Nhiều "điểm nghẽn" trong xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm không khí
Theo báo cáo giám sát của Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND TP, Hà Nội đã cơ bản ban hành đồng bộ hệ thống cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường, với 33 văn bản, gồm: Nghị quyết của HĐND thành phố, quyết định, chỉ thị, kế hoạch và văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của UBND thành phố cùng các sở, ngành.
Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025, thành phố đã phân cấp nhiệm vụ quản lý môi trường cho cấp xã, chuyển nhiệm vụ chi duy trì vệ sinh môi trường sang ngân sách cấp xã.
Trong lĩnh vực chất thải rắn sinh hoạt, việc xử lý tại hai khu xử lý tập trung cơ bản đáp ứng nhu cầu hiện tại. Tỷ lệ xử lý bằng công nghệ đốt phát điện đạt 83%, tỷ lệ chôn lấp giảm còn 17%.
Đối với chất thải rắn xây dựng, thành phố Hà Nội đã quy hoạch 8 vị trí xử lý với tổng công suất 7.640 tấn/ngày đến năm 2030, trong đó 4 vị trí đang triển khai đầu tư, tổng công suất 3.680 tấn/ngày.
Công tác quản lý chất lượng không khí cũng có chuyển biến. Hà Nội đã hoàn thành thu thập, chuẩn hóa dữ liệu từ các nguồn phát thải để xây dựng mô hình xác định nguồn ô nhiễm. Vùng phát thải thấp được triển khai từ ngày 1/7/2026; thành phố đã chuyển đổi 875 xe buýt sang sử dụng năng lượng xanh, đạt 44,3%, vượt kế hoạch.
Bên cạnh kết quả đạt được, Đoàn giám sát chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt; một số khu vực vẫn xuất hiện điểm tồn lưu rác, chân rác; một số phường chưa bố trí được điểm tập kết.
Dù đã rà soát mạng lưới điểm tập kết, xử lý tạm thời, đến thời điểm giám sát mới có 36 xã, phường bố trí được quỹ đất. Nhiều địa phương chưa thể đưa các điểm xử lý vào hoạt động do vướng thủ tục cho thuê đất ngắn hạn. Việc phân loại chất thải tại nguồn chưa đồng bộ; tình trạng đổ trộm chất thải tiếp diễn, trong khi thị trường tiêu thụ vật liệu tái chế chưa hình thành.
Một nội dung đáng chú ý khác tại phiên chất vấn là việc xử lý tro bay tồn lưu phát sinh từ các nhà máy điện rác. Trả lời đại biểu, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội Lê Thanh Nam cho biết, tỷ lệ tro bay phát sinh tại hai nhà máy điện rác Sóc Sơn và Seraphin hiện khoảng 1,5-1,6% khối lượng rác sinh hoạt đầu vào, thấp hơn ngưỡng 3% được cơ quan quản lý chuyên ngành đề ra. Tuy nhiên, tổng lượng tro bay tồn đọng tại hai nhà máy đã khoảng 100.000 tấn.
Trước mắt, theo nội dung hợp đồng đã ký với các đơn vị vận hành, thành phố bố trí các điểm chôn lấp tạm thời để xử lý tro bay. Về lâu dài, thành phố định hướng chuyển từ chôn lấp sang tái chế, tận dụng tro bay làm nguyên liệu phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng. Các công nghệ đang được nghiên cứu, thử nghiệm gồm xử lý bằng plasma và nung ở nhiệt độ cao, hướng tới tạo ra các sản phẩm như vật liệu nhẹ, gốm bọt và một số sản phẩm phục vụ xây dựng.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, thành phố Hà Nội đã chấp thuận phương án nghiên cứu, áp dụng công nghệ tái chế tro bay, tro xỉ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các nhà máy điện rác. Đối với các dự án mới, yêu cầu nghiên cứu công nghệ xử lý tro bay tiên tiến cũng cần được đặt ra ngay từ quá trình chuẩn bị và triển khai đầu tư.
Trong giai đoạn trước mắt, tro bay vẫn được chôn lấp theo phương án hiện hành; các nhà máy đang nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ thay thế. Chậm nhất sau 2 năm thực hiện phương án chôn lấp, các nhà máy phải đưa ra giải pháp kỹ thuật xử lý tro bay.
257 cơ sở có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường
Tại phiên chất vấn, trả lời câu hỏi của đại biểu Lâm Thị Quỳnh Dao (Tổ đại biểu số 10) về công tác xử lý vi phạm trong lĩnh vực môi trường, Đại tá Nguyễn Đức Long, Phó Giám đốc Công an TP Hà Nội cho biết, thực hiện nghiêm chỉ đạo của thành phố, Công an TP đã đấu tranh quyết liệt với các loại tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường.
Từ tháng 7/2025 đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra - Công an TP Hà Nội đã khởi tố 9 vụ với 29 bị can liên quan đến các loại tội danh gây ô nhiễm môi trường; trong đó có 6 vụ với 22 bị can liên quan đến hành vi đổ trộm và chôn lấp chất thải rắn, chất thải xây dựng.
Đại tá Nguyễn Đức Long cho rằng, nguyên nhân chính là do các điểm tập kết chất thải được xây dựng ở rất xa so với hộ gia đình và nguồn thải, dẫn đến việc để tiết kiệm chi phí, một số doanh nghiệp lợi dụng các khu vực hẻo lánh để đổ trộm, chôn lấp chất thải.
Công tác quản lý ở địa phương cũng chưa được chặt chẽ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc xảy ra các vụ vi phạm về đổ trộm và chôn lấp chất thải rắn, chất thải xây dựng.
Qua rà soát, thống kê, Công an TP đã lập danh sách 257 cơ sở có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường; 19 tổ chức có chức năng quan trắc, phân tích môi trường, 37 tổ chức, cá nhân có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải có dấu hiệu vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và 53 khu vực, địa điểm ô nhiễm môi trường.
Trong thời gian tới, Đại tá Nguyễn Đức Long cho biết Công an TP sẽ tập trung giải quyết, xử lý đối với những địa điểm và những cơ sở đã lên danh sách qua công tác điều tra cơ bản.
Bên cạnh đó, quyết liệt trong khai thác mở rộng, xử lý các hành vi vi phạm quy định về môi trường để răn đe, phòng ngừa chung. Công an TP cũng đã giao cho Công an 126 phường, xã trên địa bàn tham mưu các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương tăng cường công tác tuần tra, lắp đặt camera giám sát địa bàn; giao lực lượng Cảnh sát giao thông tăng cường kiểm tra, xử lý đối với những xe quá khổ, quá tải lưu thông trên địa bàn; lực lượng Cảnh sát kinh tế khởi tố, bắt giữ đối với các cơ sở và cá nhân vi phạm.
Đại tá Nguyễn Đức Long kiến nghị, lãnh đạo thành phố chỉ đạo các sở, ban, ngành, cơ sở, đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ đưa vào vận hành khai thác các dự án tập kết, thu gom, xử lý chất thải rắn xây dựng tập trung theo quy hoạch đã được phê duyệt và đẩy mạnh các giải pháp nghiền, tái chế chất thải xây dựng tại chỗ đối với các dự án trọng điểm nhằm hạn chế tình trạng chất thải rơi vãi trong quá trình vận chuyển và tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng trên địa bàn.
