Kỳ vọng thương mại điện tử xuyên biên giới "cất cánh"

Đà tăng trưởng ấn tượng này không chỉ phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng, mà còn tạo nền tảng vững chắc để năm 2026, TMĐT xuyên biên giới bước vào giai đoạn "cất cánh", mở ra không gian tăng trưởng mới cho doanh nghiệp (DN) Việt, đặc biệt là DN vừa và nhỏ.

Thương mại điện tử bùng nổ

Theo Báo cáo thị trường nội địa Việt Nam năm 2025 do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) công bố, TMĐT tiếp tục là điểm sáng nổi bật của nền kinh tế số. Quy mô 32 tỷ USD trong năm 2025 không chỉ là con số tăng trưởng đơn thuần, mà còn cho thấy TMĐT đang dần trở thành một trụ cột trong hệ thống phân phối hiện đại, vượt ra khỏi vai trò của một kênh bán hàng bổ trợ. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của người Việt, mà còn thể hiện sự đầu tư mạnh mẽ của các DN vào công nghệ số, từ hệ thống quản lý hàng hóa, thanh toán không dùng tiền mặt, đến các nền tảng bán hàng trực tuyến và livestream.

Cùng quan điểm, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết, động lực tăng trưởng chính đến từ bán lẻ hàng hóa trực tuyến, với doanh thu khoảng 22,5 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước. Tỷ trọng TMĐT trong tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng đã tăng từ 10% năm 2023 lên khoảng 12% năm 2025; riêng bán lẻ trực tuyến chiếm gần 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa. Điều này cho thấy mua sắm trực tuyến đã trở thành thói quen phổ biến của người tiêu dùng Việt Nam.

Đáng chú ý, cùng với sự phát triển mạnh của thị trường nội địa, TMĐT xuyên biên giới cũng nổi lên nhanh chóng. Báo cáo "Việt Nam - Thương mại điện tử xuyên biên giới 2024" cho thấy, năm 2024, Việt Nam đạt 1,7 tỷ USD xuất khẩu (XK) trực tuyến và 2,4 tỷ USD nhập khẩu trực tuyến; năm 2025, XK qua kênh này ước tăng 18%, đạt khoảng 2 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch XNK qua TMĐT lên 4,45 tỷ USD. Dù quy mô còn khiêm tốn, tốc độ tăng trưởng và tiềm năng mở rộng của kênh này rất lớn, dần trở thành một phần thực chất của hoạt động XNK, thay vì chỉ là xu hướng thử nghiệm.

Bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) nhận định, TMĐT xuyên biên giới đang nổi lên như một kênh mở rộng thị trường hiệu quả, đặc biệt đối với DN siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Nhờ các nền tảng số, nhiều DN Việt đã có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng tại các thị trường khu vực và quốc tế, rút ngắn chuỗi trung gian và giảm chi phí gia nhập thị trường.

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Thế Hiệp, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội cho biết, Hà Nội là một trong những địa phương đi đầu trong hỗ trợ DN ứng dụng TMĐT và tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số. Riêng năm 2025, Sở đã tổ chức hơn 40 sự kiện xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu, phát triển TMĐT - logistics, góp phần thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm Việt và đặc sản địa phương. Thành công của Hội chợ "Made in Vietnam" tháng 12/2025 đã tạo không gian thực tiễn để DN tiếp cận thị trường hơn 10,7 triệu dân của Thủ đô.

Tuy nhiên, bên cạnh những DN thích ứng nhanh, vẫn còn không ít DN, hợp tác xã địa phương gặp khó trong việc xây dựng kênh bán hàng trực tuyến hiệu quả. Theo bà Lại Việt Anh, đây chính là lý do các chương trình như Tuần lễ Thương hiệu Việt hay Hội nghị kết nối cung cầu trên các sàn TMĐT và nền tảng số được tổ chức, nhằm hỗ trợ DN từng bước làm chủ kênh phân phối hiện đại.

"Đường băng" mới cho hàng Việt trong giai đoạn 2026-2030

Bước sang năm 2026, TMĐT xuyên biên giới được kỳ vọng sẽ trở thành "đường băng" mới cho hàng Việt vươn ra thị trường toàn cầu. Theo ông Bùi Trung Kiên, Phó Chủ tịch VECOM, năm 2025 là năm bản lề, đánh dấu sự chuyển dịch của XK trực tuyến từ giai đoạn khởi động sang giai đoạn phát triển và cất cánh. Trong chiến lược giai đoạn 2026-2030, TMĐT được xác định là một trụ cột quan trọng để Việt Nam từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm XK TMĐT trong khu vực.

Thực tế cho thấy, TMĐT xuyên biên giới đang mang lại lợi thế lớn cho DN vừa và nhỏ khi cho phép bán hàng trực tiếp đến người tiêu dùng quốc tế (D2C), thay vì phụ thuộc vào các nhà nhập khẩu hay mô hình gia công truyền thống. Điều này không chỉ giúp DN gia tăng giá trị, mà còn tạo điều kiện xây dựng thương hiệu Việt trên thị trường toàn cầu.

Sự tham gia tích cực của các nền tảng TMĐT lớn đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu này. Theo bà Vũ Xuân Linh, Giám đốc Quan hệ Đối tác Chiến lược Tập đoàn Sea (Shopee Việt Nam), Shopee Việt Nam đang tạo điều kiện để DN nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh tham gia thị trường với chi phí thấp thông qua hệ sinh thái công nghệ toàn diện, từ thanh toán, vận hành đến chăm sóc khách hàng; đồng thời đẩy mạnh livestream và TMĐT xuyên biên giới.

Tương tự, Lazada Việt Nam cũng cho rằng, đơn vị xác định hỗ trợ sản phẩm OCOP là trọng tâm, với các chương trình như "Tuần lễ OCOP", giúp đặc sản địa phương tiếp cận người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Bên cạnh thị trường và nền tảng, logistics và tài chính được xem là những "mắt xích" then chốt quyết định sự thành công của TMĐT xuyên biên giới. Ông Nguyễn Xuân Hùng, Trưởng Ban Logistics thương mại điện tử (Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam) cho rằng, nếu trước đây công nghệ là rào cản lớn, thì nay bài toán logistics đang dần được tháo gỡ nhờ sự phát triển của vận tải hàng không và kết nối dữ liệu giữa các nền tảng.

Theo ông Hùng, khoảng 25-30% đơn hàng TMĐT toàn cầu hiện được vận chuyển bằng đường hàng không, phản ánh vai trò ngày càng lớn của lĩnh vực này. Việc hơn 60 hãng hàng không trên thế giới phát triển mạnh vận tải hàng hóa đã mở ra cơ hội cho DN Việt hợp tác trực tiếp, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Xuân Hùng cho rằng, chi phí logistics và năng lực cạnh tranh quốc tế vẫn là những thách thức lớn đối với DN XK trực tuyến. Theo ông, DN cần tận dụng đa dạng các dịch vụ logistics, đặc biệt là logistics hàng không, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu giữa quản lý đơn hàng, thanh toán, logistics và hải quan. Bên cạnh đó, việc hợp tác với DN bản địa tại thị trường nước ngoài để phát triển giao hàng chặng cuối được xem là giải pháp then chốt nhằm giảm chi phí và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch quan trọng về tư duy phát triển XNK. Năm 2025, tổng kim ngạch XNK dự kiến đạt khoảng 920 tỷ USD, mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Theo ông Hải, chiến lược XNK đến năm 2030 không chỉ tập trung vào mở rộng quy mô mà còn hướng tới tính bền vững, cân bằng thị trường và nâng cao giá trị gia tăng. Trong bối cảnh đó, TMĐT xuyên biên giới được xem là công cụ then chốt để DN Việt đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn và từng bước chuyển từ gia công sang bán hàng trực tiếp. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, TMĐT xuyên biên giới sẽ giúp DN Việt nâng cao khả năng chống chịu và phát triển bền vững hơn.