Vất vả mưu sinh nơi phố thị
Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã từng có những triển lãm về cuộc sống của nữ lao động tự do bám trụ trên thành phố nhưng những triển lãm đó chủ yếu tập trung vào những nữ lao động như người mua đồng nát, người bán rong hay người giúp việc nhà. Lần này còn có những bạn trẻ tuổi, từ biệt quê hương, lên thành phố tìm kiếm việc làm và giúp đỡ gia đình ở quê; hay những bạn trẻ đã có gia đình, mưu sinh nơi thành phố, với những khó khăn và trăn trở.
Triển lãm là một loạt bức ảnh những con người lao động được bảo tàng chụp lại, phỏng vấn và gắn trên những áp phích, những bờ tường, những cây cột phòng triển lãm, mà cán bộ trưng bày đã có những ý tưởng phá cách để đem đến một không gian triển lãm độc đáo, sáng tạo. Chỉ với một căn phòng nhưng ở đó đã thông tin đến người xem rất nhiều con người, nhiều gia đình, bạn trẻ với những nghề nghiệp khác nhau nhưng đều bám trụ trên thành phố, cho người xem cái nhìn toàn cảnh về những lao động thủ đô cũng như tâm tư, hoài bão của họ…
“Năm 16 tuổi em lên Hà Nội làm ở một quán cơm ở dốc Vạn Kiếp. Quán cơm đông khách nên em làm từ 4h sáng đến 10h đêm mới được nghỉ. Đang tuổi ăn tuổi ngủ nên xong việc là em lăn ra ngủ mê mệt, có lần tấm ván đè lên người mà không biết. Làm thuê ở đó được 2 năm thì em lấy chồng, chồng em làm nghề đạp xích lô, còn em chuyển sang thu mua đồng nát. (Nguyễn Thị Thơm, SN 1990, Nam Định).
“Năm 2005, em lên Hà Nội đi bán hàng rong với mấy chị cùng quê. Em phải làm từ 8h sáng đến 11h đêm mới được nghỉ. Công việc vất vả nhưng cũng chỉ được 3-4 triệu một tháng. Trừ tiền ăn và tiền thuê nhà, còn lại em gửi về giúp bố mẹ. Những ngày đầu xa nhà và nhớ bố mẹ tủi thân nên đêm về khóc suốt” (Lê Thị Hoa, SN 1992, Thanh Hóa).
“Tôi và chồng làm việc giao hàng (shipper) này đã được vài năm. Công việc bận rộn. Thời gian nghỉ ngơi của tôi cũng chính là khi dừng xe tại nơi giao – nhận. Những nơi đó thường là dưới một tán cây, trên ghế đá hoặc đơn giản là vỉa hè bên đường” (Thùy Dung, SN 1990, Bắc Giang).
“Vì nghèo quá, khổ quá nên bác em đã đưa cả nhà em ra Hà Nội làm nghề đánh giày kiếm sống. Ngày ra đây em mới 17 tuổi, giờ em đã có gia đình rồi” (Đỗ Thị Tươi, SN 1990, Thanh Hóa).
“Học hết lớp 9 là em nghỉ học vì không thi đỗ cấp 3. Nhà em không có ruộng cấy, bố mẹ em chỉ đi đánh cá, hôm nào trời mưa sẽ không có thu nhập. Vì vừa mới xây nhà nên gia đình em hiện đang nợ mấy trăm triệu. Em đi làm phụ bố mẹ trả nợ” (Trương Thị Hoài Sương, SN 2007, Hà Tĩnh).
Tìm kiếm cơ hội nơi thành phố
Cho dù cuộc sống có khó khăn nhưng các bạn trẻ tuổi ngày hôm nay luôn biết tìm cho mình một hướng đi và nuôi dưỡng ước mơ đó. Xã hội cũng phát triển, nhiều công việc dịch vụ được mở ra và là cơ hội cho các bạn trẻ thử sức. “Học xong lớp 9 em vào miền Nam làm gấu bông nhưng vất vả quá lại ra Bắc. Em xuống Hải Phòng làm nghề cắt tóc gội đầu, sau lên Hà Nội. Lúc mới lên, em làm nhân viên bán hàng rồi em mở cửa hàng riêng. Giờ em làm cắt tóc gội đầu, làm nail” (Phạm Thị Hồng Nhung, SN 1991, Bắc Giang).
“Em ra Hà Nội từ năm 2014 và bán hàng từ đó đến nay. Bán lâu rồi nên có nhiều khách quen, thu nhập cũng khá. Hai vợ chồng em chi tiêu cũng đủ tiền thuê nhà, nuôi con ăn học và đã mua được một mảnh đất. Chúng em định hướng cho các cháu ở đây, còn mình sẽ về quê” (Trịnh Thị Hương, SN 1991, Thanh Hóa).
“Em thích đi đánh giày hơn đi làm công ty vì nó tự do, thoải mái mà thu nhập cũng khá. Ngoài ra em còn nhận dọn nhà theo giờ hoặc giặt giũ quần áo. Một ngày cũng kiếm được vài trăm nghìn. Trừ tiền thuê nhà trọ đi, thỉnh thoảng em cũng dồn được một khoản gửi về cho chồng trang trải tiền ăn học cho các con. Vào dịp nghỉ hè, các con được nghỉ học, chồng em lại đưa các cháu ra ngoài này chơi vài hôm để gia đình đoàn tụ. Khi đó chồng em sẽ thay em đi đánh giày, còn em sẽ đưa các con đi chơi. Em hay đưa con đến lăng Bác, vườn bách thú, công viên. Hai đứa nó thích lắm. Nếu có một mình em ở ngoài này thì ban ngày em đi làm, tối chỉ ở nhà thôi vì là phụ nữ đã có gia đình rồi nên cũng có nhiều chuyện nhạy cảm. Mình cứ tránh đi được thì tốt” (Đỗ Thị Tươi, SN 1990, Thanh Hóa).
“Nếu chỉ có hai vợ chồng thì em cũng không đi đâu vì ban ngày đi làm mệt rồi, tối về ăn uống nghỉ ngơi xong thì ngủ để mai lấy sức đi làm tiếp. Hôm nào nghỉ thì lại về quê với con. Từ khi đưa đứa bé lên đây, em cũng không có thời gian đưa cháu đi chơi xa, chỉ ra nhà văn hóa buổi chiều khi đón cháu đi học về, cho nó chạy nhảy một lúc cho thoải mái” (Nguyễn Thị Trâm, SN 1989, Hưng Yên).
Có những chị giúp việc tuổi mới ngoài 40 nhưng xa gia đình đến cả 10 năm. Lúc chị đi, con chị mới 6, 7 tuổi. Mỗi lần tắm cho con nhà chủ, chị lại nhớ đến con mình và rơi nước mắt. Cứ đi như thế biền biệt, mỗi năm chỉ về quê vài lần, giờ đã sang năm thứ 11. Con chị giờ đã là một chàng thanh niên 18 tuổi. Không có bàn tay mẹ trực tiếp chăm sóc, chỉ có bàn tay người bố nhưng cậu bé lớn và ngoan. Dù mẹ không có nhà nhưng việc học hành, ăn mặc của cậu luôn được mẹ nhắc nhở từ xa qua điện thoại. Cái nhà chị làm cách đây hơn 10 năm giờ vẫn chưa hết nợ, vì số tiền làm được, ngoài để dành dụm trả tiền làm nhà thì chị cũng phải lo đóng học cho con và chi tiêu nhiều việc hiếu hỉ khác. Chị bảo cố gắng tiết kiệm, trả nợ xong, chị sẽ về quê. Chị sống hơn 10 năm ở thủ đô nhưng lòng lúc nào cũng nhớ quê, nhớ con đau đáu.
Mỗi con người, mỗi bạn trẻ đều chọn cho mình một nghề nghiệp. Mảnh đất thủ đô phồn hoa đô hội, là nơi họ chọn để mưu sinh. Dù có vất vả một chút nhưng kiếm được đồng tiền dễ dàng hơn nơi quê nhà, và có thể giúp gia đình đỡ khó khăn, nuôi dưỡng con cái, nuôi dưỡng những ước mơ.
Thi sáng tác và triển lãm tranh thiếu nhi toàn quốc năm 2023 
Tái hiện truyền thống vươn khơi bám biển qua triển lãm “Di sản tư liệu thế giới - Châu bản triều Nguyễn” 
