Vào cuộc truy tìm kẻ dọa ám sát Bí thư Tỉnh ủy
Việc răn đe, mua chuộc bằng cách nhắn tin, gọi điện vào máy của lãnh đạo Công an Quảng Ninh có đợt xảy ra như cơm bữa. Nguyên Bí thư Tỉnh uỷ Quảng Ninh Nguyễn Duy Hưng cũng từng bị các đối tượng nhắn tin dọa giết. Chuyện này xảy ra hai năm trước nhưng đó là vụ mang đặc thù đất than, khó thể lặp lại ở địa bàn khác.
Kể lại chuyện này, ông Nguyễn Duy Hưng - người bị đe dọa ám sát bộc bạch: "Có người bảo, thôi đừng làm gì mạnh tay, cứ để yên yên vậy rồi nghỉ hưu cũng an lòng, chả sợ ai dọa. Nhưng tôi nghĩ khác, tôi không sợ". Ông nói với tôi rằng, thật ra chuyện nhắn tin, gọi điện đe dọa không phải một lần và ông không bất ngờ về sự việc liên quan tin nhắn dọa giết mình. "Mình là Bí thư Tỉnh uỷ mà bị đe dọa, đó là điều phải suy nghĩ, nhưng phải nghĩ sâu xa hơn đằng sau vấn đề này là gì. Tôi nghĩ rằng sau khi chúng tôi cho bắt 104 tàu, họ đe dọa xem tỉnh có chùn bước không. Tôi khẳng định: Phải kiên quyết xử lý theo pháp luật" - ông tỏ ra dứt khoát.
Khi vụ việc xảy ra, dư luận râm ran đồ rằng chuyến này ông Duy Hưng lãnh đủ. Tôi từ Hà Nội gọi điện vào máy ông, cũng nghĩ rất có thể thấy số lạ ông không nghe. Nhưng ông nhấc máy chỉ sau vài hồi chuông và bảo tôi xuống Quảng Ninh ngay, ông chờ ở phòng họp vào cuối giờ chiều…
Quả thực, do giá than liên tục leo thang, có loại cao gấp vài lần, cai than được dịp bung sức đào bới. Lợi dụng sơ hở của ngành than như chủ trương cho tận thu và doanh nghiệp được phép thuê tư nhân vào làm khiến hàng loạt công ty móc nối bên ngoài, mang than đi bán trái phép và có tổ chức. Trước đây những người khai thác than trái phép chỉ bán nhỏ lẻ, kiếm lợi ít ỏi, sau hạn ngạch bãi bỏ, lại được phép xuất khẩu tiểu ngạch nên dòng khoáng sản "đen" ồ ạt chảy qua biên giới, tiền rơi vào túi tư nhân ước gần 1.500 tỷ đồng mỗi năm.
Đứng đầu Tỉnh uỷ ở thời điểm như thế, ông Hưng nói, thực sự căng thẳng. Ông cũng nói cái khó nữa khi ranh giới ngành than quản lý rộng, không quản được hoặc nhiều nơi cho thêm người vào chia nhau, việc quản lý các ngành ở tỉnh có khi không đến nơi, đến chốn, rồi chuyện tiêu cực của cán bộ trong ngành, nhận hối lộ...
Trong câu chuyện với tôi, ông nói sở dĩ phải làm rắn là để bảo vệ tài nguyên đất nước bởi nếu để tình trạng này kéo dài, Nhà nước mất 4 thứ. Đó là mất nguồn lợi than rất lớn (mỗi năm khoảng 10 triệu tấn). Người ta đào bới tung toé đất đai lên, tựa như bãi chiến trường chẳng có quy hoạch gì, sẽ rất nguy hại môi trường sống. Điểm nữa, gây mất an ninh trật tự, một số băng nhóm tranh giành cát cứ, phân chia lãnh địa, dùng dao kiếm tự tạo, súng ống thanh toán lẫn nhau hết sức phức tạp.
Cuối cùng, cái mất không nhỏ, đó là mất cán bộ kể cả trong và ngoài ngành than bởi trong điều kiện phức tạp, lợi nhuận quá lớn, nhiều người bỏ tiền vào đầu tư khai thác, hùn vốn đưa than đi Trung Quốc bán còn bản thân một số cán bộ ở cửa khẩu có thể nhận tiền mãi lộ rồi cho đi. Bởi thế, nhiều năm lãnh đạo Uỷ ban, rồi Tỉnh uỷ, ông nói thời điểm nóng bỏng, làm căng trước lúc nghỉ hưu có người bảo thế là dại. "Tôi không biết giải thích dại hay khôn, nhưng còn làm là phải cương quyết" - ông nói.
Tuy nhiên, bắt, xử lý tàu chở than vi phạm chỉ là cái ngọn. Tin nhắn đe dọa cũng chỉ là sự việc rất nhỏ trong vấn đề lớn. Theo ông, gốc gác phải đề nghị Nhà nước xem lại cơ chế đối với ngành than.
Thứ nhất, ngành than độc quyền sản xuất, tiêu thụ mà đã độc quyền rồi thì muốn cho ai vào sản xuất, tiêu thụ cũng được. Thứ hai, than không phải mặt hàng cấm khai thác, cần khoanh ô vuông để khai thác, nếu tổ chức nào có đủ điều kiện đều có thể thực hiện. Nếu độc quyền, tự khai thác, tiêu thụ, không có cạnh tranh tất nẩy sinh tiêu cực ngày càng nghiêm trọng. Thứ ba, cần xem xét lại việc phân phối than theo kế hoạch. Phải cấm xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc, chỉ xuất khẩu chính ngạch.
Ông nói: Nếu không cho xuất thì than thổ phỉ đào bới ra cũng chẳng để làm gì, bởi bán cho lò gạch, lò vôi thì số than ấy chẳng đáng bao nhiêu. Làm được điều này, địa phương rất dễ quản. Trong xuất khẩu cũng quy định hạn ngạch, không nên làm dễ dãi như hiện nay. Than là tài nguyên có hạn, nếu xuất khẩu ồ ạt thì sau này đến lúc chúng ta phải nhập than nên về lâu dài phải tiến tới ngừng xuất khẩu than.
Với địa phương, sẽ quy định rõ trách nhiệm các huyện, thị, các ngành, cán bộ có liên quan trong tiêu thụ, khai thác than, ví dụ nơi nào cấp giấy phép cho đơn vị không có chức năng, hoặc cấp dự án nói là trồng rừng nhưng thực chất là đào lấy than, cấp cảng chở vật liệu nhưng thực chất là chở than lậu thì phải xử lý...
Ông Nguyễn Duy Hưng nói rõ hơn vụ mình bị đe dọa sát hại rằng, khi mở chiến dịch chống khai thác, buôn bán than thổ phỉ, đối tượng nghĩ ông là người chỉ đạo trực tiếp nên nhắn đe dọa giao cho cai than ở Hòn Gai theo dõi để đối tượng ở Cẩm Phả ra tay. "Tôi làm bên Đảng, ít va chạm hành chính, sự vụ. Nhưng khi tôi chỉ đạo xử lý bởi đây là việc lớn, vấn đề bức xúc của địa phương, liên quan nhiều người, không chỉ những người cai than mà cả cán bộ vi phạm, tôi đoán họ dọa xem mình có chùn tay không bởi có thể họ nghĩ biết đâu việc đe dọa lại... hiệu quả".
Khi được hỏi việc cán bộ lãnh đạo ở địa phương và một số cơ quan khác bị đối tượng nhắn tin, gọi điện đe dọa không phải hiếm, nhưng nhiều người thường chọn cách im lặng thay cho công khai gây xôn xao dư luận, ông nói: Tôi nghĩ cần phải tạo dư luận để lên án, đấu tranh, xử lý nghiêm tình trạng vi phạm này, hơn nữa, mình là Bí thư Tỉnh uỷ, bị đe dọa mà im đi thì hèn quá. "Tôi chẳng sợ, đe dọa thì cứ đe dọa, việc mình làm phải làm nghiêm túc, kiên quyết, cũng không phải đưa lên cho nó oai cái gì cả" - ông nói.
Ông còn nói với tôi rằng, dọa thì dọa nhưng chẳng gặp cai than để làm gì bởi đó chỉ là việc nhỏ trong mục đích lập lại trật tự kỷ cương trên cơ sở chính sách hợp lý hơn chứ không phải mục đích chỉ để bắt mấy tàu than lậu. Việc lớn là phải tìm hiểu đằng sau đó, nguyên nhân vì sao khai thác than lậu gia tăng, giải quyết triệt để cái gốc thì mới đảm bảo chứ còn bắt mấy tàu này thì đã có lực lượng bảo vệ pháp luật. Bắt xử lý chỉ là giải quyết phần ngọn chứ không phải gốc, làm chiến lược không phải chỉ nghĩ bắt mấy cái tàu…
Công an Quảng Ninh vào cuộc điều tra. Giám đốc Nguyễn Hữu Tước nói rằng, đây chỉ là tin nhắn mang tính "răn đe", chưa có dấu hiệu hình sự, chưa đủ yếu tố cấu thành tội "đe dọa giết người". Thực tế chưa có bằng chứng cho thấy đối tượng có ý định hoặc hành động như nội dung đe dọa trong tin nhắn. Người bị nhắn tin đe dọa cũng có đủ cơ sở để khẳng định điều này và không lo sợ hành động ám sát diễn ra. Tuy nhiên biện pháp bảo vệ là cần thiết.
Trong các loại án Công an Quảng Ninh làm, án có liên quan đến than chiếm tỷ lệ khá lớn, gồm: án kinh tế (cố ý làm trái, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, thiếu trách nhiệm…); án hình sự xuất phát từ tranh chấp than: giết người, cố ý gây thương tích do mâu thuẫn giữa các băng nhóm khai thác than. Nhưng việc xử lý hình sự chỉ một phần bởi nếu nói khai thác than thổ phỉ thì có khu nhà nào cũng làm, kín cổng cao tường, phía trong đào lò than.
Đó là cách đối phó của nhiều hộ dân, họ cho xây tường cao tạo lá chắn với bên ngoài còn phía trong có hầm lò khai thác than sâu hàng chục mét. Tường cao mấy mét, đi ngoài không thể nhìn vào nhưng đã là dân bản xứ, ai cũng biết trong đó là hầm lò trộm. Không chỉ xử lý án do tranh giành giữa cách băng nhóm mà ngay trong một nhóm, thậm chí một gia đình cũng xảy ra các án hình sự liên quan khai thác than như phân chia lợi ích không đều. Làm án đội nào cũng dính dáng đến than, thế nhưng, cơ cấu cán bộ như tại Công an Hạ Long, các đội chuyên trách, không có đội nào theo dõi than.
Trao đổi với các cán bộ Phòng CSĐT tội phạm về trật tự quản lý kinh tế và chức vụ, Công an Quảng Ninh, chúng tôi nhận thấy, thay việc truy quét than thổ phỉ, cần xác lập, bóc gỡ những đường dây khai thác than chuyên nghiệp, có thể hiểu như những "tập đoàn khai thác". Đây là gốc của vấn nạn.
Không ai dùng công cụ thô sơ đào khoáng sản lại có thể giàu lên nhanh chóng. Theo xe khảo sát của cơ quan Công an vào công trường, cảnh máy móc rì rầm cạp xúc hối hả, những chiếc xe chở than không bỏ lỡ thì giờ vàng ngọc ỳ ạch rời mỏ. Bao nhiêu phần trăm số than được các phương tiện cơ giới chở đi sẽ chạy đúng ngạch, bao nhiêu phần trăm còn lại luồn lách, đổ ra các thương lái đang chờ sẵn ở những con tàu trọng tải hàng nghìn tấn?
Một số nơi như Đông Triều, Hạ Long, Cẩm Phả đã cấp giấy phép cho một số dự án được đội lốt bằng tên gọi trồng rừng, làm các công trình giao thông, phúc lợi nhưng thực chất là cho phương tiện cơ giới đào bới, khai thác than số lượng lớn. Thế nên, lúc cao điểm, nhiều quả đồi khi thấy máy ủi, máy xúc, xe ben hoạt động suốt đêm, chở than đi tiêu thụ hàng nghìn tấn thì tên của dự án vẫn ghi "dự án trồng rừng"!
Theo cơ quan Công an, nguy hại nhất là than bất hợp pháp lại chảy ra từ những công trường khai thác hợp pháp. Nhiều năm nay, Chính phủ giữ nguyên giá than cung ứng trong nước nhằm đảm bảo nhiên liệu sản xuất các hộ lớn như xi măng, sắt thép, giấy, góp phần kiềm chế lạm phát. Khi giá than trong và ngoài nước quá chênh lệch, nếu than bán ra cho các cơ sở chế biến, tiêu thụ trong nước, đương nhiên doanh nghiệp không có nhiều lãi và chủ doanh nghiệp cũng chỉ hưởng mức lương khiêm tốn.
Nhưng nếu luồn lách, bán ra cho tư thương, chuyển lên tàu xuất lậu ra nước ngoài, ngay lập tức chủ doanh nghiệp khai thác than đã có lãi gấp bội. Đây chính là nguyên do - theo chúng tôi là cơ bản nhất, trả lời vì sao nhiều doanh nghiệp, công ty khai thác than bán than ồ ạt ra ngoài.
Tìm hiểu vấn đề này tại Công an tỉnh Quảng Ninh và qua thị sát thực tế, chúng tôi nhận thấy, khai trường do ngành than quản lý đang bộc lộ những kẽ hở lớn và tiền Nhà nước bị thất thoát nghiêm trọng, nhất là từ khi ngành than có chủ trương tận thu than.
Trong nguồn lợi hàng nghìn tỷ, có kẻ nghiễm nhiên trục lợi nhưng không bao giờ xuất hiện trên các chuyến xe ben, máy xúc hay những con tàu vượt biển sang bên kia hải phận. Khi phân tích vấn đề này, chúng tôi cho rằng, việc bắt giữ các tàu biển chở hơn hàng vạn tấn than để xử lý nghiêm là cần thiết, nhưng những kẻ đứng đằng sau việc khai thác, chuyển than lậu lên tàu, những kẻ làm ngơ, trục lợi, cho than xuất lậu lại chưa lộ diện?
