Xây dựng ngành nông nghiệp hiện đại, hiệu quả cho siêu đô thị TP Hồ Chí Minh

Ít đất nông nghiệp nhưng tạo ra nhiều giá trị

Năm 2024, năm cuối cùng trước khi sáp nhập, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản của TP Hồ Chí Minh đạt 8.358 tỷ đồng, tăng 0,12%; giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản theo giá thực tế đạt gần 19.936 tỷ đồng, tăng 0,2% so với cùng kỳ. Tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khoảng 45% tổng giá trị sản xuất toàn ngành. Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp đạt khoảng 619 triệu đồng, tăng 7% so với năm trước, cho thấy hướng đi “ít đất, nhiều giá trị” đang dần phát huy hiệu quả.

Song song đó, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2024 ước đạt 75,75 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ lao động nông thôn được đào tạo nghề nông nghiệp đạt 74%. Những con số này cho thấy nông nghiệp đô thị không chỉ là câu chuyện sản xuất mà còn gắn chặt với an sinh xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân ngoại thành.

Huyện Cần Giờ tiếp tục phát huy lợi thế nuôi trồng thủy sản gắn với bảo tồn sinh thái rừng ngập mặn. Bình Chánh hình thành các vùng chuyên canh hoa kiểng, mai vàng, cá cảnh. Hóc Môn, Củ Chi đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao với rau an toàn, dưa lưới, nấm, hoa lan. Ở khu vực đô thị hóa cao như TP Thủ Đức, nông nghiệp được định hướng theo mô hình không gian hẹp, tầng cao, gắn với dịch vụ, du lịch sinh thái và mảng xanh đô thị. Cách tiếp cận này cho thấy sự linh hoạt trong tư duy phát triển, khi nông nghiệp không đứng ngoài quá trình đô thị hóa mà trở thành một cấu phần của đô thị hiện đại.

Diện tích cây ăn trái toàn thành đạt khoảng 5.000 ha, với sản lượng ước đạt hơn 64.600 tấn, tập trung vào các cây chủ lực như xoài, chuối, bưởi da xanh, mít, chôm chôm. Các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP từng bước được nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Lĩnh vực hoa, cây kiểng tiếp tục là thế mạnh của nông nghiệp đô thị TP Hồ Chí Minh. Diện tích canh tác hoa, cây kiểng năm 2024 đạt gần 1.900 ha, trong đó hơn 420 ha ứng dụng công nghệ cao, vượt chỉ tiêu đề ra.

Về chăn nuôi, thành phố tập trung tái cơ cấu theo hướng giảm dần quy mô nhỏ lẻ, tăng chăn nuôi tập trung, bảo đảm an toàn sinh học. Tổng đàn bò sữa đạt hơn 38.700 con, sản lượng sữa tươi hơn 141.000 tấn; đàn heo duy trì ở mức hơn 110.000 con, với trên 54% đạt chứng nhận VietGAP. Đặc biệt, mô hình trại bò sữa công nghệ cao Israel tiếp tục cho thấy hiệu quả về năng suất và chuyển giao kỹ thuật.

Thủy sản, nhất là tôm nước lợ tại Cần Giờ, nổi lên như một trụ cột quan trọng. Diện tích nuôi tôm đạt hơn 5.100 ha, sản lượng thu hoạch trên 11.200 tấn, trong đó nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao ngày càng được mở rộng. Cá cảnh ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng với sản lượng hơn 120 triệu con, trở thành mặt hàng xuất khẩu tiềm năng của nông nghiệp đô thị.

Trong năm 2024, Thành phố triển khai, nghiệm thu nhiều nhiệm vụ khoa học liên quan đến giống cây trồng, thủy sản, mô hình liên kết chuỗi giá trị. Hơn 500 mô hình nông nghiệp công nghệ cao được triển khai; gần 10.000 lượt nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp được tập huấn kỹ thuật. Ứng dụng công nghệ thông tin trong truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng, dự báo thị trường từng bước được đẩy mạnh. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, HACCP, ISO…, góp phần nâng cao uy tín nông sản thành phố trên thị trường.

Chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

Điểm mới đáng chú ý trong giai đoạn hiện nay là sự chuyển dịch tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, từ tăng trưởng đơn giá trị sang đa giá trị. Phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề truyền thống, nông nghiệp gắn với du lịch, dịch vụ đang mở ra không gian phát triển mới cho khu vực nông thôn.

TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập không chỉ là đô thị đặc biệt, lớn nhất cả nước mà còn là siêu đô thị, với diện tích hơn 6.722 km², dân số hơn 14 triệu người, là đô thị đa trung tâm, đa cực, có tốc độ đô thị hóa nhanh so với cả nước. Nếu TP Hồ Chí Minh trước đây có lợi thế là trung tâm sản xuất giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản chất lượng cao và nông nghiệp đô thị theo hướng công nghệ cao thì khu vực Bình Dương (cũ) có tiềm năng, lợi thế lớn về phát triển cây công nghiệp tập trung và các trang trại chăn nuôi quy mô lớn theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch.

Khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) ngoài tiềm năng, lợi thế về phát triển các vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với các sản phẩm đặc sản như cà phê, hồ tiêu, trái cây, rau an toàn và chăn nuôi tập trung quy mô lớn, còn có thế mạnh về nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ ứng dụng công nghệ cao phục vụ nhu cầu du lịch tại chỗ và xuất khẩu.

Sự kết nối không gian, tiềm năng, lợi thế của ba khu vực này sẽ tạo ra không gian phát triển nông nghiệp mới với quy mô sản xuất lớn hơn và tốc độ tăng trưởng cao hơn. Thời gian qua, các địa phương triển khai nhiều chính sách và giải pháp thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng nông nghiệp đô thị, hiện đại, hiệu quả cao và bền vững. Do vậy, chiến lược “Phát triển nông nghiệp đô thị trên địa bàn TP Hồ Chí Minh giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050” sau sáp nhập sẽ được điều chỉnh nhằm tái cơ cấu ngành nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và phát triển đô thị theo hướng hiện đại, văn minh.

Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện không gian phát triển nông nghiệp đô thị; phát triển mạnh khoa học-công nghệ và chuyển đổi số; các mô hình kinh tế nông nghiệp đa giá trị; phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp chất lượng cao theo hướng “Công nghệ cao - Sinh thái - Tuần hoàn - Đô thị thông minh”, tạo nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả.