Vạch trần thủ đoạn lôi kéo, thao túng của “Hội thánh Đức Chúa Trời Mẹ”

Dẫn dắt, chi phối tâm lý người tham gia

Theo hồ sơ điều tra, nhóm “Hội thánh Đức Chúa Trời Mẹ” vừa bị Công an tỉnh Quảng Trị triệt phá do Nguyễn Duy Cường (SN 1991, quê Bắc Ninh) cầm đầu, không hoạt động tự phát mà vận hành theo một hệ thống có sự chỉ đạo từ “tổng hội” ở nước ngoài. Một điều tra viên trực tiếp tham gia làm rõ vụ việc cho biết, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở cách tổ chức mà là ở việc xây dựng sẵn các kịch bản tiếp cận, được triển khai bài bản theo từng đối tượng.

Những người được giao nhiệm vụ “truyền giáo” phần lớn là người trẻ, có khả năng giao tiếp tốt, được hướng dẫn cách tiếp cận phù hợp với từng hoàn cảnh. Qua quá trình thu thập tài liệu, lực lượng chức năng xác định có khoảng 70 kịch bản khác nhau, tương ứng với nhiều nhóm đối tượng như người đang gặp khó khăn, người có vấn đề về sức khỏe, gia đình, thậm chí cả những người có cuộc sống ổn định nhưng thiếu điểm tựa tinh thần.

Cách tiếp cận không diễn ra ồ ạt mà bắt đầu từ các mối quan hệ quen biết như bạn bè, đồng nghiệp. Với người lạ, các đối tượng tận dụng mạng xã hội, gửi những nội dung mang tính gợi mở, đánh vào tâm lý cá nhân. Khi người nhận phản hồi, quá trình dẫn dắt mới được triển khai theo từng bước, từ làm quen đến tạo dựng niềm tin.

Điều tra viên cho rằng điểm mấu chốt nằm ở sự kiên nhẫn trong việc khai thác thông tin. Người tham gia được khuyến khích chia sẻ về hoàn cảnh gia đình, công việc, những khó khăn trong cuộc sống. Từ đó, các nội dung tuyên truyền được điều chỉnh theo hướng phù hợp với từng người, nhằm tạo cảm giác được thấu hiểu và đồng cảm.

Một cán bộ tham gia xác minh nhận định, việc này có thể hiểu là cá nhân hóa quá trình tác động tâm lý, mỗi người đều bị dẫn dắt theo cách riêng, nhưng cùng hướng đến việc tạo dựng niềm tin và sự phụ thuộc.

Anh L.Đ.H., trú tại đường Lý Thường Kiệt, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị, người từng tham gia nhóm, cho biết ban đầu các buổi trò chuyện chỉ xoay quanh những câu chuyện đời sống, mang tính chia sẻ. Tuy nhiên, càng về sau, nội dung trao đổi dần thay đổi, khiến người tham gia có cảm giác được thấu hiểu, từ đó dần hình thành sự tin tưởng.

Theo phân tích của lực lượng chức năng, chính cảm giác được thấu hiểu này là bước chuyển quan trọng, khi niềm tin được thiết lập thì mức độ tác động cũng tăng dần, mở đường cho các bước dẫn dắt sâu hơn vào hoạt động của nhóm.

Từng bước cô lập, ràng buộc và mở rộng mạng lưới

Theo điều tra viên, khi người tham gia bắt đầu có sự gắn bó nhất định, nhóm này chuyển sang giai đoạn tác động sâu hơn, trong đó việc làm suy yếu các mối quan hệ quen thuộc, đặc biệt là gia đình, được xem là bước then chốt. Sự phản đối từ người thân không bị đối đầu trực diện mà được định hướng lại theo hướng tiêu cực, khiến người tham gia dần nghi ngờ những lời khuyên từ gia đình và chuyển niềm tin sang phía tổ chức.

Quá trình này diễn ra âm thầm, theo từng bước. Người tham gia thay đổi thói quen sinh hoạt, hạn chế giao tiếp bên ngoài, dành nhiều thời gian cho các buổi học và trao đổi nội bộ. Lực lượng chức năng ghi nhận không ít trường hợp phát sinh mâu thuẫn gia đình từ đây, thậm chí có người rơi vào trạng thái mất cân bằng trong suy nghĩ khi bị cuốn sâu vào hoạt động của nhóm.

Cùng với đó là cơ chế ràng buộc về tài chính. Ban đầu, việc đóng góp được giới thiệu mang tính tự nguyện, tạo cảm giác nhẹ nhàng để người tham gia chấp nhận. Tuy nhiên, khi đã gắn bó sâu, áp lực thực hiện nghĩa vụ tài chính bắt đầu xuất hiện. Theo xác minh, có quy định ngầm về việc đóng góp theo tỷ lệ thu nhập hàng tháng, và việc không thực hiện có thể dẫn đến những tác động về tâm lý, khiến người tham gia cảm thấy có lỗi hoặc bị đặt trong trạng thái bị thúc ép.

Điều tra viên nhận định, yếu tố tài chính không chỉ nhằm duy trì hoạt động mà còn là một cách tạo sự ràng buộc. Khi đã tham gia đóng góp thường xuyên, người ta có xu hướng khó dứt ra do cảm giác đã gắn bó cả về vật chất lẫn niềm tin.

Toàn bộ hoạt động của nhóm diễn ra trong trạng thái khép kín, không có địa điểm cố định và không đăng ký hợp pháp. Việc điều hành chủ yếu thông qua các nền tảng trực tuyến với kênh liên lạc riêng, hạn chế tối đa sự tiếp cận từ bên ngoài. Cấu trúc tổ chức mang tính phân cấp, người tham gia sau một thời gian sẽ được hướng dẫn tiếp cận người mới, tạo thành chuỗi liên kết nối tiếp nhau.

Đáng chú ý, trong quá trình làm rõ, lực lượng chức năng phát hiện các tài liệu hướng dẫn cách ứng xử khi bị kiểm tra. Nội dung cho thấy các đối tượng đã nghiên cứu pháp luật, xây dựng sẵn các tình huống và cách trả lời nhằm né tránh sự phát hiện.

Theo số liệu ban đầu, số người tham gia trong nhánh do Nguyễn Duy Cường cầm đầu được xác định khoảng 500 người. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần đã được phát hiện, trong khi các nhóm, nhánh khác với phương thức hoạt động tương tự vẫn có khả năng tồn tại.

Những hệ lụy âm thầm...

Điều khiến lực lượng chức năng lo ngại không chỉ là số lượng người tham gia, mà là cách tác động âm thầm, kéo dài, khó nhận diện. Theo điều tra viên, quá trình này không diễn ra đột ngột mà thấm dần vào nhận thức, khiến người tham gia tự điều chỉnh suy nghĩ, hành vi theo hướng có lợi cho tổ chức mà bản thân họ không dễ nhận ra.

Khi đã bước qua giai đoạn tạo dựng niềm tin, những tác động bắt đầu đi sâu vào đời sống cá nhân. Người tham gia dần thay đổi quan niệm về gia đình, về các giá trị truyền thống, trong đó có việc thờ cúng tổ tiên. Những thay đổi này ban đầu thường được lý giải như một sự “chuyển biến tích cực”, nhưng theo thời gian lại trở thành nguyên nhân dẫn đến xung đột trong gia đình, khi các thành viên không còn tìm được tiếng nói chung.

Điều tra viên phân tích, điểm đáng chú ý là quá trình chi phối không dừng ở nhận thức mà lan sang hành vi. Người tham gia có xu hướng thu hẹp các mối quan hệ xã hội, thay đổi cách sử dụng thời gian, ưu tiên cho các hoạt động nội bộ của nhóm. Sự thay đổi này diễn ra từ từ, nhưng khi tích tụ đủ lâu sẽ tạo ra khoảng cách rõ rệt với môi trường sống trước đó.

Theo cán bộ xác minh, từ một lời mời tưởng như vô hại, nhóm này từng bước dựng lên một hệ thống tác động, trong đó mỗi người vừa là đối tượng bị dẫn dắt, vừa có thể trở thành mắt xích trong việc lôi kéo người khác. Chính cơ chế này khiến tác động lan rộng theo chiều sâu, không dễ kiểm soát bằng những biện pháp thông thường.

Cơ quan chức năng nhận định, nhận diện sớm là yếu tố then chốt. Nếu không kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường, người tham gia rất dễ rơi vào trạng thái lệ thuộc về tinh thần, khó tự tách mình khỏi ảnh hưởng của nhóm.

Vì vậy, người dân cần thận trọng trước các lời mời tham gia sinh hoạt “đức tin” không rõ nguồn gốc; không vội chia sẻ thông tin cá nhân và nên trao đổi với gia đình, người thân khi có dấu hiệu bị tiếp cận. Càng tham gia sâu, người tham gia càng khó dứt ra, bởi các tác động này đã hình thành thói quen sinh hoạt, khiến người tham gia dần phụ thuộc và khó rời bỏ.