Xung quanh việc kiểm duyệt phim thời gian qua đang dấy lên những tranh luận đâu là hiện thực xã hội và đâu là hiện thực của tác phẩm điện ảnh. Và nhiều người cho rằng, tư duy đóng của Hội đồng thẩm định có thể ản hưởng sáng tạo của nghệ sỹ.
Nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc truyền thông phim "Đường đua" - một phim do vợ anh, diễn viên Hồng Ánh sản xuất, chia sẻ góc nhìn của mình.
- Trong nhận định của Hội đồng duyệt phim có đoạn: "phim phơi bày một xã hội đen tối, bế tắc với sự xuất hiện của các băng nhóm xã hội đen, cùng những cảnh cờ bạc, hãm hiếp, đâm chém, giết người lạnh lùng không ghê tay", và yêu cầu "sửa chữa tổng thể, để tránh sự đen tối, bế tắc… khi mô tả cuộc sống trong xã hội Việt Nam".
Thưa anh, "Đường đua" đen tối đến vậy sao?
Trước hết, chúng ta phải nói về thể loại của phim. Khác với những phim chiếu rạp thời gian vừa qua, phần lớn tập trung khai thác mảng đời sống trung lưu với những câu chuyện hài mang tính giải trí, nhẹ nhàng, ''Đường đua'' là một bộ phim hành động tâm lý tội phạm.
Khi đã là phim "hành động" và "tội phạm" thì không thể tránh khỏi màu sắc đen tối của phim. Vấn đề ở đây là cái đen tối đó có chân thực hay không, và nó tạo cho người xem cảm giác gì.
- Anh là một người cố vấn đắc lực cả về chuyên môn và truyền thông cho "Đường đua" (theo lời Hồng Ánh), khi bắt đầu sản xuất anh có nghĩ đến ngày sẽ phải sửa lại tổng thể như hiện tại?
Dù sao tôi cũng là người hiểu rõ hơn những cẩn trọng của Hội đồng thẩm định. Thú thật là khi sản xuất chúng tôi không nghĩ đến ngày sẽ phải sửa lại tổng thể như đề xuất của Hội đồng thẩm định.
- Theo anh, những quyết định của Cục Điện ảnh với "Đường đua" đã là thấu tình đạt lý? Hay vì muốn đứa con tinh thần được ra rạp nên anh sẽ im lặng?
Về tình, tôi nghĩ Cục Điện ảnh đã thể hiện sự chú ý lắng nghe đến những lập luận của chúng tôi trong suốt quá trình chỉnh sửa, và cũng chấp nhận duyệt phim cho chúng tôi với một bản dựng chưa thật sự hoàn hảo. Tôi rất trân trọng cái "tình" đó.
Về lý, mỗi bên đều có cái "lý" của mình, mà cái lý đó lại xuất phát từ những nhận thức khác nhau về nghệ thuật và phản ánh hiện thực, về vai trò của điện ảnh cũng như thể hiện hình ảnh.
Cuối cùng, sau gần ba tháng tranh luận, chúng tôi cũng đi tới một sự đồng thuận, mà một sự đồng thuận, như anh biết, không phải là một cái kết quả thỏa mãn hoàn toàn cả hai bên, mà là một kết quả hai bên tạm chấp nhận được.
- Có người nhận định, ở Việt Nam bây giờ, làm phim nhảm nhí và vô lý cỡ nào cũng đều lọt cửa và ra được rạp. Nhưng nếu làm phim có chút bạo lực hay cảnh đâm chém lại khó "thoát". Với mắt quan sát của anh, điều này có là đúng?
Tôi nghĩ vấn đề ở đây không phải là "bạo lực" hay "đâm chém". Vấn đề ở đây rộng hơn nhiều, đó là vấn đề phản ánh chân thực hiện thực của điện ảnh nói riêng và các ngành nghệ thuật nói chung.
Tôi cho rằng, chúng ta đang ở trong một giai đoạn khi nhiều người cố tình không chấp nhận hiện thực của xã hội, một hiện thực gai góc, trần trụi và đôi lúc khá tàn nhẫn. Chúng ta tự ru ngủ và huyễn hoặc mình bằng các câu chuyện và hình ảnh đẹp giả tạo.
"Đường đua" không phải như vậy, và nó chấp nhận chịu những khó khăn trong quá trình thẩm định để có thể đưa ra một khía cạnh của hiện thực về xã hội Việt Nam hiện tại.
- Anh có nghĩ rằng, cần có những đôi mắt khác để xem những bộ phim Việt Nam hiện tại?
Đối mặt với hiện thực luôn luôn đòi hỏi sự dũng cảm. Mặc dù vậy, tôi nghĩ rằng khó có thể thay đổi góc nhìn của một thế hệ, vì nó phụ thuộc rất nhiều vào sự khác biệt về giáo dục, văn hóa, thói quen, môi trường sống…
Tôi chỉ hi vọng những bộ phim như "Đường đua" có thể tạo ra thảo luận về cách nhìn nhận hiện thực giữa một thế hệ lớn tuổi hơn với một thế hệ đang còn trẻ, giữa công chúng với cơ quan quản lý và cả giữa những nhà làm phim với nhau, từ đó đa dạng hơn thị trường điện ảnh ở Việt Nam hiện nay.
- Thời gian qua, kể từ lúc "Bụi đời Chợ Lớn" bị cấm chiếu, cư dân mạng thường hay nói, các trang báo suốt ngày đưa tin đâm chém dã man, mà phim xã hội đen thì lại cho là không đúng hiện thực. Anh thấy những nhận định này thế nào?
Tranh luận "thế nào là hiện thực" là một cuộc tranh luận lớn, nhưng tôi nghĩ, bạo lực và tội phạm đang trở thành một vấn đề mà ta không nên, và không thể tránh né nếu muốn thực sự trung thực trong các tác phẩm nghệ thuật của mình.
- Việc dán nhãn 16+ ở Việt Nam mang tính hình thức rất cao và thường khó kiểm soát. Theo anh, đây có phải là lợi thế để "Đường đua" tạo được sự hiếu kỳ cho khán giả đến rạp?
Đối với Cục Điện ảnh, dán nhãn 16+ thể hiện đánh giá của Cục và Hội đồng thẩm định về nội dung của "Đường đua", và chúng tôi tôn trọng quyết định này. Trong tương lai, chúng tôi hi vọng sẽ có một hệ thống đánh giá và khuyến cáo thống nhất đối với các thể loại phim một cách có hệ thống, trên cơ sở khoa học để tránh những vấn đề như đã xảy ra với "Đường đua".
- Đặt tương quan trong thực tại phim Việt, anh đánh giá "Đường đua" của mình có lợi thế gì và có phải là một bộ phim hay?
Tôi nhường quyền đánh giá bộ phim cho khán giả. Như tôi đã nói từ đầu, chúng tôi hi vọng đa dạng hóa thị trường điện ảnh Việt Nam bằng cách sản xuất những bộ phim mà trẻ trung, quyết liệt, trung thực với hiện thực, đầu tư kỹ càng vào diễn viên, hình ảnh, âm nhạc là những yếu tố hàng đầu!
- Xin cảm ơn anh!
Nguyễn Thanh Sơn.
