Không thể nói khác, Lê Lựu là một trong số nhà văn hàng đầu của Văn đàn Việt Nam nửa sau thế kỉ 20, đầu thế kỉ 21. Với lối sống mộc mạc, hồn hậu và hóm hỉnh của người nông dân cầm bút mặc áo lính, xung quanh anh có khá nhiều giai thoại. Thật có, bạn bè yêu mến thêm thắt cho vui cũng không ít. Song với tôi, do nhiều năm sống gần gũi cùng Lê Lựu nên những câu chuyện dưới đây thật đến 101%.
Nhà văn Lê Lựu sinh năm 1942, tại thôn Mạn Trù Châu, xã Tân Châu, huyện Khoái Châu (Hưng Yên). Mùa xuân năm 1959, đang học lớp 7 ở trường huyện thì ông xung phong đi bộ đội. Địa điểm giao quân ngày ấy tại Văn Miếu Xích Đằng, phường Lam Sơn, thuộc TP Hưng Yên bấy giờ. Sau một tuần hành quân bộ về tỉnh Kiến An (Hải Phòng), Lê Lựu được biên chế về Tiểu đoàn Thông tin 48, Sư đoàn 320 - còn gọi là Đại đoàn Đồng bằng, Sư trưởng là Tướng Hoàng Sâm.
Tròn 10 năm kể từ lần đầu tiên phát động, Giải thưởng truyện ngắn và ký Quỹ nhà văn Lê Lựu qua 4 mùa giải đã thu hút được sự tham gia của nhiều nhà văn thành danh như: Vương Trọng, Nguyễn Trí, Bích Ngân, Phong Điệp, Đặng Chương Ngạn, Lê Ngọc Minh, Vũ Đảm, Du An... Đây được xem là nơi để các cây bút chuyên nghiệp khẳng định phong độ ổn định của mình khi viết về đề tài “Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam; về đời sống, sự nghiệp của các doanh nhân”.
Thực ra từ khi nhà văn Lê Lựu còn sống, không riêng gì lứa nhà văn trẻ chúng tôi, mà rất nhiều người thuộc các giới khác nhau đều đã đinh ninh điều đó. Một cuộc đời thơm thảo mặn biển xanh dâu đích thị là Lê Lựu chứ còn ai khác?
Trong khuôn viên trụ sở Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Phú Thọ ở số 160 Lê Quý Đôn, phường Gia Cẩm, thành phố Việt Trì có một công trình tưởng niệm nhà thơ Phạm Tiến Duật, nhà thơ nổi tiếng thời chống Mỹ, một người con của Phú Thọ. Hơn 10 năm qua, kể từ khi khánh thành, công trình này đã trở thành một địa chỉ văn hóa cho người yêu văn học nghệ thuật vùng đất Tổ Hùng Vương.
Như một linh cảm kì lạ nào đó, đầu tuần, cách đây mấy hôm, trong một buổi họp, thảo luận cùng phóng viên thực hiện bài cho số Tết Quý Mão, tôi đã nghĩ đến nhà văn Lê Lựu. Tôi đã nghĩ đến sức sống diệu kì của ông sau bấy nhiêu năm ốm đau bệnh tật rất nặng và thầm cảm phục sức chịu đựng, sự vượt thoát của số phận để ông sống được đến hôm nay. Quyết định viết về ông với những năm tháng cuối đời trong vòng tay con cái đã được đưa ra cho số Tết này.
Năm 2001, lúc tôi được nhà văn Lê Lựu cho về Đồ Sơn, Hải Phòng để ông chỉ dạy viết cùng ông kịch bản phim truyện “Những người trở về”, đề tài về chiến sĩ Cảnh sát trại giam.
Nhà văn Lê Lựu – tác giả “Thời xa vắng” vừa qua đời vào ngày 9/11, hưởng thọ 81 tuổi.
