Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, chuyển đổi số và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển của các quốc gia, đồng thời đặt ra những thách thức mới đối với an ninh quốc gia. Cùng với cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa các nước lớn và sự gia tăng của các nguy cơ an ninh phi truyền thống, yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia ngày nay không còn giới hạn trong việc ứng phó với các mối đe dọa theo cách tiếp cận truyền thống, mà đòi hỏi một tư duy toàn diện, chủ động và gắn chặt với mục tiêu phát triển đất nước.
Trong bối cảnh đó, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân (12/7/1946 - 12/7/2026) và đón nhận Huân chương Sao Vàng diễn ra ngày 11/7 vừa qua không chỉ có ý nghĩa định hướng đối với lực lượng An ninh nhân dân mà còn gợi mở nhiều vấn đề quan trọng về tư duy bảo vệ an ninh quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.
Năm định hướng lớn được Tổng Bí thư nêu ra không dừng lại ở việc xác định những nhiệm vụ trọng tâm của lực lượng An ninh nhân dân trong thời gian tới. Điều quan trọng hơn là từ những định hướng đó có thể nhận thấy một cách tiếp cận toàn diện hơn đối với công tác bảo vệ an ninh quốc gia: đặt an ninh trong mối quan hệ hữu cơ với phát triển; bảo vệ an ninh không chỉ để giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội mà còn để kiến tạo môi trường hòa bình, an toàn và tin cậy, tạo điều kiện thuận lợi cho đất nước phát triển nhanh và bền vững.
Điểm nổi bật trong bài phát biểu là yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy về bảo vệ an ninh quốc gia trước những biến đổi nhanh chóng của tình hình thế giới và yêu cầu phát triển của đất nước. Nếu như trước đây, công tác bảo vệ an ninh quốc gia chủ yếu tập trung vào phòng ngừa, đấu tranh và xử lý các nguy cơ đe dọa chủ quyền quốc gia, chế độ, lợi ích quốc gia, dân tộc và trật tự, an toàn xã hội, thì trong điều kiện hiện nay, phạm vi và nội hàm của an ninh đã được mở rộng đáng kể. Bảo vệ an ninh không chỉ là bảo vệ những thành quả đã có, mà còn là bảo vệ những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và triển vọng phát triển của quốc gia.
Trong nền kinh tế số, dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò quyết định năng lực cạnh tranh; không gian mạng trở thành một không gian chiến lược gắn với mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Điều đó đòi hỏi công tác bảo vệ an ninh quốc gia phải chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động dự báo, nhận diện và phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa; từ bảo vệ từng lĩnh vực riêng lẻ sang bảo đảm sự vận hành an toàn của toàn bộ hệ thống quốc gia. Năm định hướng lớn mà Tổng Bí thư đặt ra phản ánh rõ yêu cầu chuyển đổi đó. Từ mở rộng phạm vi bảo vệ an ninh sang các lĩnh vực mới, nâng cao năng lực dự báo chiến lược, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới phương thức hoạt động đến xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của thời đại số, tất cả đều hướng tới mục tiêu xây dựng nền an ninh quốc gia chủ động, hiện đại và đủ năng lực đồng hành cùng sự phát triển của đất nước. Đó không chỉ là yêu cầu tiếp tục đổi mới đối với lực lượng An ninh nhân dân, mà còn cho thấy tầm nhìn phát triển của Đảng về mối quan hệ giữa an ninh và phát triển trong giai đoạn mới. Trên nền tảng quan điểm nhất quán coi ổn định chính trị, quốc phòng và an ninh là điều kiện tiên quyết của phát triển, bài phát biểu tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò chủ động của công tác an ninh trong việc tạo lập môi trường thuận lợi để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước.
Ổn định chính trị, giữ vững an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội luôn là điều kiện tiên quyết của phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu đó cần được nhìn nhận ở tầm cao hơn. Khi nền kinh tế ngày càng dựa vào công nghệ, dữ liệu và các hệ thống kết nối số, an ninh không chỉ có nhiệm vụ bảo vệ những thành quả đã đạt được mà còn phải chủ động phòng ngừa rủi ro, tạo lập môi trường ổn định, an toàn và tin cậy cho phát triển.
Một quốc gia muốn xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển trí tuệ nhân tạo, kinh tế số hay đô thị thông minh sẽ khó có thể thành công nếu thiếu một nền tảng an ninh mạng đủ vững chắc, một cơ chế bảo vệ dữ liệu hiệu quả và một môi trường chính trị - xã hội ổn định, minh bạch, đáng tin cậy. Tương tự, khả năng thu hút đầu tư chất lượng cao không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng, nguồn nhân lực hay cơ chế chính sách, mà còn gắn chặt với năng lực bảo vệ tài sản trí tuệ, bảo đảm an toàn cho các hệ thống số và củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với môi trường đầu tư, kinh doanh. Chính trong ý nghĩa đó, yêu cầu “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh không chỉ là phương châm hành động của lực lượng An ninh nhân dân, mà còn là yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược phát triển của đất nước.
Trong điều kiện hiện nay, yếu tố an ninh cần được tính đến ngay từ khâu xây dựng chủ trương, quy hoạch và thiết kế chính sách, thay vì chỉ được xem xét khi các dự án đã triển khai hoặc khi rủi ro đã phát sinh. Điều đó càng có ý nghĩa đối với các chương trình chuyển đổi số quốc gia, phát triển hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn hay các công trình trọng điểm có ý nghĩa chiến lược. Khi yêu cầu bảo đảm an ninh được tích hợp ngay từ đầu trong quá trình phát triển, khả năng phòng ngừa rủi ro sẽ cao hơn, năng lực chống chịu của nền kinh tế được nâng lên và các thành quả phát triển cũng được bảo vệ bền vững hơn. Nhìn rộng hơn, đây cũng là một cách tiếp cận phát triển hiện đại.
Trong bối cảnh các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng đan xen, đầu tư cho an ninh không chỉ nhằm phòng ngừa nguy cơ mà còn là đầu tư cho sự phát triển bền vững. Một môi trường hòa bình, ổn định, an toàn và đáng tin cậy luôn là điều kiện quan trọng để khơi thông nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Một điểm đáng chú ý trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là cách tiếp cận đối với chủ thể của công tác bảo vệ an ninh quốc gia. Những định hướng được nêu ra không chỉ đặt ra yêu cầu đối với lực lượng An ninh nhân dân mà còn hàm chứa những yêu cầu mới đối với toàn bộ hệ thống chính trị trong quá trình lãnh đạo, quản lý và tổ chức phát triển đất nước. Điều đó xuất phát từ chính sự thay đổi của môi trường an ninh.
Nếu trước đây, những thách thức chủ yếu đến từ các hoạt động chống phá theo phương thức truyền thống, thì ngày nay các nguy cơ đối với an ninh quốc gia hiện diện trên nhiều lĩnh vực mới: không gian mạng, quản trị dữ liệu, chuỗi cung ứng, tài chính, khoa học - công nghệ, truyền thông và cả không gian nhận thức. Những vấn đề này không còn giới hạn trong phạm vi xử lý của một lực lượng chuyên trách mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, các địa phương cùng sự tham gia của toàn xã hội. Chính vì vậy, bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an nhân dân mà phải trở thành yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động lãnh đạo, quản lý và điều hành ở mọi cấp, mọi ngành.
Mỗi chủ trương phát triển, mỗi quy hoạch, mỗi chương trình chuyển đổi số, mỗi dự án đầu tư quan trọng đều cần được xem xét đồng thời dưới góc độ phát triển và góc độ bảo đảm an ninh. Chỉ khi hai yêu cầu này được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, đất nước mới có thể chủ động ứng phó trước những biến động ngày càng nhanh, phức tạp của tình hình thế giới. Trong cách tiếp cận đó, doanh nghiệp không chỉ là đối tượng được bảo vệ mà còn là một chủ thể tham gia bảo vệ an ninh quốc gia. Việc bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an toàn hệ thống thông tin, giữ gìn bí mật công nghệ, tuân thủ pháp luật và xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh không chỉ phục vụ lợi ích của mỗi doanh nghiệp mà còn góp phần bảo vệ lợi ích chiến lược của quốc gia.
Đối với các cơ quan báo chí, cơ sở giáo dục, tổ chức chính trị - xã hội, trách nhiệm cũng không chỉ dừng ở việc tuyên truyền hay phổ biến pháp luật. Trong bối cảnh thông tin trở thành một yếu tố quan trọng của môi trường an ninh, việc củng cố niềm tin xã hội, nâng cao khả năng nhận diện và đấu tranh với thông tin sai sự thật, thông tin xấu độc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và tăng cường đồng thuận xã hội ngày càng có ý nghĩa đặc biệt.
Đối với mỗi cán bộ, đảng viên, yêu cầu cũng cao hơn trước. Trong môi trường số, một sơ hở trong quản lý dữ liệu, một phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội hay sự chủ quan trước những nguy cơ mất an toàn thông tin đều có thể dẫn tới những hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi của một cá nhân hoặc một cơ quan. Vì vậy, ý thức bảo vệ an ninh quốc gia cần trở thành một bộ phận của văn hóa công vụ, của đạo đức nghề nghiệp và của trách nhiệm chính trị. Xa hơn, mỗi người dân cũng là một chủ thể của thế trận an ninh nhân dân trong điều kiện mới. Mỗi hành động sử dụng không gian mạng có trách nhiệm, mỗi lần bảo vệ dữ liệu cá nhân, mỗi sự cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo hoặc các luận điệu xuyên tạc đều góp phần tạo nên sức đề kháng của xã hội trước các nguy cơ an ninh. Thế trận an ninh nhân dân vì thế không chỉ được xây dựng trên từng địa bàn dân cư mà còn được hình thành hằng ngày trên không gian số, trong mỗi cơ quan, doanh nghiệp, trường học và mỗi gia đình. Đó cũng là sự phát triển của tư duy “bảo vệ an ninh quốc gia là sự nghiệp của toàn dân” trong điều kiện mới.
Nếu trước đây sức mạnh của thế trận an ninh nhân dân chủ yếu được thể hiện qua tinh thần đoàn kết, ý thức cảnh giác và sự tham gia của Nhân dân trong bảo vệ Tổ quốc, thì ngày nay sức mạnh ấy còn được bồi đắp bởi tri thức, công nghệ, năng lực quản trị, ý thức pháp luật và trách nhiệm công dân trong môi trường số. Chính sự kết hợp giữa sức mạnh của lực lượng chuyên trách với sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân sẽ tạo nền tảng vững chắc cho một nền an ninh quốc gia chủ động, hiện đại và thích ứng với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Điều đọng lại từ bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước không chỉ là những định hướng đối với lực lượng An ninh nhân dân, mà còn là một cách tiếp cận mới về mối quan hệ giữa an ninh và phát triển trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.
Khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI; khi khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực tăng trưởng chủ yếu, thì yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia cũng phải được đặt ở tầm nhìn tương ứng. Bảo vệ an ninh không chỉ nhằm giữ vững ổn định chính trị, bảo vệ độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia, mà còn phải góp phần tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định và an toàn để khơi thông các nguồn lực phát triển. Ở góc độ đó, năm định hướng lớn được Tổng Bí thư nêu ra không chỉ có ý nghĩa đối với việc xây dựng lực lượng An ninh nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, mà còn gợi mở yêu cầu đổi mới tư duy trong lãnh đạo, quản lý và tổ chức phát triển đất nước.
An ninh cần được nhìn nhận như một bộ phận hữu cơ của quá trình phát triển, được tích hợp ngay từ khâu hoạch định chủ trương, chính sách đến tổ chức thực hiện, thay vì chỉ được đặt ra khi rủi ro đã xuất hiện. Điều đó cũng cho thấy, xây dựng nền an ninh quốc gia hiện đại không phải là trách nhiệm riêng của lực lượng Công an nhân dân. Đó là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, của cộng đồng doanh nghiệp và của mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi người dân.
Trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, sức mạnh của nền an ninh quốc gia không chỉ được đo bằng năng lực của lực lượng chuyên trách, mà còn được tạo nên từ chất lượng quản trị quốc gia, năng lực làm chủ khoa học - công nghệ, ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm công dân của toàn xã hội.
Có thể thấy, thông điệp xuyên suốt bài phát biểu của Tổng Bí thư là yêu cầu gắn kết chặt chẽ giữa an ninh và phát triển trong một chỉnh thể thống nhất. Phát triển bền vững cần một nền an ninh vững chắc; ngược lại, một nền an ninh hiện đại cũng phải hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo đảm môi trường thuận lợi để đất nước phát triển nhanh, bền vững và tự chủ. Đó chính là ý nghĩa lâu dài của tư tưởng “An ninh cho phát triển” - không chỉ là phương châm hành động của lực lượng An ninh nhân dân, mà còn là một định hướng có ý nghĩa chiến lược đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
