Bangladesh điều tra về nhân vật đoạt giải Nobel hòa bình 2006

Tờ Independent số ra ngày 17/1 còn cho biết thêm rằng, chính phủ của Thủ tướng Sheikh Hasina đã thành lập một ủy ban điều rta gồm 5 thành viên và yêu cầu phải có báo cáo trong vòng 3 tháng nữa. Đứng đầu ủy ban điều tra là Giáo sư kinh tế thuộc Đại học Dhaka AKM Monowaruddin Ahmed.

Một quan chức Bộ Tài chính Bangladesh tiết lộ rằng: "Cuộc điều tra không nhằm mục đích gây tổn hại thanh danh của Ngân hàng Grameen hay người sáng lập ra nó mà chỉ để xác minh lại những nghi vấn và tìm ra sự thật". Một nguồn tin từ chính phủ khẳng định, cuộc điều tra ở Bangladesh được tiến hành sau khi chính quyền Na Uy có những nghi ngờ về hoạt động của Ngân hàng Grameen. Hồi tháng trước, Ngân hàng nổi tiếng thế giới với hoạt động tín dụng nhỏ giúp đỡ hàng triệu người nghèo này đã bị Na Uy cáo buộc là trốn thuế vào những năm 90 của thế kỷ trước bằng cách chuyển hàng triệu USD từ tài khoản ở Na Uy tới các tài khoản ở những ngân hàng khác và làm một vòng tròn chuyển tiền trên khắp thế giới.

Vụ việc bắt đầu từ tài liệu mà nhà làm phim người Đan Mạch Tom Heinemann thu thập được và chuyển cho chính quyền Oslo khi ông tham gia hoạt động của tổ chức cứu trợ Norad. Tuy nhiên, đến đầu năm 2011, Na Uy đã tuyên bố Ngân hàng Grameeen và Giáo sư kinh tế Muhammad Yunus không vi phạm một điều luật nào và rằng hoạt động của ngân hàng này là trong sạch. Đại diện Ngân hàng Grameen cũng khẳng định các số tiền hỗ trợ của ngân hàng được luân chuyển để cho người nghèo vay theo nhu cầu. Một số quỹ hỗ trợ của Na Uy cũng đã hoạt động dựa theo cách thức mà Ngân hàng Grameen đã làm.

Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát lại cho rằng, cuộc điều tra ở Bangladesh chỉ là hệ quả của cuộc đụng độ giữa Giáo sư kinh tế Muhammad Yunus và các quan chức trong nội các chính phủ. Trên thực tế, mâu thuẫn giữa các thành viên chính phủ và Giáo sư kinh tế Muhammad Yunus đã nhen nhóm từ năm 2007 khi nhà kinh tế học này có nhiều tuyên bố yêu cầu cải tổ chính trị, thay đổi chính sách kinh tế và thành lập một đảng chính trị mới với tên gọi Nagarik Shakti (Sức mạnh công dân). Tuần trước, trong cuộc tiếp xúc với những người ủng hộ, Thủ tướng Sheikh Hasina đã bày tỏ lo ngại rằng, Ngân hàng Grameen đã lợi dụng danh tiếng hỗ trợ giúp người nghèo để trốn thuế…

Chưa hết, bà Shekh Hasina còn cáo buộc Giáo sư Muhammad Yunus dùng Ngân hàng Grameen để phục vụ mục đích chính trị của mình. Nhiều nhà kinh tế khác thì nhận định, trong bối cảnh hiện nay, rất có thể Chính phủ sẽ mở rộng cổ phần của mình ở Ngân hàng Grameen. Theo luật ở Bangladesh , Chính phủ có thể nắm giữ tới 25% cổ phần của ngân hàng. (Hiện chính phủ đang nắm giữ chưa đến 3,5% cổ phần).

Ngân hàng Grameen là một tổ chức tài chính vi mô, khởi đầu tại Bangladesh với mục đích cho người nghèo vay vốn nhỏ mà không cần điều kiện bảo đảm. Giáo sư Muhammad Yunus nghĩ cho người nghèo vay vốn để họ tự kiếm sống bằng những việc mua bán nhỏ, làm kinh tế gia đình, đặc biệt là phụ nữ. Vì thế, ông đã bỏ tiền túi ra cho vay khoảng từ 20 USD đến 50 USD/người, với lãi suất tương đối phù hợp người nghèo, và các khoản vay không cần thế chấp.

Dần dần, hệ thống ngân hàng này phát triển, Grameen còn nhận ký quỹ, cung cấp các dịch vụ khác và kinh doanh trên các lĩnh vực hướng phát triển bao gồm các công ty sản xuất, điện thoại và năng lượng. Đến năm 2006, tổ chức này và Giáo sư Muhammad Yunus đã được trao giải Nobel hòa bình vì đã giúp hàng triệu người nghèo thoát nghèo. Báo chí thế giới còn đặt biệt danh cho Giáo sư Muhammad Yunus  là "ông chủ ngân hàng vì người nghèo". Điều đáng nói là không chỉ giúp cho phụ nữ Bangladesh thoát cảnh sống bần cùng, vươn lên trở thành những bà chủ nhỏ, "tín dụng nhỏ" của Ngân hàng Grameen còn tạo ra một làn sóng tác động lan tỏa trên toàn cầu, đã làm cho thế giới suy nghĩ lại về cách thức cứu giúp người nghèo là trao cho họ "cần câu" thay vì "con cá".

Sau 30 năm, đã có 23 quốc gia trên thế giới áp dụng mô hình tín dụng nhỏ của Giáo sư Muhammad Yunus để thực hiện các chương trình xã hội vì người nghèo. Tổ chức từ thiện của tỷ phú số 1 thế giới, Bill & Melinda Gates Foundation cũng áp dụng mô hình này vào các chương trình từ thiện của mình ở châu Phi. Tuy nhiên, hình thức hoạt động của Ngân hàng Grameen không phải là không vấp những sự phản đối.

Ở bang Andhra Pradesh của Bangladesh, những người đứng đầu ngành công nghiệp trong khu vực đang cáo buộc rằng việc cho vay không cần thế chấp của Grameen có thể tạo tiền đề xấu và đẩy nhiều người vào tình cảnh "tự tử" vì vay xong lại làm ăn không được và không đủ tiền trả nợ, lại tiếp tục lâm vào cảnh bần hàn. Trước những áp lực từ nhiều phía như vậy, Phó Chủ tịch Ngân hàng Grameen Nurjhan Begum khẳng định, ban lãnh đạo ngân hàng hoan nghênh cuộc điều tra vì đây là cơ hội tốt để chứng minh hoạt động của ngân hàng là trong sạch