Tái định cư thủy điện - Hành trình đằng đẵng tìm “an cư”

Bài 3: Lãnh quả đắng từ việc lựa chọn sai quy hoạch

Tại sao hầu hết các khu tái định cư (TĐC) thủy điện đều gặp những bất cập lớn, kéo dài nhiều năm khiến đời sống của người dân vốn đã khó khăn lại càng bấp bênh? Cơ chế, chính sách hỗ trợ cho người dân TĐC thủy điện có rất nhiều, nhưng khi triển khai, ngay từ khâu lập quy hoạch các khu TĐC đã có nhiều sai lầm dẫn theo một loạt hệ quả xấu mà người dân phải gánh chịu…
>> Bài 2: Nghịch lý dân nghèo vì thủy điện

Lãng phí hàng chục tỷ đồng xây khu TĐC trên vùng sạt lở

Năm 2006, phục vụ dự án thủy điện A Vương, 115 hộ dân, với 519 nhân khẩu được di dời vào ở tại hai khu TĐC KaLa và A Lua, thuộc xã Dang, huyện Tây Giang - Quảng Nam (do Công ty CP thủy điện A Vương xây dựng). Nhưng không hiểu vì lý do gì, cả hai khu TĐC và trụ sở UBND xã Dang, trường tiểu học nội trú đều nằm chênh vênh bên mép lòng hồ thủy điện A Vương - nơi hàng năm thường xuyên xảy ra sạt lở khiến người dân bất an, giao thông đi lại khó khăn, bà con đến đây ở không có đất sản xuất, chăn nuôi.

Trước bức xúc về đời sống của nhân dân, tháng 10/2013, UBND huyện Tây Giang phải cấp tốc xây dựng hai khu TĐC Ba Đum và Ka Tiếc với kinh phí hơn 20 tỷ đồng, cách nơi tái định cư cũ 8km, để di dời các hộ dân ở KaLa và A Lua đến nơi ở mới an toàn và có đất để sản xuất lâu dài. Chỉ vì quy hoạch thiếu khảo sát, chọn lựa điểm TĐC ở vị trí không an toàn, hàng chục tỷ đồng đầu tư xây dựng các khu TĐC KaLa và A Lua nay phải bỏ hoang phế…

Quy hoạch địa điểm xây dựng khu TĐC ở vị trí nào quyết định đến 70% chất lượng cuộc sống của người dân sau đó nhưng rất nhiều khu TĐC lại bị lỗi quy hoạch lớn tới mức không thể tin những người làm công tác chuyên môn này lại không nhìn ra. Đơn cử như tại thủy điện Đồng Nai 3, đầu năm 2010, hơn 577 hộ dân của xã Đắk Plao huyện Đắk Glong, tỉnh Đắk Nông được chuyển lên nơi ở mới.

Để bảo đảm cuộc sống và sản xuất cho đồng bào nằm trong vùng lòng hồ thủy điện, Ban Quản lý dự án thủy điện 6 (chủ dự án) cùng với chính quyền địa phương đã xây dựng khu TĐC trên vùng đất cao tại xã Quảng Khê với tổng kinh phí hơn 186 tỷ đồng. Trong quá trình xây dựng, do thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ dự án với chính quyền địa phương trong việc thăm dò, khảo sát, nhất là việc tìm hiểu phong tục, tập quán của người dân nên sau khi xây dựng khu TĐC, đã nảy sinh nhiều vấn đề bất cập. Địa điểm xây dựng cũng như thiết kế nhà ở không phù hợp phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng cao.

Một khu tái định cư thủy điện bỏ hoang vì lựa chọn sai qui hoạch.
Một khu tái định cư thủy điện bỏ hoang vì lựa chọn sai qui hoạch.

Các ngôi nhà xây dựng liền kề san sát nhau trên một quả đồi được san ủi theo kiểu ruộng bậc thang, không có sân vườn, chuồng trại nhốt gia súc. Đất đai ở đây thì cằn cỗi, người dân muốn có đất sản xuất phải đi xa cách nơi ở 5-7 km. Bên cạnh đó, người dân lại nơm nớp lo sợ nhà bị sập do sạt lở đất mỗi khi mùa mưa lũ đến. Vậy là nhiều người dân muốn có đất sản xuất, muốn được an toàn lại phải quay về nơi ở cũ – khu vực chưa ngập nước để canh tác lo cái ăn hàng ngày…

Có lẽ, điển hình nhất cho sai lầm trong quy hoạch khu TĐC chính là việc lựa chọn xây dựng khu tái định cư Mường Lay thành thị xã của tỉnh Điện Biên. Như chúng tôi đã nhắc đến trong kỳ trước, là thị xã duy nhất tái định cư đô thị, tham vọng của Mường Lay là sẽ chuyển đổi nghề cho người dân sang phi nông nghiệp và dịch vụ. Nhưng tất cả diễn ra đã không như kỳ vọng của những người lập quy hoạch. Người dân cũng muốn đổi đời hy vọng đổi nghề. Nhưng họ bị bó buộc trong vòng luẩn quẩn, nơi ở mới thiếu đất sản xuất, làm dịch vụ thì nhu cầu cung – cầu đều rất thấp.

Khi xác định quy hoạch thị xã Mường Lay, những người lập quy hoạch đều có tham vọng sẽ tạo ra một điểm du lịch hấp dẫn nhờ tận dụng lòng hồ rất đẹp và một thị xã phát triển. Tuy nhiên, khi trao đổi với chúng tôi, ông Mùa A Sơn, Chủ tịch tỉnh Điện Biên cho biết, người dân thị xã Mường Lay rất thiệt thòi dù rằng hiện nay họ đang có mức thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức trung bình của cả tỉnh Điện Biên. Bởi lẽ, theo ông Sơn, họ vẫn đang được thụ hưởng nhiều chính sách hỗ trợ sau tái định cư. Tuy nhiên, về tương lai lâu dài, Chủ tịch tỉnh Điện Biên rất lo lắng...

“Thị xã Mường Lay 6 tháng mùa cạn có thể lội suối qua được, 6 tháng nước ngập. Như vậy, thu hút đầu tư du lịch sẽ không có doanh nghiệp nào dám mạo hiểm. Ngay nuôi cá thì 6 tháng cũng không thể lớn kịp, nên thị xã Mường Lay rất thiệt thòi. Có khi lúa chưa chín đã ngập rồi, trồng màu chưa chắc được thu hoạch cũng đã bị ngập rồi. Ban đầu chúng tôi nghĩ rằng nếu ngăn đập sẽ tạo được một vùng lòng hồ rất đẹp, tạo được thu nhập từ du lịch và dịch vụ khác, nhưng hiện nay phương án đó gần như phá sản” – ông Mùa A Sơn chia sẻ.

Trong câu chuyện trao đổi với chúng tôi về việc nghiên cứu lựa chọn quy hoạch khu TĐC thủy điện, nhiều chuyên gia khẳng định: “Sai quy hoạch thì giời gỡ”. Thậm chí, có ý kiến cho rằng, phải chăng, đằng sau mỗi một hộ TĐC là khoảng 1 tỷ đồng hỗ trợ nên vì nhiều lý do, quy hoạch khu TĐC cho người dân đã không được làm đến nơi đến chốn.

Mai một bản sắc văn hóa

Trong chuyến đi thực tế tại một số khu TĐC thủy điện Sông Tranh 2, tại xã Trà Đốc, huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam, chúng tôi tận mắt chứng kiến nhiều hộ dân ở các khu TĐC đều không chịu vào ở nhà xây kiên cố, nền tráng xi măng, mà tự động cất thêm ngôi nhà sàn bên cạnh để ở.

Khi gặp chúng tôi, cụ Hội Blơn, ở khu TĐC Cút Chrun, xã Mà Cooih, huyện Đông Giang (Quảng Nam), là một trong số hộ dân di dời để thực hiện dự án thủy điện A Vương, ta thán: “Nhà xây thấp tè, trên lợp tôn. Mùa nóng, trong nhà nóng như nung, không cách chi ở được. Mùa mưa, nước lại giội mái tôn ầm ầm inh tai. Bởi vậy, hầu hết các hộ dân tại khu TĐC này phải dựng thêm một ngôi nhà sàn nhỏ hơn bằng gỗ và tre nứa cạnh nhà xây. Nhiều hộ chỉ sử dụng nhà xây như nhà kho để cất lương thực, vật dụng, thậm chí sử dụng như chuồng trại nuôi trâu bò...”.

Những dẫn chứng trên cho thấy, những người đứng ra lập quy hoạch đã “quên” không nghiên cứu phong tục tập quán, bản sắc văn hóa, sinh hoạt ăn ở của từng dân tộc thiểu số. Các hoạt động văn hoá truyền thống dân tộc cũng bị mai một.

Ông Huỳnh Ngọc Thiệu, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) cho biết: Từ năm 2006-2007, mỗi hộ dân vào khu TĐC được cấp một nhà xây kiên cố, có nhà vệ sinh; trị giá từ 70-90 triệu đồng, tùy theo khẩu. Như vậy, 414 hộ dân được bố trí nhà trong 11 điểm TĐC, song bỏ nhà hoang về nơi ở cũ, làm nhà sàn để ở… là một sự lãng phí rất lớn.

Bên cạnh đó đời sống văn hoá cộng đồng của bà con trong các khu TĐC hiện nay còn nhiều mặt hạn chế, nhiều khi vì mải lo cái ăn, cái mặc, người dân cũng không còn mặn mà với những hoạt động này. Nhiều khu TĐC như A Đên và A Sáp, huyện A Lưới, Thừa Thiên - Huế ngoài việc thiếu đất sản xuất, gần 200 hộ dân là đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu là người Pa Cô và Tà Ôi) bị di dời đến đây để thực hiện dự án thủy điện A Lưới, đang đứng trước nguy cơ đánh mất các bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Ông A Viết Huy, Trưởng thôn TĐC A Sáp cho rằng: “Do cuộc sống bà con vẫn còn rất nhiều khó khăn nên các lễ hội người dân không quan tâm như lúc còn ở quê cũ. Bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc ở thôn TĐC nơi đây đang nguy cơ bị mai một”.

Ông Trần Văn Tẩn, Chánh Văn phòng Ban Dân tộc miền núi tỉnh Quảng Nam: Ở một số dự án thủy điện tại địa phương, việc xây dựng nhà tái định cư cho nhân dân không đảm bảo chất lượng, không phù hợp với phong tục, tập quán của người dân địa phương. Bởi vậy, nhiều hộ dân đã không sử dụng nhà được cấp mà tự khai thác gỗ dựng nhà mới để ở, vừa gây lãng phí, vừa bào mòn những cánh rừng hiếm hoi còn sót lại. Tình trạng nhà tái định cư thành nơi nuôi nhốt trâu bò được báo chí phản ánh ở nhiều địa phương trong cả nước chứ không riêng gì Quảng Nam.

Ông Lê Trọng Quảng – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu: “Vấn đề chất lượng quy hoạch phụ thuộc vào năng lực và tâm huyết của người làm quy hoạch. Phải tính đến đến yếu tố con người đầu tiên, chứ không phải cứ dựng cái nhà rồi cho dân đến ở là xong chuyện. Phong tục tập quán của từng dân tộc thế nào cũng phải tính toán. Nếu không trực tiếp làm được quy hoạch thì phải thuê tư vấn và biết “chấm điểm” tư vấn”. TĐC không phải là bài toán không có lời giải.

Nhóm PVKTXH

Các tin khác

 Nỗ lực tái định cư cho người dân trong dự án đường sắt tốc độ cao qua Đắk Lắk

Nỗ lực tái định cư cho người dân trong dự án đường sắt tốc độ cao qua Đắk Lắk

Đắk Lắk là một trong 15 tỉnh, thành phố có dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đi qua với chiều dài 98,68km thuộc địa phận 13 xã, phường ở phía Đông tỉnh này. Điểm khởi đầu ở phía Bắc xã Xuân Lộc và kết thúc ở phía Nam xã Hòa Xuân, trên tuyến có 1 ga hành khách Hòa Thành ở phường Phú Yên và 2 trạm bảo dưỡng ở xã Xuân Thọ và phường Phú Yên.

Những bất thường trong dự án sửa chữa đê Thạch Hãn bằng... vật liệu cũ

Những bất thường trong dự án sửa chữa đê Thạch Hãn bằng... vật liệu cũ

Dự án sửa chữa khoảng 1,2km đê Thạch Hãn tại Quảng Trị có tổng mức đầu tư 5 tỷ đồng, trong đó riêng công tác tháo dỡ, lắp đặt tấm bê tông đã chiếm hơn 1,8 tỷ đồng. Đáng chú ý, công trình tận dụng hàng nghìn tấm lát cũ, trong khi thực tế thi công bộc lộ nhiều dấu hiệu bất thường về chất lượng, kỹ thuật và giải pháp gia cố mái đê, đặt ra những vấn đề cần được làm rõ.

Xử lý tình trạng lấn chiếm đất công trái phép trên đường 16

Xử lý tình trạng lấn chiếm đất công trái phép trên đường 16

Nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về đất đai, đồng thời xử lý triệt để nguy cơ lấn chiếm trái phép, thời gian qua, xã Đa Phúc, TP Hà Nội đã tập trung triển khai các biện pháp bảo vệ diện tích đất công do chính quyền địa phương quản lý. Đặc biệt xử lý tình trạng lấn chiếm đất công trái phép tại khu vực ven đường 16, thuộc thôn Xuân Dương.

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hết thời hiệu chia di sản thừa kế, giải quyết thế nào?

Hỏi: Cha mẹ tôi mất năm 1993 và 1994, để lại hơn 1.000m2 đất ở và vườn không có di chúc. Ông bà nội ngoại đã mất, gia đình có tôi và em trai. Dù đi làm ăn xa, chúng tôi vẫn về thăm nom, nộp thuế đất đầy đủ và cho hàng xóm thuê trồng hoa màu từ năm 2015. Hiện tại, chúng tôi muốn chia thừa kế là thửa đất trên. Xin hỏi thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế bố mẹ tôi để lại còn không? Nếu thời hiệu đã hết thì thửa đất của bố mẹ tôi có bị Nhà nước thu hồi không? (Hải Sơn, xã Ân Thi, tỉnh Hưng Yên)

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Đường gần 100 tỷ đồng chưa bàn giao đã vá víu chằng chịt

Tuyến đường dài 9,4km, được đầu tư 91 tỷ đồng nối xã Như Xuân với xã Thượng Ninh, tỉnh Thanh Hóa, mới hoàn thành chưa lâu đã xuất hiện hơn 30 vị trí lún, nứt, bong tróc mặt đường. Đáng chú ý, công trình hiện vẫn chưa được nghiệm thu, bàn giao nhưng nhà thầu đã phải cắt bỏ nhiều vị trí mặt nhựa để sửa chữa, khắc phục.

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Người cao tuổi có được miễn án phí dân sự không?

Hỏi: Năm nay tôi 68 tuổi. Do có tranh chấp về quyền sử dụng đất nên tôi đang chuẩn bị khởi kiện vụ án dân sự. Xin tòa soạn cho biết, ở độ tuổi của tôi thì có được miễn hoặc giảm án phí hay không? Nếu được thì tôi cần thực hiện những thủ tục gì? (Đỗ Lâm, xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa)

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm bãi biển khu vực vịnh Lăng Cô

Những ngày qua, lực lượng chức năng tập trung tháo dỡ nhiều hàng quán lấn chiếm không gian dọc bãi biển tại khu vực vịnh biển Lăng Cô (xã Chân Mây – Lăng Cô, TP Huế) nhằm bảo đảm cảnh quan tại các bãi tắm, phục vụ nhu cầu người dân địa phương cũng như du khách.

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Quảng Trị: Những dấu hỏi liên quan công trình kè tiền tỉ ở An Xuân Hà

Được đầu tư 4 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước, công trình kè chống sạt lở dài 450m tại thôn An Hà (cũ), nay thuộc thôn An Xuân Hà, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị đang bộc lộ nhiều vấn đề đáng quan tâm trong quá trình thi công. Đáng chú ý, khi thời hạn hoàn thành chỉ còn chưa đầy hai tháng, mới khoảng 200m kè cơ bản được thi công hoàn thiện.

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Gỡ “nút thắt” nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm miền Trung

Nhu cầu đất san lấp, cát, đá xây dựng phục vụ các công trình, dự án trọng điểm tại TP Đà Nẵng và TP Huế đang tăng mạnh, trong khi năng lực cung ứng tại chỗ chưa đáp ứng yêu cầu. Tình trạng khan hiếm vật liệu, giá cả biến động, nhiều mỏ chưa được khai thác hoặc chưa phát huy hết công suất đang tạo sức ép lớn lên tiến độ thi công và giải ngân vốn đầu tư công.

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Chồng chửi bới, xúc phạm danh dự vợ có bị xử lý hình sự?

Hỏi: Vợ chồng tôi kết hôn được 6 năm, có một con chung 4 tuổi, hiện tại tôi đang mang thai. Thời gian gần đây, chồng tôi thường xuyên vắng nhà, bỏ mặc gia đình. Nhiều lần có hành vi chửi bởi, xúc phạm tôi và đe dọa sẽ nộp đơn ly hôn. Xin hỏi, việc chồng tôi yêu cầu ly hôn có đúng pháp luật không và hành vi bỏ mặc, chửi bới, xúc phạm danh dự nhân phẩm vợ bị xử lý như thế nào? (Ngọc Lan, phường Cầu Giấy, Hà Nội)

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị chỉ đạo giải quyết vấn đề Báo CAND phản ánh

Sau khi Báo CAND đăng tải bài viết “Chưa được cấp kinh phí, các đơn vị dịch vụ công vẫn phải hoạt động” phản ánh việc hơn 4 tháng qua nhiều đơn vị phục vụ dịch vụ công ở Quảng Trị như vệ sinh môi trường, điện chiếu sáng, nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn… chưa được cấp kinh phí. Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị có các công văn chỉ đạo giải quyết vấn đề báo nêu.

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Thanh tra tỉnh Quảng Trị chỉ ra nhiều sai phạm tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Triệu Hải

Hàng nghìn hécta (ha) đất lâm nghiệp được đưa vào các hợp đồng giao khoán, hợp tác đầu tư trồng rừng; hàng trăm hộ dân tham gia nhưng hồ sơ, trình tự giao khoán và căn cứ đại diện nhóm góp vốn còn nhiều bất cập. Đáng chú ý, 110,7 ha đất thuộc diện phải bàn giao về địa phương vẫn chưa hoàn tất thủ tục; hoạt động quản lý tài chính cũng bộc lộ sai sót, khiến doanh nghiệp kê khai thiếu hơn 166 triệu đồng thuế thu nhập doanh nghiệp...

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Vẫn còn trạm cân tự phát ở xã Vân Hòa hoạt động “chui”

Nhiều độc giả đã bày tỏ sự đồng tình về những nội dung phản ánh trong bài viết “Chính quyền nói gì về loạt trạm cân tự phát mọc lên ở xã Vân Hòa ?” đăng trên Báo CAND điện tử. Trong đó có nhiều người dân vẫn bức xúc trước câu hỏi vì sao chính quyền địa phương đã kiểm tra, nhưng vẫn còn trạm cân tự phát ngang nhiên hoạt động?

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Xử lý nghiêm hành vi mạo danh trong đăng ký kinh doanh

Trả lời báo chí vào ngày 22/10 vừa qua về thông tin có khoảng 4 nghìn cá nhân bị mạo danh để thành lập doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó trưởng Thuế TP Hồ Chí Minh cho biết, cơ quan thuế đã hướng dẫn các cá nhân liên hệ với cơ quan đăng ký kinh doanh để được tiếp nhận, xem xét, giải quyết theo thẩm quyền…

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Trại bò Bình Hà được đấu giá chóng vánh

Dự án chăn nuôi bò của Công ty CP Chăn nuôi Bình Hà tại tỉnh Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư 4.500 tỷ đồng, được định giá gần 284 tỷ đồng để đưa ra đấu giá. Với hai hồ sơ tham gia và chỉ 5 bước giá, một doanh nghiệp tại Hà Nội đã trúng đấu giá với số tiền tăng thêm hơn 2,5 tỷ đồng.