Bài 4: Đi tìm giọt máu thân nhân

Chạy đua với thời gian

5h30 sáng ngày 30/6/2026, khi đất trời biên giới Việt – Lào còn chìm đẫm trong sương sớm, Trung uý Lô Trung Tuyến, cán bộ Công an xã Mỹ Lý, tỉnh Nghệ An đã có mặt tại bản Hoa Lý, cùng với chiếc xe máy chờ sẵn trước cổng nhà ông Lương Văn Hoành (60 tuổi) để chở ông đến điểm thu nhận mẫu ADN tập trung do Công an tỉnh Nghệ An tổ chức.

Ông Hoành là thân nhân của liệt sĩ Lô Xiêng Khui hy sinh cách đây 56 năm về trước tại chiến trường phía Nam. Đây cũng là thân nhân liệt sĩ duy nhất trên địa bàn xã Mỹ Lý. Sau gần 3 giờ đồng hồ vượt qua quãng đường rừng hơn 80km, Trung uý Tuyến đã đưa ông Lương Văn Hoành đến điểm lấy mẫu tập trung và hoàn thành việc lấy mẫu ADN được tổ chức tại xã Tương Dương. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ thiêng liêng, 18h cùng ngày, con ngựa sắt đã về lại quê nơi xuất phát, mang theo bao niềm ước mong, hy vọng về kết quả tốt đẹp. Ông Hoành là người đồng bào dân tộc thiểu số, cuộc sống khó khăn nên gần như từ ngày liệt sĩ Lô Xiêng Khui hy sinh, ông chưa có điều kiện để tìm kiếm.

Cũng trong ngày 30/6, khi sương sớm còn phủ kín núi rừng, 3 chiếc xe ô tô mang dòng chữ “Xe đưa đón thân nhân liệt sĩ lấy mẫu ADN” chở theo hơn 100 thân nhân lặng lẽ rời trụ sở Công an xã Quế Phong để đến điểm lấy mẫu tập trung tại xã Tam Hợp, tỉnh Nghệ An, cách đó hơn 90km. Điểm lấy mẫu tập trung ở xa, trong khi thân nhân liệt sĩ phần lớn đều đã già yếu, đi lại khó khăn, đặc biệt là những người già, neo đơn sinh sống ở các bản làng xa xôi, cách trung tâm xã hàng chục cây số.

Thông tin từ Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515), tính đến ngày 25/7/2026, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 1.488 hài cốt liệt sĩ, trong đó 466 hài cốt ở trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia. Cùng với đó, đã phát hiện 7 mộ liệt sĩ tập thể, gồm 5 mộ tại Tuyên Quang với 23 hài cốt liệt sĩ; tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh) phát hiện 103 hài cốt liệt sĩ và 2 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể.

Thực hiện phong trào thi đua “Ba nhất”, Công an xã Quế Phong đã bố trí các tổ công tác đến các bản làng, gõ cửa từng gia đình chính sách trong diện thu nhận mẫu ADN để thông báo, vận động và hỗ trợ họ đến điểm tập trung của xã bằng phương tiện cá nhân. Tại đây, tiếp tục bố trí 3 xe ô tô để làm phương tiện đưa đón tận tình, chu đáo, bảo đảm an toàn, thuận lợi cho các thân nhân trong suốt quá trình di chuyển và thực hiện lấy mẫu.

Với 130 xã, phường trải rộng, trong đợt cao điểm vừa qua Công an tỉnh Nghệ An chỉ tổ chức lấy mẫu ADN tại 7 điểm tập trung nên hầu hết Công an các xã, đặc biệt là các xã dọc biên giới tuyến Việt – Lào phải bố trí phương tiện, nhân lực để đưa đón thân nhân đến các điểm lấy mẫu tập trung, có những đơn vị phải di chuyển hàng trăm cây số, nhưng với tâm niệm đây có thể là niềm hy vọng cuối đời của thân nhân để đưa được liệt sĩ về quê, nên các anh đã không quản ngại khó khăn, vất vả để không bỏ sót bất kỳ ai.

Ngoài việc tổ chức hỗ trợ đưa đón thân nhân, lực lượng Công an còn tổ chức nhiều tổ công tác cơ động, trực tiếp đến từng hộ gia đình để thu nhận mẫu. Đường sá xa xôi cách trở, đi lại khó khăn, mất nhiều thời gian nhưng không quản ngại, trăn trở bằng việc nhiều trường hợp thân nhân đã rất cao tuổi, dấu vân tay mờ, gương mặt thay đổi theo thời gian, khiến việc xác thực sinh trắc gặp nhiều khó khăn, thậm chí không thể thực hiện đầy đủ.

Đó là chưa kể, có những trường hợp lặn lội nửa ngày đường trèo đèo, lội suối nhưng khi đến nơi thì thân nhân đã chuyển đi nơi khác sinh sống hoặc không thể liên lạc. Khoảng lặng và cũng là đau đáu lớn nhất của những người làm công tác đặc biệt này tại Nghệ An là trong số 22.333 liệt sĩ chưa xác định được thông tin, hiện địa phương này vẫn đang còn 6.073 mộ liệt sĩ không còn thân nhân thuộc diện thu mẫu ADN. Điều này đồng nghĩa với việc, công tác cập nhật dữ liệu trên hệ thống và xác định danh tính gặp nhiều khó khăn, hạn chế.

Là địa phương đầu tiên và duy nhất trên cả nước đến thời điểm hiện nay hoàn thành 100% việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ theo Kế hoạch cao điểm của Bộ Công an, Công an tỉnh Thanh Hóa tiếp tục là đơn vị thổi luồng cảm hứng cống hiến đến Công an các đơn vị, địa phương trong cả nước trên hành trình nỗ lực tìm lại tên và đưa liệt sĩ trở về quê hương. Sau 3 đợt triển khai, Công an Thanh Hoá đã thu nhận được 39.039 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Đại tá Lê Hồng Thái, Trưởng phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hoá cho biết, để có kết quả đó, Công an tỉnh Thanh Hoá đã có nhiều cách làm hay, sáng tạo trong công tác thu nhận mẫu ADN như chủ động phối hợp với Công an các địa phương nơi thân nhân đang sinh sống để tổ chức thu nhận mẫu đối với các trường hợp thân nhân liệt sĩ đang cư trú ngoại tỉnh. Công an tỉnh Thanh Hóa cũng là địa phương tiên phong trong cả nước chủ động tham mưu huy động nguồn lực xã hội hóa để triển khai việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ với tổng nguồn kinh phí gần 83 tỷ đồng, trong đó cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh Thanh Hoá tự nguyện đóng góp hơn 3,5 tỷ đồng.

Với khoảng 3.500 người chia thành 264 tổ (đội) để lấy mẫu, đến thời điểm hiện nay cả nước đã có 79.768 mộ liệt sĩ được lấy mẫu ADN; 93.464 thân nhân liệt sĩ cũng đã được lấy mẫu ADN, trong đó đã phân tích và đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 53.036 mẫu, 15.729 mẫu liệt sĩ cũng đã được tiếp nhận, lưu trữ và bảo quản.

Hơn bao giờ hết, xác định việc thu nhận mẫu ADN của thân nhân, đặc biệt là thân nhân trực hệ là công cuộc gấp rút chạy đua với thời gian, mỗi mẫu ADN mang theo một niềm hy vọng lớn lao cuối cùng của đời người nên mỗi cán bộ, chiến sỹ luôn tự nhủ lòng mình phải làm việc gấp nhiều lần, cố gắng thu nhận mẫu để mang về kết quả sớm nhất. Tại các điểm lấy mẫu tập trung, ngay sau khi xong công việc trong giờ hành chính, những bước chân lặng lẽ lại toả về các bản làng, nơi có những thân nhân đau yếu, bệnh tật không thể di chuyển để tiếp tục ca làm việc thứ hai “không lương, không phụ cấp” trong ngày.

22h30 ngày 12/7, màn đêm tĩnh lặng bao phủ núi rừng vùng cao Trung Hạ, đường vào bản Din lại càng heo hút, ngoằn ngoèo hơn nhưng không ngăn nổi bước chân dẫn lối của Thiếu uý Trần Đức Lương, cán bộ Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH cùng tổ công tác tìm đến nhà ông Hà Văn Dập (68 tuổi) để thu nhận mẫu sinh phẩm AND. Ông Dập là em trai liệt sĩ Hà Văn Dếnh, hy sinh cách đây 55 năm nhưng chưa tìm thấy mộ, hơn nửa thế kỷ đi tìm anh trai nhưng đến nay vẫn chưa có thông tin.

Nhà cách điểm thu nhận mẫu tập trung hơn 20km, bản thân lại bị thoái hoá khớp gối không thể đi lại nên lúc nửa đêm, thấy đội thu nhận mẫu tìm đến nhà, ông Dập nghẹn ngào đến rơi nước mắt. Thân nhân Hà Văn Dập cũng là trường hợp cuối cùng trong tổng số 12 trường hợp được thu mẫu sinh phẩm lưu động trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá vừa được thu nhận. Khi tổ công tác trở về đến trụ sở UBND xã Quan Sơn, đồng hồ đã chỉ sang 2 giờ sáng của ngày hôm sau. Mệt nhưng các thành viên trong đoàn vẫn nở nụ cười hạnh phúc, bởi niềm tin trong những mẫu sinh phẩm vừa thu nhận, biết đâu sẽ sớm mang lại hạnh phúc cho thêm nhiều thân nhân, gia đình sau những năm tháng đằng đẵng mong ngóng trong mông lung, vô vọng.

Nửa thế kỷ ước vọng, đếm ngược thời gian chờ mong

Gần 1 tháng kể từ ngày được thu nhận mẫu sinh phẩm ADN lần thứ 2, cứ mỗi ngày trôi qua là mẹ Nguyễn Thị Hồng (89 tuổi), trú tại xã Thạch Lạc, tỉnh Hà Tĩnh lại bồn chồn, bứt rứt không nguôi yên, mong ngóng kết quả đối sánh không chỉ từng ngày mà từng giờ, từng phút.

Tâm trạng ấy, nỗi niềm ấy đã bám riết tâm trí mẹ suốt hơn một năm qua, kể từ thời điểm mẹ được Công an tỉnh Hà Tĩnh thu nhận tóc lần đầu tiên vào năm 2025. Thời gian cứ thế tàn nhẫn trôi qua, mẹ thêm tuổi già đồng nghĩa với hy vọng đang ngày ngắn lại. Không từ bỏ, khi nghe tin Công an Hà Tĩnh tiếp tục triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN vào đầu tháng 7 vừa qua, mẹ tiếp tục hối thúc con cháu đưa đến điểm lấy mẫu tập trung để nhân lên niềm hy vọng.

50 năm về trước, con trai cả của mẹ là Hoàng Trọng Hùng lên đường nhập ngũ. Hai năm sau đó, mẹ như đứt từng khúc ruột khi nhận giấy báo tử gửi về từ chiến trường, báo tin con trai hy sinh ngày 24/10/1978 tại chiến trường Campuchia, mãi mãi tuổi 20. Nửa thế kỷ, điều mẹ day dứt nhất vẫn là chưa tìm thấy phần mộ của con trai, cũng không biết chính xác con đang yên nghỉ nơi nào. Vậy nên, từ ngày triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN, đặc biệt là chiến dịch 500 ngày đêm, gần như hôm nào mẹ Hồng cũng ngồi trước màn hình tivi, chốc chốc lại cắm sạc pin điện thoại, chỉ sợ bị hết pin giữa chừng, lại nhỡ mất một cuộc gọi báo tin.

Mẹ Nguyễn Thị Hồng là một trong số 130 mẹ liệt sĩ trên toàn tỉnh đến nay đã được Công an Hà Tĩnh thu nhận mẫu sinh phẩm. Đến nay, địa phương này đã cập nhật hơn 16.300 thông tin thân nhân theo dòng mẹ thuộc diện thu nhận mẫu ADN. Đồng thời, phối hợp với Bộ Công an thu nhận, lưu trữ 254 mẫu ADN phục vụ công tác đối sánh. Hiện, toàn tỉnh còn 12.366 liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Không chỉ ở Hà Tĩnh, trên dọc dải đất miền Trung từ Quảng Trị đến Thanh Hoá, trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, hàng vạn người con ưu tú đã ngã xuống, trong đó không ít liệt sĩ chưa xác định được thông tin. “Xin đừng gọi Anh là liệt sĩ vô danh”, nỗi đau đáu đó không chỉ bám riết thân nhân liệt sĩ suốt hơn nửa thế kỷ, mà cũng là nỗi trăn trở, đau đáu của những người đã và đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Trong tâm thức, ai cũng biết rằng, đây là nhiệm vụ thiêng liêng nhưng cũng hết sức cấp bách, buộc phải chạy đua với thời gian bởi phần lớn thân nhân trực hệ của liệt sĩ nay đã tuổi cao, sức yếu. Nhiều người trong số này đều đã mang theo khát vọng tìm lại người thân đi suốt cuộc đời, mỗi ngày trôi qua là cơ hội lại ngắn lại, thậm chí có thể mất đi. Do vậy, công cuộc chạy đua để thu nhận mẫu, đối sánh ADN đã được lực lượng Công an nói riêng và cả hệ thống chính trị quyết liệt vào cuộc để kịp thời thực hiện đồng bộ, khẩn trương khối lượng công việc rất lớn với kết quả cao nhất.