Bao giờ thực sự phát triển công nghiệp văn hóa tương xứng với tiềm năng?

PV: Sau Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập – Tự do – Hạnh phúc” (Triển lãm A80), Hội chợ Mùa Thu là lần thứ 2, người dân và du khách đến Trung tâm Triển lãm Việt Nam có dịp tìm hiểu bức tranh toàn cảnh về CNVH Việt Nam. Theo ông, những sự kiện như thế này mang lại những cơ hội gì cho các ngành CNVH Việt Nam?

Cục trưởng Trần Hoàng: Mặc dù các ngành CNVH cùng được giới thiệu tại Triển lãm A80 và Hội chợ Mùa Thu nhưng tính chất tương đối khác nhau. Triển lãm A80 giới thiệu thành tựu nổi bật của quốc gia 80 năm qua nên chủ yếu mang tính trưng bày và tính tương tác có nhưng không nhiều. Tại Hội chợ Mùa Thu có trưng bày, trải nghiệm các hoạt động giao thương.

Hội chợ Mùa Thu là sự kiện rất đặc biệt, như Thủ tướng đã nêu, đây là hội chợ lần đầu tiên hội tụ 6 cái nhất: Quy mô lớn nhất, không gian hiện đại nhất, sản phẩm phong phú nhất, chất lượng cao nhất, hoạt động hấp dẫn nhất, chính sách ưu đãi tốt nhất. Đây là hội chợ đầu tiên gắn các sản phẩm CNVH với sản phẩm tiêu dùng. Các ngành CNVH và các ngành kinh tế khác có sự cộng hưởng với nhau, tạo ra môi trường cho người dân đến hội chợ vừa mua hàng, vừa giải trí, vừa có trải nghiệm về văn hóa. Đây là mô hình hội chợ lớn của nhiều quốc gia trên thế giới.

Khu vực 12 ngành CNVH, các doanh nghiệp không bán sản phẩm theo cách thông thường mà cách bán hàng hóa cũng khác so với hàng hóa tiêu dùng, ví dụ như Trung tâm Chiếu phim Quốc gia có những gói phim trong 1 tháng, 1 năm với giá ưu đãi; các đơn vị nghệ thuật giới thiệu chương trình nghệ thuật biểu diễn, bán vé trước với những ưu đãi nhất định… Những sản phẩm này rất đặc thù.

Tôi xin nhấn mạnh, đây là hội chợ mang tính kích cầu, doanh thu chỉ là một khía cạnh. Sự thành công, sức hút của hội chợ còn được thể hiện qua việc mang lại cơ hội giao thương như thế nào, có bao nhiêu hợp đồng được ký kết và giá trị lớn như thế nào? Hiện tại, Ban tổ chức chưa thống kê cụ thể doanh thu của các doanh nghiệp tham gia khu trưng bày 12 ngành CNVH nhưng ước tính, đã có trên 30 hoạt động giao thương được tổ chức.

Rất nhiều hoạt động ký kết, tăng cường liên kết, hỗ trợ nhau phát triển như nghệ thuật biểu diễn ký kết hợp tác với du lịch, tổ chức các tour, tuyến, quảng bá sản phẩm, điểm đến từ 1 - 5 năm… đã được triển khai. Đây là những cơ hội cụ thể cho các ngành CNVH tại hội chợ.

PV: Hiện nay, từ Trung ương đến các địa phương đều rất quan tâm đến phát triển CNVH. Bộ VHTTDL đã triển khai xây dựng Chiến lược phát triển các ngành CNVH Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định đến năm 2030, các ngành CNVH đóng góp 7% GDP quốc gia. Liệu chúng ta có đang quá lạc quan về phát triển CNVH Việt Nam?

Cục trưởng Trần Hoàng: 7% GDP là con số chúng ta cần phải phấn đấu. Con số này được chúng tôi tính toán dựa trên nhiều cơ sở. Chúng tôi phải căn cứ vào tốc độ tăng trưởng của từng lĩnh vực trong từng giai đoạn trước để xem lĩnh vực nào có xu hướng phát triển mạnh, đồng thời phải nghiên cứu xu hướng phát triển của thế giới.

Đảng, Nhà nước rất quan tâm phát triển CNVH. Điều này được thể hiện trong  văn kiện Đại hội của Đảng, trong nhiều chỉ thị, nghị quyết của Chính phủ, của Quốc hội. Từ năm 2016, Chính phủ đã ban hành Chiến lược phát triển các ngành CNVH đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; gần đây Chính phủ đã chỉ đạo Bộ VHTTDL chủ trì xây dựng Chiến lược phát triển các ngành CNVH đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Thực tế cũng đã đặt vấn đề là bao giờ chúng ta thực sự phát triển CNVH tương xứng với tiềm năng thế mạnh văn hóa của mình và CNVH đóng góp mạnh mẽ vào phát triển kinh tế, xã hội như các nước đi đầu trong CNVH như Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc?

Từ chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, nỗ lực của doanh nghiệp, đặc biệt chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ, Bộ VHTTDL đã có định hướng phát triển CNVH cụ thể và lựa chọn những đối tượng trọng tâm. Bộ VHTTDL cũng đã có tổng kết, đánh giá, đồng thời đề nghị các địa phương tổng kết, đánh giá các thế mạnh của mình và có định hướng, chính sách phát triển. Trong quá trình thống kê, báo cáo của các địa phương, Bộ VHTTDL đã nhận thấy và định hướng một số lĩnh vực có tiềm năng, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, game… Khi thực sự có định hướng, xác định rõ ràng, các doanh nghiệp yên tâm đồng hành, đầu tư mạnh mẽ trong một số lĩnh vực CNVH và bước đầu gặt hái một số thành công.

Trong phát triển CNVH, sự chủ động của các doanh nghiệp rất quan trọng. Có những sản phẩm văn hóa, doanh nghiệp phải chuẩn bị rất lâu, có khi phải dành nhiều năm để đánh giá thị trường, học tập kinh nghiệm, xây dựng sản phẩm. Thời gian qua, chúng ta đã tổ chức thành công những sự kiện lớn, đẳng cấp quốc tế.

Lĩnh vực âm nhạc có các show của “Anh trai say hi”, “Em xinh say hi”. Trong dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, hàng loạt sự kiện âm nhạc quy mô lớn được tổ chức, thu hút vài vạn người, đặc biệt là cuốn hút đông đảo giới trẻ. Có những chương trình không chỉ đơn thuần là giải trí mà còn lan toả tinh thần tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước. Rất nhiều sản phẩm của người trẻ khai thác văn hoá truyền thống, chinh phục người xem trong và ngoài nước như “Bắc Bling” của Hoà Minzy, “Để Mỵ nói cho mà nghe”, “See tình” của Hoàng Thuỳ Linh…

Trong lĩnh vực điện ảnh, ngoài các phim doanh thu cao của Trấn Thành, chúng ta có những phim lịch sử thu hút giới trẻ như “Mưa đỏ” với doanh thu 700 tỷ đồng, trước đó có “Đào, Phở và Piano”… Trong lĩnh vực game hiện tại có xu hướng phát triển nhiều sản phẩm có yếu tố giáo dục lịch sử. Một số lĩnh vực có thể nhận thấy có phát triển nhưng khó nắm bắt được là thị trường mỹ thuật. Chúng tôi đang báo cáo Bộ VHTTDL phương án xây dựng thị trường mỹ thuật minh bạch, có sàn giao dịch, đấu giá và ứng dụng công nghệ để thẩm định…

Như vậy, chúng ta đang rất nỗ lực để phát triển CNVH nhưng vẫn giữ bản sắc văn hóa, hồn cốt dân tộc. Tất nhiên, thành công có được như mong đợi hay không phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

PV: Đánh giá sự phát triển CNVH, những đóng góp của các ngành CNVH không thể chỉ dựa vào cảm tính, cần có những thước đo chính xác. Hà Nội vừa ban hành đề án xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê phát triển các ngành CNVH của địa phương. Theo ông, chúng ta nên có bộ chỉ tiêu thống kê các ngành CNVH chung của cả nước hay không?

Cục trưởng Trần Hoàng: Trong quá trình xây dựng Chiến lược phát triển các ngành CNVH đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, chúng tôi cũng đã đánh giá khung pháp lý về thống kê còn yếu. Thực tế, có những số liệu, chúng tôi phải phối hợp với Cục Thống kê thông qua các phiếu điều tra, từ đó phân tích, tổng hợp và có đưa ra một số liệu ở nội dung phản ánh sự phát triển CNVH. Nếu theo hệ thống tiêu chuẩn thì như thế chưa được chuẩn lắm. Vì vậy, chúng tôi đã phối hợp với Cục Thống kê, Bộ Tài chính xây dựng khung chỉ tiêu về các lĩnh vực các ngành CNVH, trong đó xác định rõ các chỉ tiêu mang tính pháp lý để xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê trong lĩnh vực này. 

Sau khi hoàn thành xây dựng khung chỉ tiêu, chúng tôi sẽ điều tra mẫu và xây dựng Bộ chỉ tiêu thống kê hoàn chỉnh, để từ đó các cơ sở, các địa phương có hệ thống thống kê, thu thập và có con số báo cáo phục vụ cho công tác quản lý nhà nước, xây dựng chính sách, xây dựng các phương án phát triển CNVH. Các doanh nghiệp có số liệu, thông tin để hoạch định các kế hoạch, chiến lược phát triển của mình.

PV: Phát triển CNVH hiện nay có nhiều thuận lợi, nhưng cũng đang đối diện với nhiều thách thức từ công nghệ số, trong đó có vi phạm bản quyền, sự chiếm lĩnh thị trường của sản phẩm từ trí tuệ nhân tạo (AI). Theo ông, CNVH cần những điều kiện gì để phát triển như mong muốn?

Cục trưởng Trần Hoàng: Ứng dụng công nghệ trong phát triển CNVH là xu hướng chung của thế giới. Chúng ta không thể đi ngược lại xu hướng này. Thực tế, khoa học công nghệ phát triển có cả tác động tích cực và tiêu cực đến phát triển CNVH. Công nghệ hỗ trợ cho người sáng tác, sản xuất sản phẩm CNVH hấp dẫn. Môi trường số là kênh phân phối rất nhanh, có thể xuất khẩu xuyên biên giới. Nhưng môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức như sao chép, ăn cắp ý tưởng rất nhanh, khiến người sáng tạo mất động lực sáng tạo.

Hiện nay, AI đang là thách thức không chỉ với Việt Nam mà còn đối với toàn cầu, kể cả các tổ chức lớn như WIPO. Có những thứ người ta sử dụng AI để lấy sản phẩm, ý tưởng của rất nhiều người. Vừa rồi có những bài hát rất nổi tiếng ở Việt Nam là sản phẩm từ AI, nghe rất quen nhưng không biết lấy cụ thể từ tác phẩm nào. Thực ra, tất cả AI xây dựng trên thuật toán nên cũng sẽ có công cụ để phát hiện AI lấy ở đâu, tỷ lệ bao nhiêu?

Trên môi trường số, chúng ta phải sử dụng công nghệ để chống lại các vi phạm. Muốn làm được điều này, chúng ta phải xây dựng dữ liệu. Cơ quan quản lý phải có hệ thống dữ liệu đầy đủ các thông tin về tác phẩm, chủ sở hữu. Khi tác phẩm đưa lên môi trường số, chúng ta sẽ dùng công nghệ để rà soát, phát hiện sản phẩm có sao chép hay không? Bên cạnh đó, các phần mềm rà soát bản quyền đang ngày càng phát triển, trong đó các phần mềm so sánh, các công cụ AI đang được các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc… sử dụng rất nhiều.

Tại Việt Nam, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng kho dữ liệu lớn đang được quan tâm triển khai quyết liệt. Tinh thần này được thể hiện rất rõ trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Bên cạnh xây dựng kho dữ liệu và các phầm mềm rà soát bản quyền, bản thân những người sáng tạo và người hoạt động trong 12 lĩnh vực CNVH phải biết ứng xử trong khuôn khổ của quy định pháp luật, tuân thủ chuẩn mực đạo đức để khuyến khích sự sáng tạo, tạo ra thị trường lành mạnh. Cần luật hoá các vi phạm trên môi trường mạng, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực.

Hiện nay, trong các ngành CNVH, để tạo ra sản phẩm, có những khâu chúng ta chưa đáp ứng được về nhân lực. Ví dụ, lĩnh vực âm nhạc, hiện nay, chúng ta chưa có đào tạo chuyên sâu về nhà sản xuất âm nhạc. Bộ VHTTDL đang phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đưa vào đào tạo tại một số trường về văn hoá, nghệ thuật.

Ngoài ra, phát triển CNVH còn phụ thuộc rất nhiều điều kiện khác, kể cả sự am hiểu văn hóa, nghệ thuật của người sử dụng sản phẩm CNVH. Ngay cả việc xây dựng kho dữ liệu lớn đòi hỏi nguồn lực rất lớn về tài chính và nhân lực. Khắc phục được những vấn đề trên, ngành CNVH sẽ có điều kiện phát triển hơn nữa, thậm chí có thể vượt mục tiêu đề ra là đóng góp 7% GDP vào năm 2030.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!