“Nga và Ukraine là hai thị trường rất quan trọng đối với Việt Nam. Quan trọng ở đây là không chỉ nhờ vào số lượng kim ngạch XNK mà là tính chất hàng hóa trao đổi giữa hai bên”, TS Vũ Tiến Lộc – Chủ tịch Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định tại hội thảo: “Giải pháp thích ứng cho hoạt động XNK trong bối cảnh khủng hoảng Nga - Ukraine” tổ chức ngày 20/4 tại TP Hồ Chí Minh.
Theo TS Vũ Tiến Lộc, xung đột vũ trang giữa Nga - Ukraine được xem là một trong những tâm điểm nóng của thế giới, đang gây ra ảnh hưởng vô cùng to lớn đến nền kinh tế cuả nhiều quốc gia. Là các đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam trong khu vực Á-Âu, hoạt động XNK giữa Việt Nam và Nga – Ukraine, dưới áp lực khủng hoảng đã có những biến động đáng kể. Việc đứt gãy chuỗi cung ứng do tác động của đại dịch COVID-19 chưa kịp khắc phục, thì doanh nghiệp (DN) phải tiếp tục đối diện với tình trạng gián đoạn cung ứng nguyên, nhiên liệu. Khủng hoảng Nga - Ukraine cũng dẫn tới việc cấm vận, giao nhận hàng hóa bị trì hoãn, đứt đoạn, chi phí vận chuyển tăng cao. Không chỉ vậy, tác động từ lệnh trừng phạt của một số quốc gia phương Tây nhằm vào Nga, khiến DN gặp những trở ngại nhất định trong quá trình thanh toán, các giao dịch không thể hoàn thành.
Ông Phạm Bình An – Phó Viện Trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho rằng, Nga và Ukraine là hai thị trường truyền thống và có tính thương mại cao đối với Việt Nam. Điều này thể hiện rõ qua các thống kê cụ thể tổng kim ngạch XNK giữa Việt Nam với Nga – Ukraine. Theo thống kê, trong 2021 tổng kim ngạch XNK Việt Nam với Nga – Ukraine đạt khoảng 7,6 tỷ USD, chiếm khoảng 1,2% tổng kim ngạch XNK cả nước. Trong đó, tổng kim ngạch XNK Việt Nam và Nga đạt 7,14 tỷ USD (tăng 25,9% so với năm 2020), đứng thứ 21 trong số các đối tác thương mại của Nga. Việt Nam cũng là đối tác thương mại lớn nhất của Nga trong ASEAN, đứng thứ 5 trong các nền kinh tế APEC. Với tiềm lực của thị trường Nga và Ukraine, các DN cần phải có các chiến lược phù hợp để “giữ chân” các đối tác này.
Hiện, Việt Nam XK sang Nga chủ yếu các mặt hàng: Thủy sản, rau quả, hạt điều, cà phê, chè, hạt tiêu, gạo… và XK sang thị trường Ukraine các mặt hàng: Thiết bị điện, giày dép, thiết bị máy móc, cà phê, trà, gia vị, quần áo và phụ trợ ngành may mặc… Ông Trương Đình Hòe - Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) khẳng định: “Hai năm gần đây, Nga và Ukraine không nằm trong top các thị trường XK thủy sản Việt Nam, tuy nhiên trước xung đột Nga - Ukraine thì đây chính là 2 thị trường quan trọng có tiềm năng đang phục hồi tăng trưởng mạnh”. Theo đó, thủy sản Việt Nam chiếm 2% thị phần tại thị trường Nga, cho thấy nhu cầu đối với mặt hàng này của thị trường Nga không phải là nhỏ. Trong năm 2021, thủy sản Việt Nam XK sang Nga đạt 164 triệu USD (tăng 21% so với năm 2020). Các mặt hàng XK chủ yếu: Tôm chân trắng, cá tra, surimi, cá ngừ, cá chỉ vàng, cá cơm… là những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam. Còn với Ukraine, XK thủy sản của Việt Nam vào thị trường này thấp hơn, là thị trường lớn thứ 53 của Việt Nam trong số hơn 160 thị trường XK thủy sản của Việt Nam.
Trước những tác động từ xung đột Nga – Ukraine, ông Trương Đình Hòe cũng cho biết, các DN ngành thủy sản đã phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, chuỗi cung ứng thủy sản bị đứt gãy; tăng chi phí đầu vào đối với hoạt động nuôi trồng, chế biến... Tuy vậy, để có thể xây dựng một chiến lược dài hạn và hiệu quả, DN vẫn cần có các hướng dẫn sát sao hơn từ các cơ quan có thẩm quyền và các tổ chức hỗ trợ DN.
TS Vũ Tiến Lộc khuyên DN hãy bình tĩnh, thay vì bất an DN nên nhìn nhận cục diện ở góc độ tích cực hơn, động lực hơn. Việt Nam có được nhiều lợi thế, thụ hưởng nhiều cơ hội từ việc ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) với các quốc gia trên thế giới. Bên cạnh đó, với sự ổn định về kinh tế, chính trị và kiểm soát tốt tình hình đại dịch, Việt Nam đang là điểm đầu tư, là đối tác hợp tác đầy tiềm năng. Để ứng phó với bối cảnh biến động của thị trường, DN cần có các chiến lược dài hạn. Song song đó, DN cần trang bị và được hướng dẫn các giải pháp về quản trị rủi ro, giảm thiểu thiệt hại, xử lý tranh chấp để bản lĩnh hơn, có khả năng chống chịu cao hơn và phục hồi hoạt động kinh doanh một cách nhanh chóng hơn trong thời gian tới.
Hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu vào các thị trường tiềm năng 
