#văn chương nghệ thuật

Tôi biết đến nhà thơ Lò Cao Nhum khi ở cùng anh hai mươi ngày tại trại viết Văn nghệ quân đội Đồ Sơn - Hải Phòng năm 1995. Lò Cao Nhum được bầu là người hiền nhất trại. Anh suốt ngày cứ im im như đá núi. Chính ở trại viết này, "Rượu núi" đã ra đời và đoạt giải Cuộc thi thơ Văn nghệ quân đội để mọi người, nhất là giới nhà thơ biết tới Lò Cao Nhum với thương hiệu "Rượu núi".

Chỉ năm, sáu năm được ở bên cha, ông đã kịp nhận được ở cha những gì quý giá nhất, nhất là tình yêu nghệ thuật gần như vô điều kiện. Cho tới cuối đời, dù bận bịu đến mấy, cha vẫn hay đưa ông tới thăm các bảo tàng, trong đó có bảo tàng mỹ thuật. Các bảo tàng khơi gợi trong Baudelaire nhiều chiêm nghiệm về nhân tình thế thái, đặc biệt là vai trò của văn chương nghệ thuật trong xã hội.

Giờ đây, khi chủ đề cô đơn và con người cô đơn đã không đến mức quá xa lạ trong văn chương nghệ thuật Việt Nam thì chúng ta có thể bắt đầu diễn giải, cắt nghĩa nó: tại sao và bằng cách nào mà cô đơn, điều từng bị coi là một cấm kị, lại trở lại với tần số khá dày, với nhiều chiều kích đến vậy?

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, gần như ngay lập tức, hình ảnh người nữ trong các tác phẩm văn chương nghệ thuật ở miền Bắc được mô tả theo chuẩn anh hùng xã hội chủ nghĩa với phẩm tính và hành động mang nhiều nét nam tính hóa.

Giọng nói sang sảng, nghe vạm vỡ hơn rất nhiều vóc người gầy gầy nhỏ nhỏ, nhà văn Nguyễn Văn Thọ mà đã sa đà vào chuyện văn chương nghệ thuật, đố mà dứt ông ra được. Ông bàn chuyện gì cũng rốt ráo, như thể phải truy đến cùng gốc rễ mọi căn nguyên vấn đề, quyết không bao giờ để lửng câu chuyện. Ngoài đời hay trong tác phẩm, ông luôn giữ một thái độ như vậy, thái độ thẳng thắn và quyết liệt với chính mình, với các nhân vật của mình.