Nghề bí truyền
Hỏi thăm đường đến nhà “vua rắn” vào đúng ngày trời mưa khiến chúng tôi càng khó khăn hơn. Vật lộn với những quãng đường đất đỏ và dốc dựng đứng, cuối cùng cũng đến đúng được nhà ông Quán. Thấy có khách lạ, một ông lão nằm trầm tư trên chiếc giường đưa ánh mắt đổ dồn mà không ra đón khách như thường lệ ông vẫn nhanh chân ra đón những người không may bị rắn độc cắn đang chờ cứu chữa.
Chúng tôi chưa kịp cất tiếng chào thì giọng ông Quán đã oang oang bằng tiếng kinh lơ lớ: “Biết các chú không phải bị rắn cắn nên tôi chẳng vội vàng gì”. Bước vào ngôi nhà nhỏ, cảm nhận đầu tiên là mùi thuốc từ những lá cây rừng xộc thẳng vào mũi khiến có cảm giác cay xè từ sống mũi. “Vua rắn” năm nay đã bước sang tuổi 74, mái tóc đã ngả màu mây, nước da ngăm đen.
Ít ai biết rằng ở nơi Bản Khuông chốn thâm sơn cùng cốc, quanh năm heo hút này lại có một gia đình trải qua 3 thế hệ đến nay vẫn còn lưu giữ bài thuốc chữa rắn độc bằng lá cây rừng đặc biệt hiệu nghiệm. Bài thuốc “tiên” ấy đã giúp hàng nghìn người may mắn thoát khỏi cái chết để trở về với cuộc sống đời thường.
Ông Quán kể lại rằng, nghề chữa trị độc rắn đến với ông từ khi còn bé lắm. Hồi ông mới lên 10 tuổi đã biết bắt chước cha cầm đục làm mộc. Do ở miền núi, ngày xưa rắn nhiều vô kể. Đặc thù công việc đến nhà nào cũng đục và đẽo. Những đống gỗ lớn, đống củi là chỗ trú ngụ lí tưởng cho loài rắn, có khi chỉ nhắc một khúc gỗ nơi góc nhà là vô tình gặp phải một vài con rắn chui ra, khiến ai nấy cũng cảm thấy rùng mình.
Nghề chữa rắn độc cắn đến với ông Quán trong một trường hợp đặc biệt. Chính ông là nạn nhân bị rắn độc cắn. Trong một lần theo cha lên rừng lấy gỗ, khi đang lúi húi kéo gỗ thì bất ngờ một con rắn từ trong hốc cây phóng thẳng ra cắn mạnh vào bắp cổ chân khiến ông đau điếng, rồi tê liệt dần. Độc rắn bắt đầu phát tán, nghĩ mình bị rắn độc cắn chắc khó qua khỏi, tưởng số đã tận nhưng may thay cha ông thấy vậy liền xé toạc chiếc áo đang mặc trên người thắt chặt vào ống cổ chân ông.
Ngay lúc đó, cha ông vội vã chạy đi kiếm đâu về một loại lá cây rừng, bỏ vào mồm nhai ngấu nghiến rồi buộc vào bắp chân bên kia. Cảm giác tê nhức nguội dần, ông được dìu về nhà trong nỗi sợ hãi. Qua hai ngày được cha đắp thuốc, ông thấy mình dần khỏe ra, bàn chân dần cử động được. Sau lần thập tử nhất sinh ấy, ông mới biết cha mình có bài thuốc chữa được độc rắn cực kỳ hiệu nghiệm và có thể trị được bách độc.
Tiếng lành đồn xa, ban đầu chỉ là một số bà con trong vùng bị rắn cắn được cha ông cứu sống. Lâu dần loan rộng, chuyện về gia đình ông Triệu Văn Quán có tài chữa rắn độc cắn đã khiến người dân các xã lân cận, các huyện thị xa xôi biết và tìm đến mỗi khi bị rắn cắn. Sau khi người cha qua đời, ông Quán là người được kế truyền lại bài thuốc chữa rắn độc cho đến tận ngày nay.
Bài thuốc lạ chữa rắn độc
Từ nhiều thập niên về trước, rắn độc là nỗi ám ảnh và kinh hoàng cho những người dân miền núi Tây Bắc này. Theo lời ông Quán, những năm về trước, nơi đây cứ khoảng dăm bữa lại có người bị rắn độc cắn tìm đến nhà ông xin thuốc và nhờ cứu chữa. Người gặp phải loài rắn cực độc thì có biểu hiện ở xung quanh và chỗ vết thương bị thâm tím, nhẹ thì bắp thịt đỏ ửng, sưng phù tùy theo mức độ nọc độc nặng nhẹ khác nhau của từng loài rắn.
Hằng ngày, ông Quán lại thay cha vác gậy, đeo gùi leo lên đồi cao, vào rừng sâu hái thuốc để mang về pha chế thành thuốc chữa độc rắn. Ông Quán tự nhủ với mình rằng “cứu người là việc cần làm, nhất là đối với những người bị rắn độc cắn. Chỉ cần chậm trễ trong tích tắc là họ phải bỏ mạng như chơi”.
Do khu vực này địa hình nhiều núi đá, khí hậu ẩm thấp, nhiều khu rừng rậm rạp nguyên sinh là điều kiện thuận lợi để loài rắn ẩn nấp, sinh sôi nảy nở. Rắn nhiều đến mức từng có một thời gian dài khiến dân bản nơi đây hoang mang và lo lắng. Rắn hổ mang, rắn cạp nong, cạp nia… to như bắp chân của người lớn tìm vào nhà dân bắt gà, vịt, cắn chết lợn. Rắn nằm ngay dưới chân, rắn ẩn nấp trong các đống rơm rạ quanh nhà. Có khi rắn chui vào chăn hay trườn bò lổm nhổm dưới nền nhà. Những ai không may vô tình đụng phải chúng là phải đối mặt với tử thần.
Một trong những loài rắn có tỷ lệ độc cao nhất đang sinh sống tại địa bàn huyện Trùng Khánh là hổ mang trì, rắn lục…, những người bị cắn nếu không được sơ cứu và chữa trị kịp thời trước khi chất độc phát tác khắp các bộ phận cơ thể thì sẽ dẫn đến tử vong.
Theo ông Quán người bị rắn độc cắn để giữ được mạng sống việc trước tiên phải ngừng cử động, sau đó tìm một sợi dây bất kỳ thắt chặt cách vết thương khoảng 20 - 25 cm. Việc làm này vừa có tác dụng ngăn ngừa chất độc từ vết thương lan nhanh vào cơ thể để kéo dài thời gian chất độc phát tác, vừa giúp việc chữa trị được nhanh chóng hơn.
Đem câu chuyện tìm hiểu về những bài thuốc và vị thuốc chữa độc rắn thì được ông Quán cho biết: Thuốc có thể kháng được độc rắn là những loại cây rừng được ông lấy trên núi Khau Khả cách nhà chừng 4,5 km đường rừng. Lá, quả của những loại cây này sau khi được sơ chế dạng bột mịn có tác dụng kháng được độc rắn.
Do đặc thù của cây thuốc này chỉ ra lá, quá vào tháng 2 đến tháng 3, mùa đông cây trụi hết lá nên ông đã mang cây về trồng tiện cho việc cứu người được khẩn trương. Cây thuốc này nhìn bề ngoài không khác gì những cây thường nhưng theo ông nó có thể kháng được bất kỳ một loại độc rắn nào.
Ông Quán cho biết, trước đây mỗi lần cứu người, ông phải lên núi tìm cho được loại quả và lá của cây này. Bây giờ cây thuốc được ông trồng ngay tại vườn nên việc cứu chữa cũng đỡ phần vất vả hơn trước.
Dẫn chúng tôi ra thăm cây thuốc, anh Lạnh, con trai ông Quán hiện là truyền nhân đời thứ 3, người sẽ kế nghiệp bài thuốc gia truyền của cha mình bảo: “Cây thuốc này nhìn bề ngoài giống như những cây dại, chúng thường mọc ở các hốc đá có ít đất, trên vùng chóp núi. Lá của cây này lại có tác dụng chống nhiễm trùng, hạt của cây này có khả năng bài tiết chất độc. Khi lá và quả được pha chế có khả năng kháng độc rất tốt. Theo ông, loài rắn độc và hay gặp nhất là hổ mang phì cần phải chữa trị một tuần còn những loài rắn thường chỉ cần 2 – 3 ngày là chất độc cũng sẽ biến mất vĩnh viễn.
Có một điều kỳ lạ là cách chữa trị của ông không giống bất cứ một cách chữa trị thông thường nào theo kiểu đau đâu chữa đấy. Khi người bị rắn độc cắn vào chân trái sẽ được ông đắp thuốc vào đúng vị trí rắn cắn trên chân phải. Lý giải điều này ông cho hay, khi bị rắn cắn, chất độc sẽ từ từ ngấm vào cơ thể, chạy qua các dây thần kinh khiến người trúng độc bị co giật liên hồi rồi bất động. Nếu đắp thuốc vào chỗ bị rắn cắn vô tình sẽ giữ chất độc lại trong người mà không thoát ra được. Loại thuốc này có khả năng kháng độc nên sẽ được đặt vào một vị trí tương tự kế bên để kích thích chất độc thoát ra ngoài.
Ông cho biết thêm, nếu người bị rắn cắn ở vùng cổ và mặt thì cũng làm tương tự. Đã có nhiều ca được ông chữa trị ở vùng mặt đều khỏi bệnh hoàn toàn. Điển hình như trường hợp của anh Long Văn Trấn ở xã Phúc Sen, huyện Quảng Uyên bị rắn cắn ở vùng má trái. Anh Trấn được đưa đến trong tình trạng một bên má sưng húp. Sau khi thăm khám, phát hiện vết cắn không phải là rắn cực độc mà chỉ là rắn phì màu đen nên chỉ qua hai lần đắp thuốc, khuôn mặt dần trở lại trạng thái ban đầu.
Chúng tôi tìm đến gặp chị Đàm Thị Đàn, ở thôn Bản Khuông, xã Thông Huề để kiểm nghiệm thực hư. Hỏi về tài chữa trị rắn cắn của ông Quán, chị Đàn nói như thầm cảm ơn: “Nếu không có ông Quán thì có thể ngày hôm nay tôi đã không còn sống nữa”. Chuyện là, một lần lên rừng lấy củi cùng chồng, chẳng may đụng phải đuôi của một con rắn, bất ngờ con rắn cắn vào tay. Chị hốt hoảng, quật thật mạnh cái tay, lúc đó con rắn mới chịu nhả ra và chạy mất. Thấy vợ bị rắn độc cắn, chồng chị có ý định dùng con dao quắm định chặt cả cánh tay bị rắn cắn nhưng chị lại sợ hãi. May được người làng đưa đến gặp “vua rắn” chị Đàn giữ được cánh tay và bảo toàn mạng sống.
Gần đây nhất là vào tháng 9 năm 2011, anh Bế Văn Mạc, ở bản Cốc Rầy bị rắn hổ mang phì cắn, do không làm công tác sơ cứu ngay từ đầu chất độc đã ngấm vào cơ thể, nghĩ rằng không qua khỏi nhưng khi được đưa đến gặp “vua rắn” sơ cứu, cho đắp thuốc, mấy ngày sau sức khỏe anh Mạc đã dần hồi phục và trở lại bình thường.
Cứu người là làm phúc
Chúng tôi hỏi, ông có nhớ là mình đã chữa trị khỏi cho bao nhiêu người bị rắn cắn rồi không? Ông Quán bảo: “Các chú hỏi thế làm sao già này nhớ nổi chứ. Mấy mươi năm, có hàng nghìn người cơ!. Chỉ biết rằng khi chữa khỏi thì người mang gạo, người mang gà, bánh kẹo đến biếu như thế là vui rồi. Mình cứu người cũng là làm phúc cho con cháu sau này…”.
Nay đã bước sang tuổi về già, cái nghề này được ông truyền lại cho con trai là Triệu Văn Lạnh. Trải qua 3 đời, gia đình ông đã giúp cho không biết bao nhiêu người thoát khỏi lưỡi hái tử thần. Đối với ông, cứu một người là làm phúc cho một người, làm phúc cho càng nhiều người thì tâm càng thanh thản. Mỗi một ca trị độc được chữa khỏi, tiền công, tiền thưởng đến với ông chỉ là sự tùy tâm của người bệnh chứ tuyệt nhiên không có một sự đòi hỏi gì, có khi chỉ là một chai rượu, con gà, hay thậm chí một thỏi thịt… ông vẫn rất vui lòng.
Khi được hỏi về “vua rắn” Triệu Văn Quán, ông Lưu Hồng Sơn - Chủ tịch UBND xã Thông Huề cho biết: “Bản thân gia đình ông Quán từ trước đến nay chỉ chữa bệnh rắn độc cắn tại nhà mà không hành nghề. Tuy ông không phải là thầy thuốc, không có giấy phép hành nghề hay học qua một trường lớp nào nhưng chuyện về tài chữa khỏi rắn độc cắn của ông Quán là có thật và hiệu quả. Đã cứu sống rất nhiều người. Người ta biết đến ông Triệu Văn Quán, người đã buộc rắn độc phải “quy hàng” và hơn hết ở ông còn có một tấm lòng đức độ nhân từ.
Bài thuốc của gia truyền của “vua rắn” tuy có thể gây tranh cãi về mặt khoa học bởi đến nay chưa có một ai kiểm chứng và đưa ra kết luận. Nhưng xét về mặt thực tế, hiệu quả mang lại thì đã rõ
