gia tăng này.
Theo một nghiên cứu mới, một số hóa chất phổ biến, được tìm thấy trong các sản phẩm chăm sóc cá nhân và gia dụng, làm hỏng các tế bào não chuyên biệt được gọi là oligodendrocytes mà tạo ra vỏ myelin trên tế bào thần kinh. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc tiếp xúc với các hóa chất này có thể dẫn đến các bệnh về phát triển thần kinh và thần kinh, chẳng hạn như rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn thiếu tập trung và bệnh đa xơ cứng.
Nghiên cứu của Trường Y thuộc Đại học Case Western Reserve đã đánh giá tác động của nhiều loại hóa chất lên các tế bào oligodendrocytes đơn độc, hệ thống organoid (các mô 3D cực nhỏ nuôi cấy từ tế bào gốc mà mô phỏng cơ quan người) và não bộ đang trong giai đoạn phát triển của chuột. Họ phát hiện ra hai nhóm hoá chất sau - chất chống cháy organophosphate và hợp chất amoni bậc 4 (QAC) - đã làm tổn thương hoặc làm chết các tế bào oligodendrocytes, nhưng không ảnh hưởng đến các tế bào não khác.
Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Nature Neuroscience (Thần kinh học Tự nhiên).
Hai nhóm hóa chất thông dụng
Quá trình sản xuất tế bào oligodendrocyte bắt đầu trong quá trình phát triển của thai nhi, với phần lớn các tế bào này được tạo ra trong 2 năm đầu đời. Các tế bào oligodendrocyte trưởng thành chịu trách nhiệm sản xuất và duy trì vỏ myelin để bảo vệ các tế bào thần kinh và tăng tốc độ truyền xung thần kinh.
“Tế bào oligodendrocyte là một loại tế bào thần kinh đệm trong não có thể điều chỉnh các chức năng sinh lý quan trọng khác nhau, bao gồm cả việc sản xuất vỏ myelin. Do đó, nghiên cứu cách các hóa chất môi trường điều chỉnh các tế bào này là điều quan trọng và thiết yếu để hiểu được các nguyên nhân gây bệnh khác nhau”, Tiến sĩ Sarkar nói với Medical News Today.
Trong nghiên cứu này, các nhà nghiên cứu đã tạo ra các tế bào tiền thân oligodendrocyte (OPC) từ tế bào gốc đa năng của chuột (tế bào có thể phát triển thành tất cả các tế bào trong cơ thể). Sau đó, họ cho các tế bào này tiếp xúc với 1.823 loại hóa chất khác nhau để đánh giá xem liệu chúng có ảnh hưởng đến khả năng phát triển thành tế bào oligodendrocyte của chúng hay không.
Hơn 80% hóa chất không có tác dụng lên sự phát triển của tế bào oligodendrocyte. Tuy nhiên, 292 là chất gây độc tế bào - đã tiêu diệt các tế bào oligodendrocyte - và 47 loại đã ức chế tạo ra các tế bào oligodendrocyte.
Hóa chất từ 2 nhóm sau có tác động rất xấu đến tế bào oligodendrocyte. Chất chống cháy organophosphate, thường được tìm thấy trong đồ điện tử và đồ nội thất, đã ức chế sự tạo ra các tế bào oligodendrocyte từ các OPC. Các hợp chất amoni bậc 4, có trong nhiều sản phẩm chăm sóc cá nhân và chất khử trùng, đã giết chết các tế bào này.
Hóa chất gia dụng rất phổ biến
Mọi người có thể tiếp xúc với những hóa chất này hàng ngày, như Tiến sĩ Jagdish Khubchandani, giáo sư y tế công cộng tại Đại học Bang New Mexico, người không tham gia vào nghiên cứu, giải thích với Medical News Today: “Thật không may, những sản phẩm này được sử dụng rộng rãi (ví dụ: organophosphate để sản xuất thuốc nhuộm, vecni, dệt may, nhựa... và amoni bậc 4 ở các chất khử trùng và các sản phẩm chăm sóc cá nhân)".
Sau đó, các nhà nghiên cứu đã đánh giá mức độ organophosphate mà trẻ em từ 3-11 tuổi tiếp xúc bằng cách sử dụng bộ dữ liệu từ Khảo sát kiểm tra sức khỏe và dinh dưỡng quốc gia (NHANES) của Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC), ghi lại mức độ chất chuyển hóa bis (1,3-dichloro- 2-propy) phosphate (BDCIPP) trong nước tiểu của họ.
Họ phát hiện trẻ em có mức BDCIPP cao nhất có khả năng có nhu cầu giáo dục đặc biệt hoặc rối loạn chức năng vận động cao gấp 2-6 lần so với những trẻ có mức độ thấp nhất. Đây là bằng chứng mạnh mẽ về mối liên hệ dương tính giữa việc tiếp xúc với chất chống cháy organophosphate và sự phát triển thần kinh bất thường.
Làm thế nào để tránh những hóa chất này?
“Nguyên tắc chung là giảm tiêu thụ các sản phẩm này ở cấp hộ gia đình. Cụ thể, phụ nữ mang thai, trẻ em và những người mắc bệnh mãn tính cần được bảo vệ khỏi các hóa chất này. Kể từ khi đại dịch COVID-19 bắt đầu, việc sử dụng một số hóa chất này đã tăng theo cấp số nhân (ví dụ: chất khử trùng) và mọi người nên lưu ý và áp dụng các biện pháp thay thế” - Tiến sĩ Jagdish Khubchandani cho biết.
Các nghiên cứu đã gợi ý rằng nên sử dụng các chất khử trùng thay thế, chẳng hạn như axit caprylic, axit xitric, axit lactic và các thành phần hoạt chất khác như hydro peroxide và chất cồn, nếu có thể để tránh tiếp xúc quá nhiều với các hợp chất amoni bậc 4.
Tiến sĩ Sarkar khuyên nên thận trọng khi giải nghĩa những phát hiện này, nhưng đồng ý rằng chúng có thể là cơ sở cho các nghiên cứu trong tương lai: “Mặc dù vai trò của tế bào oligodendrocyte đã được xác định rõ ràng trong sự phát triển của các bệnh như đa xơ cứng và bệnh tự kỷ, chúng ta nên thận trọng với những phát hiện của nghiên cứu này. Con người phức tạp hơn nhiều so với các tế bào trên đĩa. Ngoài ra, lộ trình tiếp xúc cũng rất quan trọng khi chúng tôi đang cố gắng bổ sung mức độ liên quan tịnh tiến cho nghiên cứu khoa học cơ bản.”
Ông nói thêm: “Các tác giả cũng chỉ ra thực tế nghiên cứu này có thể là nền tảng, nhưng chúng tôi cần nhiều nghiên cứu mang tính căn bản và dịch tễ học hơn về chủ đề này để đưa ra khẳng định các hợp chất này có thể trực tiếp gây ra một số bệnh đã đề cập phía trên”.
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch 
Nguy cơ mắc ung thư phổi ở người hút thuốc lá thụ động 
