Lần đầu tiên được khởi xướng, Liên hoan sân khấu chèo về đề tài hiện đại (do Cục Nghệ thuật biểu diễn - Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức, diễn ra tại Thái Bình từ ngày 26/11 đến 4/12) hứa hẹn sẽ giúp những người làm nghề tìm ra đáp án cho câu hỏi treo bấy lâu nay: Nên bảo tồn nguyên vẹn loại hình nghệ thuật truyền thống này hay tự cách tân, làm mới để đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ của cuộc sống đương thời. Theo dõi 16 vở diễn của 13 đơn vị với xấp xỉ 500 nghệ sỹ tham dự Liên hoan, người trong cuộc đã có cho mình những chiêm nghiệm và đúc kết riêng…
Họa sỹ - NSND Lê Huy Quang - Thành viên Ban giám khảo: Khán giả vẫn nặng lòng với chèo
Trước hết cần nhìn nhận, đây là lần đầu tiên sau nửa thế kỷ, mới có riêng một Liên hoan sân khấu chèo dành cho đề tài hiện đại. Trải qua hơn 1 tuần ở Thái Bình, tôi mừng thấy khán giả rất hoan nghênh, nhiệt tình đến với Liên hoan. Thậm chí buổi tối, Ban tổ chức phải khóa cửa Nhà hát từ sớm vì người xem tới đông quá, mà hội trường không đáp ứng đủ chỗ ngồi. Đó là minh chứng để khẳng định, khán giả không hề quay lưng với chèo khi những người làm nghề tìm được hướng đi đúng.
Nếu những đòi hỏi bức thiết của con người hôm nay được phản ánh chân thực, sắc bén trong tác phẩm, lo gì công chúng không mặn mà đón nhận. Theo tôi, đẩy mạnh đề tài hiện đại trên sân khấu chèo là lẽ tự nhiên, nhưng làm ra sao, đường đi nước bước ra sao để vừa không mất đi cái hồn cốt tinh túy của chèo, vừa đủ sức hấp dẫn người xem mới là chuyện cần bàn bạc, trao đổi. Lâu nay có một số quan niệm cực đoan cho rằng, sân khấu đang xuống cấp, khán giả cũng xuống cấp. Điều này hoàn toàn sai. Quan trọng là sân khấu như thế nào, nghệ sỹ tự làm đẹp mình trong mắt khán giả như thế nào? Nếu có đáp án tối ưu cho câu hỏi đó, khán giả lập tức bằng lòng, lại nặng lòng với sân khấu như trước ngay.
NSND Doãn Hoàng Giang - Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Hội Nghệ sỹ sân khấu Việt Nam: Không muốn chèo vào bảo tàng thì phải đổi mới
Tôi từ chối không tham gia Hội đồng giám khảo của Liên hoan vì bận quá, và cũng muốn được thảnh thơi để ngồi làm một khán giả, thưởng thức tài năng của các đồng nghiệp. Tôi ủng hộ quan điểm cần đổi mới, cách tân chèo. Nghệ thuật muốn tiếp cận đời sống, muốn tạo được dấu ấn trong cuộc sống đương nhiên phải hướng tới những câu chuyện của ngày hôm nay.
Nếu không hiện đại hóa, chèo chỉ có nước bước vào bảo tàng. Bảo tàng cũng tốt, tôi không công kích, nhưng hiện vật vào bảo tàng chỉ để trưng bày, không có hơi thở, sinh khí. Sân khấu phải là những vở diễn sống động, chứ trở thành hiện vật bảo tàng là sân khấu chết. Cái bát cổ có đẹp, có quý cũng khó lòng mang ra đặt trên bàn ăn của gia đình hiện đại. Đâu có thể mãi đem vũ khí, tuồng tích của các cụ ra để tranh thủ, chinh phục con người thời internet. Lẽ tất yếu là tìm ra loại vũ khí tối tân, hiện đại, những biện pháp hiện đại, phương án hiện đại để làm mới chèo.
Tôi có vở "Quan lớn về làng" dựng cho Nhà hát chèo Hà Nội được nhiều người khen quá điệu, quá dữ dội… Đấy cũng là cách làm mới chèo của riêng tôi mà dư luận đã bước đầu hưởng ứng, tán thưởng, chứ không còn như mấy chục năm trước, người ta gán cho Doãn Hoàng Giang cái tiếng "phá chèo".
NSƯT Thanh Trầm - Thành viên Ban giám khảo: Thiếu quá nhiều kịch bản hay
Theo dõi cả chặng đường Liên hoan, vừa với tư cách giám khảo, vừa với tư cách một người làm nghề, một nghệ sỹ biểu diễn, tôi yên tâm vì đề tài hiện đại đã vào được chèo một cách uyển chuyển, không khiên cưỡng. Nhiều vở diễn lấy hình tượng nhân vật trung tâm là người lính hoặc những vấn đề bức xúc trong xã hội đương thời. Có vở diễn thực sự xuất sắc, chạm được vào mối nhức nhối của xã hội, ví dụ chuyện chống tham nhũng như vở "Quan lớn về làng". Tuy nhiên, bên cạnh một vài điểm sáng đó, cái thiếu và yếu dễ nhận thấy vẫn là khâu kịch bản. Nhiều kịch bản còn sơ sài bất hợp lý, cố nhét làn điệu chèo vào cốt chuyện, nên sản phẩm cuối cùng kịch không ra kịch, chèo không ra chèo.
Diễn viên cũng là mối quan ngại nữa vì theo tôi, có rất ít diễn viên trẻ hát chèo hay. Người có nghề thì đều là những tên tuổi đã thành danh ở các đơn vị mạnh. Tôi ấn tượng nhất với nữ nghệ sỹ Hồng Tươi của Đoàn chèo Hải Dương. Cô ấy còn trẻ, nhưng hát rất hay, hát ra chất chèo. Nét chấm phá như Hồng Tươi, tiếc thay lại chưa phát lộ nhiều ở Liên hoan này.
Tôi cho rằng, Bộ VH-TT&DL cần tổ chức thêm những lớp tập huấn cho đội ngũ làm chèo, kể từ tác giả, đạo diễn đến diễn viên. Đề tài lịch sử chúng ta đã làm không hay, thì nên chú trọng vào đề tài hiện đại, như thế may ra còn cơ hội kéo khán giả tới với sân khấu chèo, viên ngọc quý trong kho tàng nghệ thuật truyền thống của ông cha
