Hàng trăm năm qua, cửa biển Nhật Lệ là nơi tấp nập thuyền bè qua lại của hàng ngàn ngư dân trong và ngoài tỉnh Quảng Bình. Điều này được minh chứng bằng sự ra đời của cảng Nhật Lệ, một trong những cảng có lâu nhất ở miền Trung.
Song mấy năm lại đây, xăng dầu tăng giá lại thêm cửa biển Nhật Lệ bất ngờ bị thu hẹp dần, vì vậy, nhiều con tàu tiền tỷ của ngư dân phải gối bãi, và kinh hoàng hơn, hàng chục vụ tai nạn làm tan nát cả tàu thuyền đã xảy ra nơi đây.
Xót xa nhìn biển
Cát và cát, những cồn cát chất chồng mọc lên ngay giữa lòng sông nơi cửa biển trở thành nỗi ám ảnh của ngư dân. Hàng trăm con tàu đã mắc cạn ở cửa biển Nhật Lệ này đồng nghĩa với cảng cá đìu hiu và ngư dân khốn đốn. Những doi cát được bồi lên ở phía bờ biển thuộc phường Hải Thành kéo dài trên mặt nước.
Phía bên kia bờ thuộc xã Bảo Ninh, những doi cát ngày càng được bồi lấp tạo thành lá chắn cát trên mặt sông nối biển. Cửa biển Nhật Lệ vốn dĩ là cửa biển sâu, nhưng giờ đây với sự bồi lấp của cát làm nhiều đoạn nhìn thấy đáy, đang làm khốn đốn hàng vạn ngư dân lao động nơi đây.
Anh Việt - một ngư dân ở phường Hải Thành nẫu ruột phân bua: "Tàu đi trên biển hàng tháng trời, cách xa đất liền cả trăm kilômét thì không sao nhưng về đến cửa biển, sát đất liền lại gặp nạn do cát. Xăng dầu tăng giá đã làm ngư dân khốn đốn, giờ đây thêm cửa biển cạn lại làm ngư dân như tụi tui thêm điêu đứng".
Những con số thống kê của Ban quản lý cảng cá Nhật Lệ trong mấy năm qua rất đáng buồn cũng chỉ vì cửa biển bị thu hẹp: Trước năm 2003, cảng cá Nhật Lệ có 17 nậu cá, mỗi nậu có 30 tàu đánh bắt xa bờ, trong đó tàu ngoại tỉnh chiếm 2/3.
Từ năm 2005, 2006 do cửa bị cạn nên tàu thuyền không ra vào được, tàu ngoại tỉnh giảm hẳn. Từ đó nhiều dịch vụ hậu cần của cảng cũng phải chống chọi để tồn tại, như 4 nhà máy nước đá chỉ còn 2 nhà máy hoạt động; lượng xăng dầu bán ra rất ít. Năm 2003, có 2.736 lượt tàu cập cảng với hơn 13 nghìn tấn hàng hóa.
Đến năm 2006, chỉ còn 705 lượt tàu cập cảng với hơn 5 nghìn tấn hàng. Có một sự thực đau lòng đang diễn ra nơi cửa biển Nhật Lệ mà không phải ai cũng biết: Chỉ cách đây vài năm, nhiều chủ nậu bằng nhiều cách đã gom vốn đầu tư hàng tỷ đồng cho tàu thuyền phương tiện, vật tư để mở đường cho việc đánh bắt xa bờ. Nhiều ngư dân trong số đó đã được các cấp, ngành ở địa phương vỗ tay tán thưởng.
Còn giờ đây cũng trong số ngư dân đó, nhiều người đang nợ chồng lên nợ, tan cửa nát nhà do cát đóng cửa biển, không vào được cảng, làm ăn thua lỗ nên họ phải trốn chui trốn lủi khắp nơi. Nhiều học sinh là con em ngư dân nơi đây đang phải bỏ học giữa chừng vì ba mẹ làm ăn thất bát. Xóm cá đìu hiu vì cửa biển bị ngăn dòng.
Trăn trở đi tìm giải pháp
Những hệ lụy từ việc cát bồi lấp cửa biển Nhật Lệ đang làm khốn đốn hàng vạn ngư dân lao động nơi đây. Nhiều ngư dân đã tìm cách bán tàu, bỏ nghề vì cửa biển. Chỉ tính riêng xã Bảo Ninh (TP Đồng Hới) có 350 chiếc tàu, thuyền, trong đó có 250 tàu đánh bắt xa bờ.
Bảo Ninh trở thành địa chỉ đỏ về nghề đánh bắt trên biển của Quảng Bình. Song giờ đây, nhiều ngư dân đang tìm cách bỏ nghề bởi bên cạnh việc xăng dầu tăng giá, thì những vụ tai nạn liên tiếp xảy ra nơi cửa biển.
Ông Phạm Minh Hoát - Chủ tịch UBND xã Bảo Ninh buồn rầu cho biết: Trung bình mỗi năm xã ông có từ 8 - 12 tàu thuyền gặp nạn từ cửa biển Nhật Lệ. Mới đây tàu cá trị giá tiền tỷ của ông Phạm Đỗ ở thôn Cửa Phú, Bảo Ninh đã bị mắc cạn ở cửa biển và bị cát, sóng đánh chìm.
Vì vậy hiện nay ở Bảo Ninh đều thành lập đội cứu hộ, cứu nạn của các thôn, dòng tộc, xã để cứu tàu mắc cạn. Song sức người có hạn, cát, sóng lại quá khắc nghiệt nên nhiều bà con ngư dân nước mắt ràn rụa đứng nhìn chiếc tàu của mình chôn dần trong cát.
Đồng chí Thái Nam Long - Trạm phó Trạm kiểm soát Biên phòng cửa biển Nhật Lệ cho biết: Hiện có khoảng 400 tàu công suất từ 20 CV trở lên của xã Bảo Ninh, Hải Thành và Quang Phú thường xuyên ra vào cửa, ngoài ra còn có các tàu ngoại tỉnh vào cảng. Nhiều tàu đã bị mắc cạn, bị sóng đánh hỏng.
Trước kia tàu vào đậu đến cả nghìn chiếc, kín cả bờ nhưng bây giờ có mấy chiếc vào đâu. Khi ngư dân lên đóng dấu ra cửa, họ kêu ca phàn nàn chứ biết làm sao được. Có lúc làm thủ tục xong vẫn phải neo trước trạm chờ nước lên mới ra được.
Tại nhiều lần tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Bình cũng như tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND tỉnh, người dân phản ánh và các đại biểu tiếp thu ý kiến, song rốt cuộc đâu lại vào đó.
Một lãnh đạo ngành Nông nghiệp Quảng Bình cho rằng: Sở dĩ cửa biển Nhật Lệ bị thu hẹp dần là do dòng đập Mỹ Trung bị chặn dòng nên cửa biển không được lưu thông(?). Có người lại cho rằng khi xây dựng cầu Nhật Lệ có thừa mấy tỷ đồng nên ngành Giao thông tỉnh cho xây kè 2 bên cầu để giữ mố cầu nên tạo ra hiện tượng bên lở bên bồi làm cát lấp…
Về vấn đề này, chúng tôi sẽ tiếp tục tìm hiểu, song thiết nghĩ điều rất cần hiện nay là Quảng Bình cần có tổ liên ngành tìm hiểu, nghiên cứu và đưa ra được luận chứng khoa học cụ thể để khắc phục hiện tượng cửa biển Nhật Lệ bị ngăn dòng.
Bởi cửa biển này không chỉ đơn thuần để phát triển nghề cá mà còn góp phần quan trọng trong việc giữ gìn, bảo vệ an ninh, quốc phòng
