Thủ đô Bogotá và những thử nghiệm thú vị ban đầu

Thú thực, trước khi đến Colombia, không phải là tôi không có những bất an nhất định. Bởi qua phim ảnh, tôi biết đến Colombia là đất nước của các băng đảng tội phạm khét tiếng, một trong những quốc gia có tình trạng buôn bán ma túy hàng đầu thế giới… Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, khi mà tôi đã có thời gian hơn một tháng để sống, để đi và trải nghiệm nhiều nơi ở xứ sở của vũ điệu Sansa nổi tiếng này, mọi thứ dường như không hẳn là như vậy.
Colombia là đất nước có diện tích lớn gấp 3 lần và dân số bằng một nửa nước ta với bình quân thu nhập đầu người là gần 12.000 USD. Thủ đô Bogotá (Bogotá.DC), nơi tôi sẽ sinh sống và học tập là một trong những thành phố lớn nhất Nam Mỹ, nằm ở độ cao 2.600m (so với mực nước biển, nhiệt độ trung bình khoảng 10-15 độ C) với tổng cộng gần 12 triệu dân. Bogotá.DC còn được coi như là Athen của Nam Mỹ với hệ thống giáo dục, thư viện phát triển mạnh…

Một ban nhạc biểu diễn trên đường phố Bogotá.DC.

Cái cách ban đầu mà tôi khám phá Bogotá.DC trên thực địa cũng hệt như câu chuyện thầy bói xem voi vậy. Nghĩa là mỗi một lần đi, tôi chỉ có thể chạm vào những phần rất nhỏ của cái thành phố rộng lớn này. Để rồi Bogotá.DC trong tôi mỗi ngày một lớn dần lên. Những mảnh ghép tôi thu lượm dần dần được hệ thống lại, và tôi chưa từng hết ngạc nhiên về những điều mà mình khám phá.

Bogotá.DC là một trong những thành phố lâu đời nhất của Colombia. Vốn là thuộc địa của Tây Ban Nha nên Bogotá.DC được quy hoạch khá bài bản và quy củ. Trung tâm của Bogotá.DC vẫn còn bảo tồn được tương đối tốt các kiến trúc theo phong cách Tây Ban Nha cổ. Những ngôi nhà san sát được xây dựng khá giống nhau và có chiều cao như nhau (trung bình là 2 tầng). Chúng có thể được sơn màu giống nhau, hoặc cũng có thể mỗi ngôi nhà một màu để tạo nên sự pha trộn, đa dạng về màu sắc nhằm làm nổi bật cho cả một khu phố cổ.

Bên cạnh đó, những tuyến phố nhỏ một chiều theo hình bàn cờ sẽ dẫn đến trung tâm của nó là một quảng trường rộng lớn hàng chục nghìn mét vuông vốn được lát bằng những viên đá thô sơ. Ở vị trí chính giữa của quảng trường, chắc chắn sẽ là một nhà thờ lớn, nơi tập trung người dân để thực hành tín ngưỡng tôn giáo. Những lúc còn lại, đó là nơi để người dân tìm đến hưởng thụ sự yên bình, thanh thản, nơi mà những đứa trẻ có thể tung tăng chạy nhảy và nghe người lớn kể về những câu chuyện lịch sử đầy hào hùng của dân tộc.

Không giống như lo sợ ban đầu của tôi về tình hình an ninh ở Colombia, Bogotá.DC là thành phố khá yên tĩnh và an toàn. Bogotá.DC có những bước cải tiến lớn trong việc đảm bảo trật tự an toàn xã hội, từ hình ảnh là thành phố có tỷ lệ tội phạm được xếp trong nhóm cao nhất thế giới trong thập niên 1990. Năm 1993 có 4.352 vụ giết người có chủ ý chiếm tỷ lệ 81/100.000 dân; năm 2007, Bogotá.DC có 1.401 vụ ám sát với tỷ lệ 19/100.000 dân, và đã giảm xuống còn 16,9/100.000 dân năm 2012 (thấp nhất kể từ năm 1983). Thành công này là kết quả của một chính sách an ninh tích hợp được gọi là “Comunidad Segura”, lần đầu tiên được thông qua vào năm 1995 và tiếp tục được thực thi cho đến tận ngày nay.

Hiện tại, ở tất cả các công trình công cộng, các nhà ga, bến tàu, công viên, bảo tàng,… lực lượng cảnh sát Colombia đều có mặt và canh gác 24/24 giờ. Bên cạnh đó, ở mỗi góc ngã ba, ngã tư trên những trục đường lớn, ít nhất sẽ có 2 nhân viên cảnh sát đứng cắm chốt. Ngoài ra, những tốp cảnh sát 4 người thay phiên nhau tuần tra liên tục bằng môtô trên tất cả các tuyến đường để đảm bảo mọi người dân và du khách hoàn toàn có thể yên tâm về sự an toàn của bản thân mình. Các nhân viên cảnh sát cũng kiêm luôn vai trò hướng dẫn viên, sẵn sàng trợ giúp mọi yêu cầu của người qua đường khi được cần đến.

Thêm vào đó, điều đầu tiên tôi có thể cảm nhận được một cách rõ ràng nhất, đó là sự mến khách đến ấm lòng của người dân Colombia. Khi bạn cần hỏi đường hay mong muốn sự giúp đỡ, dường như bất kỳ người nào bạn gặp trên đường phố cũng có thể nhiệt tình dành thời gian để hướng dẫn tỉ mỉ với thái độ gần gũi và vui vẻ. Câu cửa miệng của người Colombia khi gặp bất cứ ai là “hola” (xin chào) và luôn kèm theo một nụ cười thân thiện. Vì vậy, dù bạn không biết tiếng Tây Ban Nha, dù bạn không biết gì về đường sá nơi đây, chỉ cần bạn có tấm bản đồ trên tay và cần sự giúp đỡ, bạn có thể đến bất cứ nơi nào mình cần đến.

Đặc biệt hơn, ý thức của người dân nơi đây cũng là điều rất đáng học hỏi. Bạn sẽ không thấy người dân Bogotá.DC xả rác ra đường hay làm ảnh hưởng đến người khác ở các nơi công cộng. Bên cạnh đó, văn hóa xếp hàng cũng đã trở thành một trong những phản xạ vô điều kiện của người dân nơi đây. Ví dụ, để mua được một suất ăn, tôi sẽ đứng xếp hàng khoảng 30 - 45 phút (vào giờ cao điểm) để chờ đến lượt mình. Sau đó, tôi cũng có thể phải xếp hàng thêm khoảng 5-10 phút để có thể trả tiền cho suất ăn đó. Tuy nhiên, người Colombia xếp hàng nghiêm ngắn, im lặng một cách tự nguyện mà không hề tỏ bất kỳ một thái độ mất lịch sự nào. Không bao giờ có tình trạng chen lấn xô đẩy hay không đứng vào hàng. Dù bạn là một người có địa vị xã hội quan trọng, thì bạn cũng sẽ phải xếp hàng hệt như những người dân bình thường mà không hề có bất kỳ sự ưu tiên nào.

Ở một đất nước cách Việt Nam nửa vòng trái đất và người dân lại sử dụng ngôn ngữ Tây Ban Nha, mọi sinh hoạt hằng ngày của tôi gặp rất nhiều khó khăn. Điều phức tạp hơn nữa là việc tìm kiếm tư liệu, nói chuyện, phỏng vấn người dân để có thể viết bài (báo) là một thách thức không hề nhỏ. Ngoài chút tiếng Anh vốn có, tôi bắt đầu gắng học thêm tiếng Tây Ban Nha. Tận dụng tất cả những ngày nghỉ cuối tuần, tôi xách ba lô lên và đi theo kiểu tiết kiệm nhất có thể, nghĩa là chỉ cần lương khô và nước lọc mang theo từ nhà. Và đó là tiền đề quan trọng cho những tư liệu trong những bài viết sau này của tôi.