Tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế sẽ bắt đầu từ đâu?

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật được Đảng, Nhà nước khẳng định là yếu tố sống còn, quyết định sự thành công của quá trình bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tuy nhiên, hiện thể chế được Bộ Chính trị xác định là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Do đó, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế là nhiệm vụ cấp bách, là đột phá chiến lược để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Vậy tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế sẽ bắt đầu từ đâu? PV Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với Trung tướng, PGS.TS Phạm Công Nguyên, Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an, người vừa vinh dự được bầu là Đại biểu Quốc hội khóa XVI.

PV: Thưa Trung tướng, với nhiều năm kinh nghiệm trong công tác tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, theo ông, đâu là những “điểm nghẽn pháp luật” nổi bật hiện nay cần được ưu tiên tháo gỡ?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Hiện nay, về hệ thống pháp luật, Bộ Chính trị cũng như các cơ quan có thẩm quyền xác định đây chính là “điểm nghẽn" của "điểm nghẽn”, và khi chúng ta tháo gỡ được những "điểm nghẽn" này thì là “đột phá của đột phá”. Cho nên khi chúng ta đang chuyển trạng thái quản lý xã hội từ những phương thức truyền thống bằng rất nhiều loại giấy tờ, những khâu quản lý trung gian sang một phương thức mới, đổi mới toàn diện phương thức quản lý để đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới, tôi cho rằng hệ thống pháp luật phải thay đổi một cách căn cơ và toàn diện.

Một là, chúng ta tạo ra những cơ chế pháp lý mới để chuyển đổi số một cách toàn diện. Chúng ta sẽ quản trị xã hội trên nền tảng của dữ liệu trên môi trường điện tử để cắt giảm các thủ tục hành chính, bớt khâu trung gian, giải phóng nguồn nhân lực và tiết kiệm chi phí cho người dân và xã hội. Để làm được điều này, việc đầu tiên là phải có một cơ chế pháp lý phù hợp. Thứ hai, chúng ta phải tạo ra môi trường pháp lý ổn định, kiến tạo và khuyến khích để ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là một trong những mục tiêu rất quan trọng mà Bộ Chính trị đã chỉ rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thứ ba, chúng ta phải tạo ra một môi trường minh bạch trong quản trị xã hội và phát triển kinh tế đất nước, lấy thể chế là một trong các yếu tố cạnh tranh để thu hút đầu tư nước ngoài, cũng như tạo ra sân chơi bình đẳng để phát huy toàn bộ nguồn nhân lực của xã hội, trong đó tập trung vào vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và yếu tố then chốt, đột phá của kinh tế tư nhân.

Bên cạnh đó, cũng còn những nội dung phải đi kèm, ví dụ như về y tế, giáo dục, văn hóa…, một số mảng rất lớn mà Bộ Chính trị cũng như Quốc hội, Chính phủ đã nhận diện và chỉ ra trong các văn bản chỉ đạo. Tôi cho rằng thời gian tới, trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, chúng ta cần tập trung nguồn nhân lực và quyết tâm để tháo gỡ những điểm nghẽn ở những mảng mà tôi vừa nêu.

PV: Vậy theo Trung tướng, để xây dựng được hệ thống văn bản quy phạm pháp luật ổn định, chúng ta phải bắt đầu từ đâu?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Trong nhiều năm tham gia vào công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế pháp luật, một trong những kinh nghiệm mà chúng tôi rút ra, đó là pháp luật phải xây dựng từ thực tiễn của Việt Nam, phục vụ cho lợi ích của nhân dân Việt Nam và phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế hiện nay.

Do đó, khi chúng ta xây dựng hoặc sửa đổi một văn bản quy phạm pháp luật, việc đầu tiên là phải xác định được thực tế đang khó khăn, vướng mắc gì đối với hệ thống pháp luật và chúng ta giải quyết những khó khăn, vướng mắc đó, tháo gỡ những điểm nghẽn đó như thế nào, để khi xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật phải áp dụng được ngay, có hiệu quả ngay, tháo gỡ được các điểm nghẽn, giải quyết được những khó khăn, vướng mắc trong thực tế cuộc sống hiện nay.

Ngoài ra, chúng ta phải dự báo xu hướng phát triển của kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, từ đó có những định hướng để khi văn bản quy phạm pháp luật được xây dựng sẽ ổn định, đỡ phải sửa đổi thường xuyên, tạo ra một cơ chế pháp lý mang tính ổn định cao.

PV: Điểm nghẽn của thể chế còn biểu hiện ở thủ tục hành chính rườm rà. Theo ông, đâu là những thủ tục đang gây nhiều phiền hà nhất cho người dân?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Hiện nay, trong quản lý hành chính Nhà nước, tôi cho rằng những dịch vụ rồi những biện pháp quản lý, chúng ta vẫn đang thiếu cơ sở dữ liệu. Do đó người dân đang phải quản lý những giấy tờ liên quan của mình rất nhiều và khi đi giải quyết thủ tục hành chính, họ phải mang theo những giấy tờ đó, rồi những cơ sở dữ liệu chưa được kết nối, chưa được liên thông. Bởi vậy, nói là cơ chế “một cửa” nhưng nhiều chỗ hiện nay chưa thực hiện được “một cửa”.

Và nói như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm là khi dữ liệu đã đầy đủ và liên thông, đã kết nối, đã được chia sẻ thì chúng ta sẽ không còn "cái cửa" nào nữa. Người dân sẽ thực hiện toàn trình những thủ tục hành chính liên quan tới những giao dịch trong đời sống xã hội liên quan tới họ, rồi liên quan tới những quyền và lợi ích của họ trên môi trường điện tử.

Tôi cho rằng, điểm nghẽn hiện nay vẫn là phương thức quản trị và giải quyết các thủ tục hành chính đối với người dân. Đây là một trong những vấn đề chúng ta đang tập trung để tháo gỡ, chuyển đổi và cũng chính là nội hàm của chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số.

PV: Như Trung tướng vừa chia sẻ, khi chúng ta tháo gỡ được những “điểm nghẽn” thể chế thì là “đột phá của đột phá”, vậy theo ông, giải pháp đột phá ở đây là gì?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Đột phá trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật hiện nay, một là chúng ta phải lấy người dân, quyền và lợi ích của người dân làm trọng tâm, trung tâm. Đây là nguyên tắc bất di bất dịch.

Thứ hai, chúng ta hướng tới kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ cao, phát triển khoa học công nghệ. Xác định được mục tiêu trọng tâm, nội dung trung tâm thì chúng ta sẽ có hướng đi. Yếu tố đột phá là gì? Là chúng ta dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trên tinh thần vì lợi ích của người dân, vì mục tiêu xây dựng một xã hội công bằng, văn minh, giàu mạnh thì chúng ta phải có những đổi mới một cách mạnh mẽ về tư duy làm luật, làm sao luật phải là một yếu tố cạnh tranh, luật phải khai phá, luật phải tạo ra những cơ hội để khoa học công nghệ phát triển, để ứng dụng được khoa học công nghệ, hội nhập được với thế giới và chúng ta xây dựng một nền kinh tế ổn định, phát triển.

PV: Ông vừa vinh dự được cử tri bầu là Đại biểu Quốc hội khóa XVI, ông sẽ làm gì để bảo đảm các kiến nghị, phản ánh của cử tri được xử lý hiệu quả?

Trung tướng Phạm Công Nguyên: Là Đại biểu Quốc hội có nghĩa chúng ta đang đại diện cho người dân để đóng góp những tiếng nói, phản ánh những tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của người dân trong diễn đàn Quốc hội.

Khi là đại biểu Quốc hội, chúng tôi sẽ gắn kết một cách chặt chẽ hơn, thường xuyên tiếp xúc, lắng nghe, khảo sát thực trạng đời sống xã hội và tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của cử tri, của người dân không chỉ trên địa bàn mình là đại biểu, mà còn trên địa bàn toàn quốc.

Trên cơ sở đó, chúng tôi sẽ rà soát trong hệ thống pháp luật xem còn những vấn đề gì là bất cập, còn những vấn đề gì cần sửa đổi, bổ sung hoặc có những quan hệ xã hội chưa được điều chỉnh trong luật thì chúng ta phải bổ sung để xây dựng mới. Để trên cơ sở đó, chúng ta sẽ xây dựng và hoàn thiện một hệ thống pháp luật thông thoáng và vì lợi ích của người dân. Chúng ta là người đại biểu của nhân dân, phải lắng nghe, lấy quyền và lợi ích của người dân làm nền tảng, làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của mình và qua đó, từng nhiệm vụ chúng ta hướng tới đều để phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Trung tướng!