Ngày 21/12/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định 104 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định liên quan đến việc nộp, xuất trình sổ hộ khẩu giấy, sổ tạm trú giấy khi thực hiện thủ tục hành chính, cũng cấp dịch vụ công.
Tại Điều 15 Nghị định 104 quy định trách nhiệm thực hiện và điều khoản thi hành, nêu rõ: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này và thực hiện công bố thủ tục hành chính theo quy định thuộc phạm vi chức năng quản lý của mình.
Thủ tướng quy định, yêu cầu cụ thể là vậy, song đến nay gần 3 tháng Nghị định 104 có hiệu lực thi hành, hiện mới chỉ có 2/39 thủ tục hành chính được các bộ, ngành công bố theo quy định thuộc phạm vi chức năng quản lý của mình.
Đại tá Vũ Văn Tấn, Cục phó Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (QLHC về TTXH), Bộ Công an cho biết: Việc công bố thủ tục hành chính theo chức năng của các bộ, ngành được thể hiện qua 2 hình thức: Công khai các thủ tục có sử dụng 18 trường thông tin trong Cơ sở quốc gia về dân cư và công khai cắt giảm các thủ tục hành chính.
Căn cứ theo Nghị định 104 về việc sửa đổi bổ sung một số điều của các Nghị định liên quan đến việc nộp, xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công có 39 thủ tục có liên quan đến sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy. Tuy nhiên, hiện nay mới chỉ có 2 thủ tục hành chính của Tập đoàn điện lực Việt Nam (Bộ Công thương) đã công bố, công khai các thủ tục hành chính để triển khai thực hiện theo Nghị định 104 theo quy định, còn 37 thủ tục hành chính chưa công bố, công khai các thủ tục hành chính để triển khai thực hiện, do đó, dẫn đến Công an địa phương khó khăn trong việc giải quyết các thủ tục hành chính có liên quan đến việc việc nộp, xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.
Qua theo dõi, Bộ Công an thống kê việc triển khai của các đơn vị như sau: Bảo hiểm xã hội Việt Nam có 3 thủ tục hành chính; Bộ Giáo dục và Đào tạo có 4 thủ tục hành chính; Bộ Lao động – Thương Binh và Xã hội có 1 thủ tục hành chính; Bộ Tài nguyên và Môi trường có 9 thủ tục hành chính; Bộ Xây dựng hiện có 19 thủ tục hành chính; Bộ Y tế có 1 thủ tục hành chính; Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có 1 thủ tục hành chính có liên quan đến việc xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú, giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú sau ngày 1/7/2021.
Đến thời điểm này, các bộ, ngành trên vẫn chưa công bố, công khai các thủ tục hành chính theo quy định Nghị định 104 phục vụ cho việc bỏ sổ hộ khẩu giấy, sổ tạm trú giấy, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Riêng Bộ Tư pháp đã ban hành thông tư có liên quan đến các thủ tục hành chính đến bỏ sổ hộ khẩu giấy.
Trong cuộc họp với Tổ công tác thực hiện Đề án 06 của Chính phủ vào sáng 1/3, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà quyết liệt yêu cầu: Trước ngày 15/3/2023, các bộ, ngành có liên quan khẩn trương hoàn thành việc rà soát sửa đổi các thông tư có liên quan đến việc nộp, xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công, ban hành quyết định công bố thủ tục hành hành, niêm yết công khai trên cổng dịch vụ công; các bộ phận tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính; chỉnh sửa eform, xây dựng tài liệu hướng dẫn chi tiết liên quan đến việc xuất trình sổ hộ khẩu, sổ tạm trú giấy khi thực hiện các thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.
Về phần mềm thuộc hệ thống thông tin của các bộ, ngành, qua công tác kiểm tra thực tế tại một số địa phương đã phản ánh về phần mềm giải quyết thủ tục hành chính chưa hoàn thiện, cán bộ công chức gặp khó khăn trong tra cứu, khai thác thông tin công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đánh giá tổng thể lại hệ thống, phần mềm và báo cáo về Văn phòng Chính phủ để xem xét xử lý; phải sử dụng thông tin công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công.
Sử dụng thông tin công dân từ dịch vụ công, dữ liệu trên ứng dụng VNEID đầu tư đầu đọc chip trên thẻ Căn cước công dân gắn chip điện tử; phải sử dụng kết quả số hóa kết quả giải quyết thủ tục hành chính đã kết nối với nhau; phải sửa đổi quy định liên quan đến lưu trữ dữ liệu điện tử, hồ sơ lưu trữ không được lưu các giấy tờ, tài liệu chứng minh về cư trú; không được yêu cầu công dân cung cấp giấy tờ, tài liệu ngoài 18 trường thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo quy định của Luật Cư trú. Đối với những thông tin cần thiết khác cho công tác nghiệp vụ thì bộ, ngành phải trực tiếp xác minh hoặc khai thác thông qua các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Phó Thủ tướng cũng chỉ đạo, các bộ, ngành, địa phương sau khi giải quyết được những vấn đề nêu trên, cần phải tập trung tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn về việc khai thác, sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công. Các địa phương có thể huy động các tổ cộng đồng, Đoàn viên thanh niên trong việc tuyên truyền, hướng dẫn. Làm thủ tục điều chỉnh, cập nhật thông tin của mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư khi có thay đổi để đảm bảo dữ liệu luôn chính xác. Nâng cao nhận thức pháp luật về việc không xuất trình giấy tờ xác nhận về cư trú khi đã có thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Các bộ, ngành, địa phương tiếp tục tăng cường chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, chức năng (nội vụ, thanh tra…) tập trung quyết liệt thanh tra, chấn chỉnh việc triển khai các giải pháp sử dụng thông tin về cư trú trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; xử lý kỷ luật nghiêm những trường hợp cán bộ, công chức, viên chức thực hiện không đúng quy định của pháp luật, gây phiền hà cho công dân.
Cùng với việc biểu dương những bộ, ngành, đơn vị làm tốt, Chính phủ sẽ xem xét, xử lý trách nhiệm đối với những bộ, ngành, địa phương làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính.
Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh, trường hợp các bộ, ngành chưa sửa đổi văn bản pháp luật, chưa công bố thủ tục hành chính liên quan đến việc xuất trình sổ hộ khẩu, đề nghị các địa phương phải kịp thời kiến nghị, đề xuất lên cấp có thẩm quyền để đôn đốc các bộ ngành triển khai thực hiện. Đối với các tổ chức khác như các hội, nhóm, đề nghị Bộ Nội vụ kiểm tra lại quy trình thành lập, bỏ các điều kiện về giấy tờ xác nhận thông tin về cư trú (nếu có).
“Khi hệ thống chưa hoạt động thông suốt thì vẫn phải duy trì nhân lực để phục vụ người dân bằng hoặc tốt hơn trước đây, không được làm ảnh hưởng đến người dân, dù chỉ là một ngày, thậm chí một giờ”, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chỉ rõ.
Những lực cản khiến người dân vất vả khi bỏ sổ hộ khẩu giấy 
Bỏ sổ hộ khẩu giấy, những con số “biết nói” và câu chuyện thay đổi tư duy 
