Làng Kon Kơ Tu của người Ba Na nằm bên dòng sông Đăk Bla thơ mộng, chỉ cách trung tâm Kon Tum chừng tám cây số. Không xa phố thị, may mắn thay, Kon Kơ Tu vẫn gìn giữ được nhiều dấu ấn của bản sắc Ba Na, đặc biệt là nghề dệt vải thổ cẩm với người thợ thượng đẳng tài hoa Y Yin lần đầu tôi được biết, dù đã hàng chục năm rong ruổi trên đất Tây Nguyên.
Làng Mơ H’ra - Đáp vốn là làng cổ của đồng bào Ba Na vẫn giữ vẹn nguyên nếp sống trăm năm. Trong giấc mơ làng cổ, Mơ H’ra - Đáp được phục hồi di sản quý của cộng đồng để phát triển du lịch với truyền thống và vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ và hùng vĩ của khu vực này.
Sinh ra, lớn lên rồi chiến đấu để giữ lấy mảnh đất cha ông, lão già làng nguyện một đời trọn vẹn với đất và người Ba Na trên miền thảo nguyên gió và nắng. Ông là Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, như dấu chấm tròn định vị văn hóa Ba Na vẹn nguyên cho người nơi xa tấm tắc.
Nhiều người biết nhà Rông là nhà làng của người Ba Na, nhưng chắc chắn rất ít người biết nghĩa gốc của từ “Rông”. Và chính nghĩa gốc của từ đó sẽ “bật mí” cho chúng ta biết bản chất và cội nguồn của dạng nhà này.
Lão già làng đặt tay vào ngực mình, nơi bên trái có những nhịp đập thổn thức của trái tim mấy mươi năm đăm đắm với Rơ Ngao. Lão già làng mang niềm thương tiếng chiêng của làng cổ, trao lại cho lũ làng giữ lấy để cho mai sau.
Người đàn ông Ba Na mang nghĩa tình của mình dành cho bà con xứ núi, như cách trả nghĩa cho buôn làng những thời khốn khó. Nơi ấy bây giờ lũ làng tin theo anh như cái cách đã từng tin vào người dẫn đầu như thế.
