Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Viết văn đừng sống qua loa, hời hợt

Vẫn được gọi là nhà văn trẻ, nhưng Bình Nguyên Trang cầm bút đã hơn 20 năm. Chị là cái tên được bạn đọc tuổi học trò nhiều thế hệ nhớ đến, từ thủa “làm mưa làm gió” trên các báo dành cho bạn đọc trẻ, bạn đọc tuổi xanh như Hoa Học Trò, Áo Trắng, Mực Tím, Tiền Phong... Từ tập thơ đầu tay xuất bản năm 1995, khi mới 18 tuổi, đến nay nhà thơ Bình Nguyên Trang đã in 7 đầu sách, là một gương mặt để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn học trẻ.

- Làm nghề gì cũng vậy, cái dấu ấn của buổi ban đầu chập chững vào nghề cũng là rất khó quên. Với chị, tác phẩm đầu tay được viết trong tâm thế như thế nào?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tôi chập chững làm thơ, viết văn từ rất sớm, nhưng nếu quan niệm về tác phẩm đầu tay, thì tôi nghĩ đến bài thơ đầu tiên đăng trên Báo Hoa Học Trò năm 1992, khi tôi đang là học sinh lớp 10 Trường PTTH chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định. Bài thơ có tựa đề “Hoa gạo tháng ba”, là cảm xúc của một cô học trò xa nhà nhớ về quê hương, vùng đất châu thổ có con đò, dòng sông, có hoa gạo nở đỏ những ngày tháng ba mưa phùn gió bấc. Tôi còn nhớ nhuận bút của bài thơ đó được 15.000 đồng, tôi đã khao bạn bè mình một bữa ốc luộc rất xôm trò.

Nhà thơ Bình Nguyên Trang.
Nhà thơ Bình Nguyên Trang.

- Chị vừa nói về hình ảnh bông hoa gạo gắn với bài thơ đầu tiên của mình. Bạn đọc từng đặt cho chị biệt danh “nhà thơ của tháng ba”. Trong nhiều bài thơ sau này, hình ảnh hoa gạo luôn được chị nhắc đến với những tâm trạng khác nhau...

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tôi có một tuổi thơ đồng đất, gắn với làng, với những gì giản dị, gần gũi nhất. Tôi cũng là đứa trẻ rời cha mẹ đi xa từ khi còn rất nhỏ. Và ký ức trong tôi, thường có màu đỏ của bông hoa gạo. Tôi yêu loài hoa này bằng một tình yêu rất khó gọi thành lời. Tôi nhớ những ngày tháng ba mưa phùn rét mướt, cái mùa đói khốn khó ở nông thôn, cũng là mùa hoa gạo bung đỏ một góc trời, như khát vọng của những phận người nơi quê nghèo, luôn muốn vươn lên, bay lên khỏi hiện thực mình đang sống. Trong hình ảnh bông hoa gạo có hình ảnh của bà tôi, của mẹ tôi, của chị tôi. Một hình ảnh rất thân phận, vừa cam chịu vừa không bằng lòng với số phận. Khi tôi viết một bài thơ về quê hương, về mẹ, màu đỏ của bông hoa gạo cứ chập chờn như một ký tự nghệ thuật để tôi gửi gắm, ký thác những tình cảm của mình - một người cầm bút đi ra từ làng quê: “Hoa gạo đỏ/ Người cắm biển quê nhà trong hồn tôi/ Mùa rưng rưng khói/ rơm rạ ủ/ ngày không phố xá/ cho tôi về nhận mặt cố hương”.

- Theo chị, thành công hay thất bại của tác phẩm đầu tay có ảnh hưởng lớn đến việc sáng tác sau này của nhà văn không?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tôi chưa khi nào dám nghĩ đến hai chữ thành công, vì nó rất khó suy luận trong công việc của một người cầm bút. Tôi thích ở trong tâm thế của một người đang trên đường. Nói về tác phẩm đầu tay, tôi cảm giác như khi mình nghĩ về ngày đầu tiên rời vòng tay một mình trên đường đời, lại cũng có khi giống như nghĩ về mối tình đầu, đầy háo hức và có một chút lo âu. Tác phẩm đầu tay cung cấp cho mình một số tín hiệu quan trọng để mình có thể đi với công việc của người cầm bút, ví như, sự đón nhận của bạn đọc, của những người làm nghề đi trước. Tôi có một cái may, là những gì tôi viết ra buổi ban đầu không đến nỗi rơi vào im lặng, không được chú ý hay quan tâm ít nhiều. Nhận được sự đồng cảm, sẻ chia của bạn đọc, nhất là bạn đọc cùng thế hệ, là chất kích thích quan trọng để tôi nghĩ nhiều hơn, dành nhiều thời gian hơn cho việc sáng tác, dẫu ý thức về sự chuyên nghiệp thì còn lâu mới có. Sau tập thơ đầu tiên xuất bản năm 18 tuổi, tôi cảm thấy mình dường như nhìn rõ hơn con đường mình sẽ đi.

- Theo chị, vì sao ngày càng ít bạn trẻ chọn văn chương làm con đường lập thân?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tôi nghĩ, nếu ai đó đủ khôn ngoan để tránh lập thân bằng con đường văn chương, họ xứng đáng đi một con đường khác. Văn chương chẳng cao hơn bất cứ nghề nào, nhưng nó là nghề đầy khiêu khích. Đôi khi bạn chọn nó cũng chẳng được. Đôi khi bạn rời bỏ nó cũng chẳng xong. Nó là một nghề đỏng đảnh, thường giành quyền lựa chọn ai đó hơn là để họ chọn. Thế hệ viết văn 7X của tôi, nhìn lại có những may mắn hơn các bạn trẻ bây giờ. Thời chúng tôi mới lớn, Internet chưa phổ cập như bây giờ, các loại hình nghệ thuật giải trí cũng chưa phong phú như bây giờ. Các tờ báo vẫn dành phần đất trang trọng để đăng tải tác phẩm văn học. Các bạn trẻ viết văn có nhiều tờ báo để có thể gửi gắm tác phẩm của mình. Đặc biệt là có những người biên tập tâm huyết động viên khuyến khích các cây bút trẻ sáng tác. Bây giờ thì khác rồi, các báo dành cho sinh viên học trò, tuổi trẻ nói chung không mặn mà lắm với việc đăng tải tác phẩm của các bạn trẻ. Những thói quen giải trí mới đẩy văn chương trở thành một trong rất nhiều lựa chọn của công chúng. Cho dù mạng xã hội có thể là nơi giúp ích thiết thực việc bạn trẻ viết văn tự đăng tải tác phẩm của mình, nhưng thiếu sự động viên, khuyến khích của người đi trước, của báo chí truyền thông, thì rất khó để phát hiện các tài năng mới. Cho nên, một bạn trẻ hôm nay mà chọn nghề viết văn, bạn phải tự vượt qua mình rất nhiều. Phải bản lĩnh hơn, hy sinh hơn...

- Theo chị, thành công của người cầm bút là do tài năng hay may mắn?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tài năng là đầu tiên, nếu không sẽ không có sáng tạo. Nhưng tài năng không đủ làm nên một tác phẩm hay, nếu người viết không trải nghiệm, không có vốn sống. Những nhà văn thế hệ trước tôi thường hay khuyên, sống đã rồi hãy viết. Sống ở đây là sống thực sự, sống thật, sống đến đáy cảm xúc của mình, không hời hợt, qua loa, né tránh...

- Có thời gian dài, cái tên Bình Nguyên Trang vắng hẳn trên văn đàn. Có phải lúc đó chị bị “áo cơm ghì sát đất” và lãng quên thơ?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Tôi có khoảng 10 năm im hơi lặng tiếng, không xuất hiện, in ấn tác phẩm. Một phần vì vật lộn, mưu sinh. Nhưng cơ bản là tôi muốn rời bỏ văn chương. Tôi định sẽ đi một con đường khác và khép lại cuộc chơi với con chữ. Bởi tôi ngộ thấy, văn học là công việc của bóng tối, của im lặng, cô đơn, của vô tăm tích. Tôi đã muốn làm một người khôn ngoan hơn, là tránh xa việc viết. Nhưng rồi tôi không làm một người khôn ngoan được, tôi thua cuộc. Càng lúc tôi càng thấy, việc ngồi vào bàn và viết một điều gì đó lên trang giấy là niềm an ủi, niềm hân hoan đáng kể trong đời sống của mình. Mọi xúc cảm khi có trang giấy làm bạn, được thăng hoa, được sẻ chia rất lớn. Và rồi, sau gần 10 năm, tôi chính thức trở lại, bằng việc in 3 cuốn sách trong một năm...

- Và chắc là sẽ không bao giờ nghĩ chuyện rời bỏ văn chương nữa chứ?

Nhà thơ Bình Nguyên Trang: Giờ thì sợ nhất là mình bị cuốn đi trong trăm ngàn công việc cuộc đời, không đủ thời gian, nhiệt huyết dành cho  văn chương và bị văn chương bỏ lại phía sau. Đấy là khó khăn mà những nhà văn làm báo như tôi phải đối mặt.

- Cám ơn chị về cuộc trò chuyện!

Nhà thơ Bình Nguyên Trang, sinh năm 1977, hiện là Phó trưởng Ban Cảnh sát toàn cầu, Báo CAND. Chị đã xuất bản 7 tập sách, gồm các thể loại thơ, truyện ngắn, ký chân dung. Ngoài các giải thưởng do Báo Hoa Học Trò, Áo Trắng, Mực Tím trao tặng, Bình Nguyên Trang còn giành các giải thưởng quan trọng: giải nhất truyện ngắn Tác phẩm tuổi xanh - Báo Tiền Phong, giải B của Liên hiệp các Hội VHNTVN cho tập thơ “Những bông hoa đang thiền”.
Thanh Hằng (thực hiện)

Các tin khác

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Đưa di sản đến gần với thế hệ trẻ thông qua “Chạm Đồng Xuân”

Chợ Đồng Xuân lần đầu tiên trở thành một trong 5 cụm không gian chính của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 13-28/11. Chương trình “Chạm Đồng Xuân” mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương có tuổi đời hơn một thế kỷ.

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Cuộc hội ngộ hiếm có của những “viên ngọc quý” nền thanh nhạc Việt Nam

Trên sân khấu Học viện Âm nhạc Quốc gia, những giọng ca vàng của nền thanh nhạc Việt Nam như NSND Quang Thọ, NSND Ngọc Khang, Thanh Lam, Mỹ Linh, Trọng Tấn, Đăng Dương... đã hội tụ. Đó là hành trình trở về với những giai điệu đã đi cùng năm tháng, tôn vinh, giá trị truyền thống và khẳng định sức sống, sự tiếp nối vượt thời gian của nền thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Tối 14/11, tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt (Lâm Đồng) đã khai mạc Festival Âm nhạc Quốc tế Lang Biang 2026 với chủ đề “Đà Lạt – Hội tụ và thăng hoa”. Sự kiện là dịp kết nối di sản âm nhạc Tây Nguyên với những sắc màu âm nhạc đương đại và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt, Lâm Đồng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi cả nước, TP Hồ Chí Minh chuẩn bị chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, trải rộng trên địa bàn 168 phường, xã, đặc khu, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và lan tỏa tinh thần đại đoàn kết.

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

Với vai trò là địa phương đăng cai chính Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026, TP Hồ Chí Minh đang tập trung triển khai đồng bộ các phần việc, từ chuẩn bị cơ sở vật chất, địa điểm thi đấu đến hậu cần, giao thông, y tế và bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT), nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho các đoàn thể thao tham gia tranh tài.

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) đang thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân. Lợi dụng nhu cầu đăng ký vé tham dự chương trình, các đối tượng xấu có thể thực hiện hành vi giả mạo, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.

Chủ tịch FIFA kỳ vọng gì về U-17 World Cup Qatar 2026

Chủ tịch FIFA kỳ vọng gì về U-17 World Cup Qatar 2026

Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) Gianni Infantino kỳ vọng Vòng chung kết FIFA U-17 World Cup Qatar 2026 sẽ trở thành ngày hội bóng đá giàu tính cạnh tranh, kết nối các nền bóng đá trên toàn thế giới. 

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Ngày 13/11, Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sách Côn Đảo lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Huyền thoại Côn Đảo”. Sự kiện diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/11/2026 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh.