Không gian phát triển mới và những lợi thế chưa từng có
Trong nhiều thập niên, TP Hồ Chí Minh là cực tăng trưởng năng động nhất cả nước, đóng vai trò trung tâm công nghiệp, thương mại và xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, những lợi thế dựa trên lao động giá rẻ, đất đai hay ưu đãi thuế đang dần suy giảm sức cạnh tranh. Cuộc đua hiện nay diễn ra ở chất lượng thể chế, năng lực đổi mới sáng tạo, công nghệ và khả năng cung cấp các dịch vụ chất lượng cao.
Điểm khác biệt lớn nhất của TP Hồ Chí Minh hiện nay là lần đầu tiên sở hữu một không gian phát triển đủ rộng để tạo nên một cấu trúc kinh tế đa ngành. Nếu khu vực TP Hồ Chí Minh trước đây là trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ thì Bình Dương mang lại nền tảng công nghiệp hiện đại, còn Bà Rịa - Vũng Tàu bổ sung hệ thống cảng biển quốc tế, logistics và kinh tế biển. Sự kết nối này giúp hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến phân phối và các dịch vụ cao cấp.
Quy mô kinh tế của thành phố hiện thuộc nhóm lớn nhất cả nước. Thành phố tiếp tục dẫn đầu về thu hút đầu tư nước ngoài với hơn 21.900 dự án FDI còn hiệu lực và tổng vốn đăng ký vượt 156 tỷ USD. Riêng trong 9 tháng đầu năm 2026, TP Hồ Chí Minh đã thu hút 17,8 tỷ USD vốn FDI, gấp 4,2 lần so với cùng kỳ năm 2025 và vượt 162,4% kế hoạch năm 2026. Những con số này cho thấy TP Hồ Chí Minh không thiếu nguồn lực phát triển, mà điều cần thiết là một động lực mới đủ sức chuyển hóa các nguồn lực thành lợi thế cạnh tranh quốc tế.
Quan trọng hơn, khát vọng trở thành trung tâm dịch vụ khu vực hiện đã được thể chế hóa bằng các cơ chế pháp lý và quy hoạch phát triển dài hạn. Theo định hướng phát triển, TP Hồ Chí Minh được trao thêm nhiều cơ chế để triển khai các mô hình kinh tế mới, phát triển khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, các khu logistics tích hợp, hạ tầng đổi mới sáng tạo và nền kinh tế số.
Song song đó, các đề án phát triển thành phố đã xác định rõ những ngành dịch vụ trọng tâm gồm tài chính, công nghệ thông tin, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics và du lịch chất lượng cao. Tư duy phát triển mới lấy tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo làm nền tảng, thay thế dần mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng không gian hay khai thác các lợi thế truyền thống.
Theo “Đề án xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm dịch vụ lớn của cả nước và khu vực với các ngành dịch vụ cao cấp, hiện đại, có giá trị gia tăng cao”, đến năm 2050, thành phố được định hướng trở thành siêu đô thị đa trung tâm, giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ mang tầm quốc tế.
Dịch vụ, tài chính và logistics sẽ trở thành động cơ tăng trưởng mới
Trong bức tranh phát triển mới, lĩnh vực dịch vụ được xác định là khu vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn nhất. Thành phố đang tập trung phát triển các lĩnh vực như tài chính, logistics, công nghệ thông tin, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, y tế chất lượng cao, giáo dục quốc tế và du lịch. Đây cũng là những ngành được dự báo sẽ đóng vai trò dẫn dắt nền kinh tế toàn cầu trong nhiều thập niên tới.
Một trong những biểu tượng rõ nét nhất cho khát vọng vươn tầm là dự án Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thủ Thiêm. Quốc hội đã xác định TP Hồ Chí Minh là một trong hai địa điểm xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế của Việt Nam. Theo định hướng, khu vực này sẽ được phát triển thành một hệ sinh thái tài chính hiện đại với sự tham gia của các định chế tài chính, doanh nghiệp công nghệ tài chính, các nền tảng thanh toán quốc tế, tài chính xanh và tài chính số.
Nếu tài chính được xem là trái tim của nền kinh tế dịch vụ thì logistics chính là hệ tuần hoàn. TP Hồ Chí Minh hiện sở hữu những lợi thế hiếm có với hệ thống cảng biển nước sâu Cái Mép - Thị Vải, sân bay quốc tế Long Thành, mạng lưới cao tốc liên vùng và hệ sinh thái công nghiệp phát triển mạnh. Theo quy hoạch, khu vực này sẽ tiếp tục hình thành hàng chục trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển và cảng cạn hiện đại nhằm nâng cao năng lực kết nối trong nước và quốc tế.
Khi hệ thống hạ tầng giao thông và logistics hoàn thiện, TP Hồ Chí Minh có điều kiện để trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực Đông Nam Á. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn nâng cao sức hấp dẫn đối với các dòng vốn đầu tư quốc tế.
Bên cạnh đó, xu hướng phát triển của thế giới cũng đang tạo thêm cơ hội cho thành phố. Những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain, Internet vạn vật và các mô hình kinh doanh số đang làm thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các đô thị sở hữu hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh sẽ có lợi thế lớn trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp công nghệ và nguồn vốn quốc tế. TP Hồ Chí Minh đang từng bước dịch chuyển từ vị thế trung tâm sản xuất, thương mại sang vai trò trung tâm cung cấp dịch vụ chất lượng cao cho khu vực.
Cuộc đua về con người và thể chế
Dù sở hữu hạ tầng hiện đại hay nguồn lực tài chính lớn đến đâu, thành công của một trung tâm dịch vụ quốc tế cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị.
Trong nhiều cuộc họp bàn về phát triển TP Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng dư địa tăng trưởng dựa trên lao động giá rẻ và các ưu đãi truyền thống đang dần thu hẹp. Các đô thị muốn bứt phá phải cạnh tranh bằng chất lượng thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh và khả năng đổi mới sáng tạo. Vì vậy, TP Hồ Chí Minh đang chuyển từ tư duy “thu hút dự án” sang “kiến tạo hệ sinh thái”, tạo môi trường thuận lợi để thu hút dòng vốn chất lượng cao, công nghệ cao và nguồn nhân lực quốc tế.
Song song với cải cách thể chế, thành phố đang tập trung phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn, tài chính quốc tế, logistics thông minh và công nghệ số. Việc tăng cường liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp được xem là giải pháp quan trọng để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Theo định hướng quy hoạch, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu của thành phố trong nhiều thập niên tới. Đây là yếu tố quyết định để TP Hồ Chí Minh tạo ra những giá trị mới, nâng cao năng suất lao động và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
Nếu biết tận dụng thời cơ, phát huy lợi thế và kiên định với con đường lấy tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các dịch vụ giá trị gia tăng cao làm động lực phát triển, TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có cơ sở để vươn lên trở thành một trung tâm dịch vụ có tầm ảnh hưởng trong khu vực châu Á vào những thập niên tới.
