Truyền thống là đối thủ lớn nhất của những Huấn luyện viên trẻ

• Nguy cơ cho ghế HLV của Zidane
• Lời hứa của HLV Chu Đình Nghiêm

Edinburgh, Scotland, một ngày mưa thấm đẫm làn cỏ. Khi bàn thua thứ 2 đến, Ian Cathro nghẹn đắng trong cổ họng. Chiến lược gia trẻ tuổi của Hearts of Midlothian đang bị đội khách Dunfermline dẫn 2-1 trong một trận đấu thuộc cúp quốc gia Scotland. Còn rất nhiều thời gian trong hiệp 2, đủ để thầy trò Cathro tìm kiếm bàn gỡ, thậm chí là nghĩ đến một chiến thắng.

Nhưng người đàn ông 31 tuổi đã nhiều lần trải qua cảm giác này. Cathro mới nhậm chức được 8 tháng nhưng ngay trong ngày đầu tiên, áp lực đã tương tự như bàn thua vừa rồi. Nó giống như chính biệt danh của anh: “Ian dưới mồi lửa”.

Cathro chỉ đạo các học trò trong trận đấu giữa Hearts và Celtic trong tháng 4.

Cathro cố gắng ngăn những dòng suy nghĩ đó, cố gắng tiếp tục công việc nhưng anh biết mình không mù. Cathro đủ hiểu để nhận ra bàn thắng thứ 2 đã châm ngòi cho “ngọn lửa” bùng cháy dữ dội. Cathro đã đúng. Hai ngày sau, giám đốc của đội bóng, Craig Levein, gọi anh vào văn phòng riêng. Hai người đã biết nhau được hơn 10 năm. Levein vừa giống một người bảo hộ, vừa giống cố vấn của Cathro.

Giờ đôi bên có một cuộc trao đổi ngắn và không hề vui vẻ. Vài tiếng sau, đội bóng phát đi thông báo chính thức, miêu tả việc sa thải như “một quyết định khó khăn và miễn cưỡng phải thực hiện”.

Nhìn vào tấm lịch treo tường, đó mới là ngày 29-7, nghĩa là Cathro bị sa thải ngay trước khi mùa giải khởi tranh. Điều đó không hề lạ mà giống như một việc hết sức thường nhật ở nơi này.

Tại Scotland, ở mỗi hạng đấu, HLV bị sa thải đều đặn. Trước tháng 11, các CLB Scotland sa thải HLV mỗi tuần. 13 tuần của mùa giải, 13 HLV ra đi. Ở một quốc gia chỉ có 42 đội bóng trải dài trên 4 hạng đấu thì đó thực sự là một tỷ lệ không bình thường.

Năm 2015, UEFA tiến hành khảo sát 60 giải đấu trên khắp lục địa và kết luận có tới hơn một nửa số đội của 44 giải thay tướng ngay trong mùa giải. Đây là một nghề ngắn hạn và tàn bạo, đặc biệt là với những người mới.

Tại Anh, có từ 60-70% HLV mới vào nghề không bao giờ kiếm được công việc khác nữa: Một cơ hội, và thế là xong sự nghiệp. Craig Shakespeare đã bắt đầu mùa giải với tư cách HLV của Leicester nhưng giờ quay trở lại cuộc sống của một trợ lý. Do đó, Cathro chỉ là phần nổi trên bề mặt thống kê. Anh không khác hàng tá những người cùng vị trí ở nước Anh hay hàng trăm kẻ khác khắp cõi châu Âu.

Chân dung Ian Cathro.

Nhưng trên thực tế, Cathro cũng có một điểm khác biệt. Kể từ thời điểm Hearts bổ nhiệm Cathro vào tháng 12/2016, anh bất ngờ trở thành trung tâm của một cuộc chiến văn hóa. Nói cách khác, Cathro là một thí nghiệm vĩ đại của nền bóng đá Scotland.

Ý nghĩa của Cathro nằm trong hoàn cảnh của anh. Ở phần lớn mọi nơi tại châu Âu, quan điểm HLV không cần xuất phát từ cầu thủ dễ dàng được chấp nhận. Maurizio Sarri đã cầm sa bàn ngay sau khi rời ghế học đường, hiện đang dẫn dắt Napoli. Đức có hẳn một thế hệ HLV trẻ tài năng mà chưa từng có thực tiễn trên sân cỏ, được dẫn đầu bởi Julian Nagelsmann của Hoffenheim.

Bồ Đào Nha thì đã quá nổi tiếng với không chỉ 1 mà 2 Jose Mourinho: Mourinho của Manchester United và “Mourinho phiên bản trẻ trung” Andre Villas-Boas, cả hai đều chưa từng xỏ giầy trong một trận đấu chuyên nghiệp.

Tại Scotland và một phần nước Anh, một sự nghiệp cầu thủ gần như là điều kiện tiên quyết để trở thành HLV, và Cathro thì không hề có. Tất cả những gì anh sở hữu chỉ là hơn một thập kỷ góp mặt trên những băng ghế huấn luyện chuyên nghiệp, khởi nguồn từ thuở niên thiếu cùng Dundee, rồi sang Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, tiếp tục dừng chân ở Newcastle và một loạt đội bóng Premier League khác.

Tranh cãi bắt đầu từ đây. Phía ủng hộ, họ gọi Cathro là Nagelsmann bản địa, người làm cầu nối xây dựng lại nền bóng đá Scotland từ văn minh bên ngoài lãnh thổ. Nhưng ở hướng ngược lại, có người cho đó là lỗ hổng chết người của Cathro. Làm sao anh có thể ra lệnh khi chưa từng phục tùng?

Kris Boyd, một tiền đạo lâu năm, miêu tả khắc nghiệt về việc ứng dụng công nghệ hiện đại của Cathro như thể “chỉ mở laptop ra và lên kế hoạch tập luyện”. Stephen Craigan, một cựu cầu thủ có tiếng và giờ là nhà phân tích bóng đá trên truyền hình, nhiếc móc ý tưởng Cathro là “một nhà tiên phong trong bóng đá”. Craigan tức tối: “Hắn ta không phải Thomas Edison, hắn ta không phát minh ra bóng đèn”.

Cathro chưa bao giờ phát ngôn như vậy nhưng những phản ứng tiêu cực không phải là vấn đề đối với anh: “Sự phủ định là phản ứng đến những thứ tích cực. Họ phản ứng trước ý tưởng tôi là một đứa trẻ thiên tài. Điều đó cho tôi cảm giác phải tự xem xét lại bản thân”.

Đương nhiên, Cathro biết sẽ có những phản ứng hỗn hợp trong việc bổ nhiệm của mình. Đấy là điều anh sẽ không gặp phải nếu “từng chơi cho một đội bóng hạng hai suốt 10 năm”. Nhưng Cathro từ chối bị đóng khung, anh không bao giờ coi mình là người ngoài cuộc.

“Tôi vẫn luôn ở bên trong. Tôi đã ở đó ngay sau chiến thắng quan trọng ở bán kết cúp quốc gia Bồ Đào Nha. Tôi đã ở đó trong những giờ nghỉ ở Premier League. Tôi không đá bóng, cũng chẳng xô đẩy ai nhưng tôi là một phần của công việc này. Đó là cảm giác của tôi”, Cathro tự tin.

Có bao giờ một người chưa bao giờ đá bóng hiểu được cảm giác của các cầu thủ? Liệu lời nói của Cathro có thể chạm tới những nơi sâu thẳm của học trò? Luôn có hoài nghi rằng Cathro không thể giao tiếp, luôn ẩn náu và chỉ thoải mái khi ngồi trước laptop. Hay đại loại như thể “có người đã quyết định chọn anh ta mà chẳng thèm nhìn vào những việc trước đây”. Điều đó không đúng một chút nào.

Cathro chưa bao giờ cảm thấy có rào chắn giữa anh và những cầu thủ ở Hearts. Các học trò tin tưởng vào những gì anh nói dù kết quả không xác nhận điều đó. Tony Watt, một tiền đạo đã rời Hearts ngay trước khi Cathro đến, nói rằng HLV “biết làm cách nào để đi vào đầu một số người”. Các học trò tin tưởng Cathro đến nỗi thuật lại chuyện được một vài tay nhà báo chọc ngoáy rằng “Thằng nhóc kia thì biết cái gì. Nó vừa mới rơi từ mặt trăng xuống hay sao đấy”.

Khó khăn là thứ không tránh khỏi. Cathro chỉ có thể tin mình có đủ sức đề kháng để làm câm lặng chỉ trích theo thời gian. “Cảm giác của tôi được rửa sạch. Mọi thứ tiêu cực sẽ dừng lại ngay khi tôi thắng”.

Chiến lược gia của Hoffenheim, Julian Nagelsmann – người đi đầu làn sóng HLV trẻ tài năng của Bundesliga.

Tuy nhiên, Cathro không thắng, hay chính xác hơn, là không thắng đủ. Anh miêu tả lại trận thứ 3 nắm quyền như một ký ức kinh hoàng: “Hearts dẫn 2-0 sau hiệp 1. Mọi thứ đều sống động, chúng tôi tự tin rằng mình sẽ có kết quả tốt. Nhưng bằng một cách nào đó, Hearts thua ngược 2-3. Đó lẽ ra phải là đêm mọi chỉ trích dừng lại nhưng nó lại biến thành thời điểm ngọn lửa bùng phát”.

Sự nghi ngờ lớn nhanh như thổi, lửa chỉ trích thì ngày một bốc cao hơn. Nó tạo ra bầu không khí khó khăn cho tất cả mọi người. Hearts kết thúc ở vị trí thứ 5 trên bảng xếp hạng, kém nhà vô địch Celtic gần 60 điểm.

Cuối tháng 7, Cathro đã ngửi thấy mùi chia ly. Bàn thắng thứ 2 của Dunfermline chỉ xác nhận điều đó. Vậy là trải nghiệm tuyệt vời tại Scotland đã hết, những người hiện đại rốt cuộc vẫn phải đi vào nếp của truyền thống.