Bài 3: Thực hiện “Ba nhất”, góp sức hành trình xác định danh tính liệt sĩ

Vinh dự khi được tham gia đón các anh trở về…

Đà Nẵng là một trong những địa phương chịu nhiều hy sinh, mất mát khi cuộc chiến tranh khốc liệt đi qua.

Sở Nội vụ TP Đà Nẵng cho biết, hiện nay trên địa bàn thành phố có 83.832 liệt sĩ, 1.602 cán bộ lão thành cách mạng, 799 cán bộ tiền khởi nghĩa, 412 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, hơn 45.069 thương – bệnh binh, 58.024 người có công giúp đỡ cách mạng, 50.291 người tham gia kháng chiến được tặng thưởng Huân, Huy chương;15.405 người tham gia kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học, trên 18.758 người hoạt động cách mạng, hoạt động kháng chiến bị địch bắt tù đày... Toàn thành phố hiện có 18.830 bà mẹ được Đảng, Nhà nước phong tặng và truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”, hiện còn sống 272 mẹ. Số nghĩa trang liệt sĩ của thành phố là 151 nghĩa trang với tổng số 71.673 mộ.

Nhận thức sâu sắc trách nhiệm tri ân đối với bao thế hệ đã không tiếc máu xương trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Công an thành phố, Công an các đơn vị, địa phương đã bám sát các kế hoạch, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ ý nghĩa, quyền lợi và trách nhiệm của mình…

Điển hình là lực lượng Công an xã Thu Bồn (gồm các xã Duy Châu, Duy Hoà, Duy Phú và Duy Tân - thuộc huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam trước đây), thực hiện chiến dịch này, từ ngày 19 đến 21/5/2026, Công an xã Thu Bồn đã phối hợp cùng Ban Chỉ huy Quân sự xã và các lực lượng liên quan tổ chức rà soát, xác minh, tìm kiếm tại các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ trên địa bàn; qua đó phát hiện 4 vị trí và tiến hành quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ theo đúng quy trình, bảo đảm trang nghiêm, chu đáo. Với tinh thần trách nhiệm và lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, lực lượng Công an xã Thu Bồn cùng Ban Chỉ huy Quân sự xã đã phối hợp bảo đảm an ninh, trật tự khu vực tìm kiếm, bảo vệ hiện trường và cùng lực lượng Quân sự tổ chức bảo vệ 24/24 tại Nghĩa trang liệt sĩ xã sau khi các hài cốt được đưa về an táng.

“Các anh đã trở về trong vòng tay của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương anh hùng; được đồng đội và nhân dân hương khói, chăm lo nơi yên nghỉ. Chúng tôi rất vui mừng và xúc động khi được tham gia vào quá trình đưa các anh hùng, liệt sĩ trở về, qua đó góp phần thực hiện tốt công tác “đền ơn đáp nghĩa”, thể hiện đạo lý truyền thống tốt đẹp “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc”, Thượng tá Phan Duy Thành, Trưởng Công an xã Thu Bồn bày tỏ.

Tại tỉnh Quảng Ngãi, để đẩy nhanh tiến độ triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm…”, một mặt tham mưu UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 240/KH-UBND, tạo nền tảng pháp lý và huy động sức mạnh của toàn bộ hệ thống chính trị, vào trung tuần tháng 6/2026, Công an tỉnh cũng đã ban hành Kế hoạch mở đợt “Cao điểm triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ”. Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (QLHC về TTXH) - đơn vị mũi nhọn - đã khẩn trương ban hành Công văn đôn đốc Công an cấp xã thực hiện “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, rà soát, cập nhật thông tin liệt sĩ và thân nhân trên Cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia.

Thượng tá Lê Quang Chính, Trưởng phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an tỉnh Quảng Ngãi, cho biết về công tác rà soát, xác minh, cập nhật thông tin về liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ, Công an cấp xã phối hợp với phòng nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, Phòng Người Có công - Sở Nội vụ tỉnh đã khẩn trương thực hiện rà soát, khảo sát, xác minh thông tin liệt sĩ, thông tin thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ thu nhận mẫu sinh phẩm ADN và cập nhật dữ liệu trên hệ thống.

Kết quả hiện nay xác định trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi còn 4.605 thân nhân đồng ý thu nhận mẫu ADN, trong đó có 3.606 thân nhân đã đăng ký thu mẫu ADN, đạt tỷ lệ 78,3% (vượt chỉ tiêu được giao 70%); đã làm sạch 156 trường hợp thân nhân đã chết và nhập sai diện đối tượng thu mẫu. Hiện đang tiếp tục rà soát, cập nhật các thân nhân thuộc diện thu mẫu, làm sạch dữ liệu trên hệ thống và vận động đăng ký thu mẫu đối với số thân nhân thuộc diện thu mẫu ADN.

Lãnh đạo Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết, Quảng Ngãi là địa bàn có đặc thù lịch sử và địa lý phức tạp, do sáp nhập từ tỉnh Quảng Ngãi cũ và tỉnh Kon Tum cũ. Thân nhân liệt sĩ thuộc diện thu mẫu phân bố không đồng đều, trải dài từ những vùng đồng bằng ven biển đến các rẻo cao heo hút nên việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ gặp không ít khó khăn, do địa bàn rộng, thêm nữa nhiều liệt sĩ hy sinh khi còn trẻ, chưa lập gia đình; nhiều thân nhân đã mất, hoặc đã ly tán đi làm ăn xa. Tuy nhiên, với phương châm “không để liệt sĩ nào bị bỏ lại phía sau”, nhằm tối ưu hóa công tác thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, Công an tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu, khảo sát và chia địa bàn thành hai khu vực: Tây Quảng Ngãi (thuộc tỉnh Kon Tum cũ) và Đông Quảng Ngãi. Với sự chuẩn bị công phu, phương án thu nhận được tính toán chi tiết từng trạm, từng tổ công tác.

Phương án dự kiến được Công an tỉnh Quảng Ngãi xác định cụ thể: Đối với địa bàn Tây Quảng Ngãi, dự kiến thu 330 mẫu ADN, trong ngày 13/7 tới. Đối với địa bàn Đông Quảng Ngãi, dự kiến thu 4.270 mẫu ADN, từ ngày 13 đến hết ngày 16/7 tới. Dự kiến sẽ đặt các trạm (mỗi trạm gồm 3 tổ) tại các trường tiểu học trung tâm tại các xã là trung tâm của địa bàn cấp huyện cũ. Đối với thân nhân già yếu, đau ốm thật sự không đi lại được sẽ bố trí tổ công tác đến tận nhà để thu nhận mẫu ADN.

Chạy nước rút, thực hiện mệnh lệnh từ trái tim…

Tại Huế, Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an thành phố cho biết, qua rà soát, đã có 14.766 liệt sĩ được cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Trong đó, 2.788 liệt sĩ chưa có thông tin phần mộ, 356 phần mộ liệt sĩ không có hài cốt và 11.613 liệt sĩ đã xác định được thông tin phần mộ. Đến nay, toàn thành phố đã cập nhật 2.985 thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính lên hệ thống để phục vụ công tác thu nhận mẫu ADN; trong đó có 2.248 trường hợp thân nhân liệt sĩ đăng ký thu nhận mẫu.

Đại tá Kiều Đức Tính, Phó Giám đốc Công an TP Huế cho biết, thực hiện Kế hoạch số 337 ngày 12/6 của UBND TP Huế, những ngày qua, Công an thành phố tổ chức 2 đoàn công tác đến 9 điểm từ đồng bằng cho đến miền núi khảo sát thực tế công tác chuẩn bị, đảm bảo các điều kiện phục vụ tổ chức thu mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ tập trung tại UBND các xã, phường (từ ngày 9 đến 11/7 tới).

Các đoàn công tác khảo sát thực tế tại điểm dự kiến bố trí, thu nhận mẫu ADN tập trung nắm danh sách thân nhân trong diện thu mẫu sinh phẩm theo danh sách thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện trong diện thu mẫu và danh sách thân nhân đề nghị thu nhận lưu động theo kế hoạch của UBND TP Huế trong đợt cao điểm. Đồng thời, rà soát chặt chẽ công tác chuẩn bị thiết bị để thực hiện tạo yêu cầu tích hợp thông tin sinh trắc học ADN (DC02) của thân nhân liệt sĩ…

Theo ghi nhận của PV Báo CAND, tại cụm phường Phú Bài, Đoàn công tác Công an TP Huế do Thượng tá Nguyễn Ngọc Nhật Minh, Phó Trưởng Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH làm trưởng đoàn vừa có buổi làm việc với các phường, xã tại điểm thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Tại đây, đại diện các phường, xã đã báo cáo công tác rà soát, lập danh sách thân nhân liệt sĩ; phương án bố trí địa điểm, chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân lực và các điều kiện phục vụ thu nhận mẫu sinh phẩm ADN tập trung…

Phó Chủ tịch UBND phường Phú Bài Phan Hữu Sơn cho biết, theo phương án được triển khai, điểm thu nhận mẫu tập trung tại phường Phú Bài sẽ tổ chức thu mẫu trong một ngày, chia thành 6 khung giờ cụ thể cho từng địa bàn. Tổng số mẫu dự kiến thu nhận tại cụm là 465 mẫu. Việc thu nhận mẫu ADN được tổ chức theo quy trình khép kín gồm 5 bước: khu vực thân nhân ngồi chờ; bàn kiểm tra danh sách; bàn tích hợp thông tin sinh trắc; bàn lấy mẫu; bàn ký tên.

Đoàn công tác Công an TP Huế đã trực tiếp trao đổi, hướng dẫn các nội dung chuyên môn, đồng thời khảo sát thực tế địa điểm dự kiến tổ chức thu nhận mẫu ADN tại cụm phường Phú Bài nhằm bảo đảm quá trình thu nhận mẫu diễn ra đồng bộ, hiệu quả…

Trước đó, cán bộ, chiến sĩ Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an TP Huế đã triển khai đợt thu nhận mẫu đầu tiên, tập trung vào các trường hợp ưu tiên đặc biệt. Kết quả đã thu nhận 18 mẫu ADN, trong đó có các Mẹ Việt Nam Anh hùng và thân nhân cận huyết thống gần nhất - nguồn dữ liệu có giá trị cao trong công tác đối sánh, xác định danh tính.

Trong đợt cao điểm này, không quản ngại khó khăn, nhiều tổ công tác đã trực tiếp đến từng hộ gia đình, nhất là các trường hợp thân nhân cao tuổi, sức khỏe yếu, không thể di chuyển. Có những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, vượt địa hình phức tạp, đến tận vùng sâu, vùng xa để thu nhận mẫu ADN, hướng dẫn kê khai thông tin, bảo đảm chính xác, đầy đủ, đúng quy trình.

Đại úy Đinh Viết Lợi, cán bộ Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH Công an TP Huế trực tiếp thu nhận mẫu ADN đối với hài cốt liệt sĩ chưa có thông tin chia sẻ, trong hành rà soát, xác minh và thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa rõ thông tin; cán bộ, chiến sĩ phải vượt đèo, băng suối để đến với những bản làng vùng sâu, vùng xa, có những chuyến đi kéo dài hàng trăm kilômét nơi địa hình cách trở.

"Thế nhưng, mỗi cán bộ tham gia làm nhiệm vụ vẫn phải bảo đảm tuyệt đối ghi nhận thông tin trên từng biểu mẫu rà soát đảm bảo đầy đủ, chính xác, một cách chi tiết… với hy vọng sớm đưa các anh về với thân nhân gia đình”, Đại úy Đinh Viết Lợi bộc bạch.

Theo Đại úy Đinh Viết Lợi, không chỉ cách trở về địa hình, một số thân nhân liệt sĩ đã tuổi cao, trí nhớ giảm sút nên việc vận động, giải thích phải hết sức kiên nhẫn, thấu tình đạt lý mới nhận được sự đồng thuận. Ở nhiều địa bàn có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, rào cản ngôn ngữ khiến mỗi cuộc gặp gỡ đều cần sự hỗ trợ của già làng, trưởng bản, lực lượng làm nhiệm vụ bảo đảm ANTT để kết nối. Đặc biệt, việc xác minh quan hệ huyết thống còn gặp nhiều trở ngại khi nhiều gia đình không còn lưu giữ giấy tờ gốc, thông tin qua thời gian đã mai một, đòi hỏi cán bộ phải miệt mài đối chiếu, xác minh từ nhiều nguồn khác nhau.

“Đằng sau mỗi mẫu ADN được thu nhận là một hy vọng góp phần trả lại tên cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, giúp các gia đình liệt sĩ sớm tìm được người thân sau nhiều năm dài mong mỏi. Hành trình đi tìm tên cho các Anh hùng liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị của lực lượng Công an nhân dân nhằm thiết thực hưởng ứng phong trào thi đua “Ba Nhất”, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, sự tri ân sâu sắc, thể hiện trọn vẹn đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc”, Đại úy Đinh Viết Lợi cho hay.

Công an TP Huế đang tập trung tối đa lực lượng phối hợp các đơn vị liên quan hoàn tất việc khảo sát, xác minh và cập nhật thông tin thân nhân liệt sĩ vào Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phục vụ thu nhận mẫu sinh phẩm ADN và đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ theo kế hoạch. Đồng thời triển khai phương án thu nhận lưu động đối với các trường hợp thân nhân già yếu, sức khỏe hạn chế hoặc gặp khó khăn trong việc đi lại…

Dự kiến, trong đợt cao điểm này, Công an TP Huế sẽ thu nhận khoảng 2.400 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ để giám định ADN.

Toàn bộ mẫu ADN sau khi thu nhận đều được chuyển đến các đơn vị giám định chuyên sâu, đưa vào ngân hàng gen quốc gia. Trên cơ sở đó, tiến hành phân tích, đối sánh với mẫu hài cốt liệt sĩ đã và đang được quy tập, từng bước xác định danh tính một cách khoa học, chính xác. Việc tích hợp dữ liệu này vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư do lực lượng Công an chủ trì giúp quy trình trở nên minh bạch, khoa học và có tính kế thừa lâu dài.