Khi một thông tin bình thường được "giật gân hóa"!
Thông tin "100% mẫu mì tôm, măng tươi đều có axit oxalic, tác nhân gây ra sỏi thận" do GS.TS Chu Phạm Ngọc Sơn - Phó Chủ tịch Hội Y tế công cộng Tp HCM, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Tp HCM công bố tại Hội thảo khoa học "An toàn thực phẩm và dinh dưỡng với acid oxalic" vào chiều 26/12 đã được một số trang mạng và tờ báo in đăng tải ngay sau đó. Trong đó nêu rõ từ cuối tháng 6 đến ngày 10/12/2013, Công ty cổ phần dịch vụ khoa học công nghệ sắc ký Hải Đăng đã tiến hành phân tích 62 mẫu mì gói (trong nước lẫn nhập khẩu), kết quả 100% đều có sự hiện diện của axit oxalic với nồng độ khoảng 30,8 - 449mg/kg.
Bên cạnh đó, các bài báo này còn dẫn lời GS.TS Chu Phạm Ngọc Sơn nhấn mạnh, nếu phân loại theo hệ thống quốc tế GHS thì axit oxalic được cảnh báo nguy hiểm dùng để tẩy rửa trong công nghiệp và gia dụng. Chẳng hạn, trong ngành gỗ để làm trắng gỗ bị đen do thời tiết, nắng mưa...; làm chất tẩy rửa các dụng cụ gia đình; trong xử lý nước thải để loại bỏ canxi trong nước thải...
Đến thời điểm này tại Việt Nam, axit oxalic không có trong danh sách phụ gia thực phẩm cho phép vì nó rất có hại cho sức khỏe của con người nên không được cho vào thực phẩm vì bất cứ lý do gì. Theo đó, nếu axit này đi vào cơ thể, chúng có xu hướng kết tủa khi gặp dinh dưỡng có chứa canxi thành oxalat canxi. Nếu sử dụng lâu dài thực phẩm có chứa axit oxalic, sự kết tủa này sẽ có hại cho thận, gây sỏi thận hoặc đọng lại các khớp xương.
Chính thông tin một cách chưa đầy đủ này đã khiến dư luận lo lắng, bàng hoàng bởi mì gói hay măng tươi… đều là thực phẩm quen thuộc và ưa dùng hàng ngày của nhiều người, hơn nữa thông tin này liên quan trực tiếp đến sức khỏe của con người (có thông tin cho rằng vào tháng 5/2013, Hiệp hội Mì ăn liền thế giới đã công bố kết quả nghiên cứu, theo đó Việt Nam được xếp thứ 4 thế giới về mức tiêu thụ mì ăn liền trong năm 2012 với sản lượng gần 5,1 tỉ gói (ly).
Nếu tính bình quân đầu người, mỗi người Việt Nam ăn 57 gói (ly)/năm. Vì thế, việc người tiêu dùng hoang mang lo lắng cũng là điều hết sức bình thường. Trong đó, có bài báo còn đưa cả ý kiến của một số người tiêu dùng tỏ ý bức xúc rằng "Cần sớm công khai 62 mẫu mì tôm chứa chất độc gây sỏi thận cho người tiêu dùng nắm rõ. Đồng thời, phải công bố rõ ràng cho người tiêu dùng biết hàm lượng chất độc trong mỗi sản phẩm mì tôm là bao nhiêu và ăn với số lượng bao nhiêu thì gây bệnh…". Hay một khách hàng khác đã có thái độ gay gắt trước công bố của GS.TS Chu Phạm Ngọc Sơn: "… Giáo sư phải có câu trả lời cụ thể, rõ ràng về kết quả nghiên cứu của mình để dư luận an tâm. Từ khi tôi biết thông tin mì tôm chứa chất độc, tôi và gia đình không còn dám ăn bất kì sản phẩm mì nào nữa"…
Bên cạnh tâm lý hoang mang của người tiêu dùng thì ngay cả những nhà quản lý cũng không tránh khỏi sự lo lắng. Theo đó, trên báo chí, đánh giá mức độ ảnh hưởng của thông tin nhạy cảm này, ông Trần Quang Trung - Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm (ATTP - Bộ Y tế) tỏ ý lo ngại: "Thông tin được Hội Y tế công cộng Tp HCM công bố không rõ ràng. Kết quả nghiên cứu của GS.TS Sơn mới chỉ là những kết quả nghiên cứu của họ. Tuy nhiên, Cục ATTP sẽ xem xét bởi mì tôm của nước ta còn phải hội nhập, xuất khẩu... Nếu thông tin như vậy thì rất nguy hiểm"…
Chắc chắn những phản ứng tiêu cực này sẽ không có hoặc không đến mức gây lo sợ như vậy nếu thông tin vừa qua được đăng tải một cách đầy đủ và đúng như những gì các nhà khoa học và nhà chuyên môn công bố tại hội thảo.
Hãy là người tiêu dùng có kiến thức
Để làm rõ hơn thông tin đã được công bố, chúng tôi đã tìm gặp trực tiếp GS.TS Chu Phạm Ngọc Sơn tại công ty của ông trên đường Trương Định, quận 1. Tỏ thái độ khá buồn rầu vì những thông tin gây dư luận hiểu lầm vừa qua, GS.TS Sơn cho biết, khởi nguồn của kết quả đó là do khách hàng (nói chung là các cơ quan sản xuất), trong đó có cả cơ quan chức năng, mang mẫu đến Công ty Dịch vụ KHCN Sắc Ký Hải Đăng đề nghị kiểm tra axit oxalic chứ không nằm trong một chương trình nghiên cứu riêng nào của Sắc Ký Hải Đăng.
"Đúng là 100% mẫu mì gói (62/62 mẫu) kiểm tra axit oxalic tại Công ty Dịch vụ KHCN Sắc Ký Hải Đăng đều có axit oxalic với nồng độ khoảng 30,8-449 ppm, tập trung nhiều nhất trong khoảng 100-200 ppm", GS.TS Sơn khẳng định. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh thêm rằng không chỉ ở Việt Nam mà hầu như tất cả mì gói trên thế giới đều có chứa ít nhiều hàm lượng axit oxalic vì bản thân nguyên liệu là bột mì đã có chứa sẵn loại axit tự nhiên này.
"Theo các số liệu khoa học đã công bố trước giờ, tùy theo loại lúa mì, thổ nhưỡng, điều kiện khí hậu nơi trồng, hàm lượng axit oxalic trong lúa mì có thể lên đến 700 ppm (miligram/kg). Do đó đương nhiên, mì làm từ bột mì có axit oxalic và hàm lượng bao nhiêu còn tùy theo cách chế biến", GS.TS Sơn cho hay.
Theo GS.TS Sơn thì hiện nay các nhà khoa học trên thế giới chia ra làm bốn loại thực phẩm có axit oxalic: Thực phẩm có rất nhiều axit oxalic (vài ngàn đến vài chục ngàn ppm) như khế, rau dền,...; Thực phẩm có nhiều axit oxalic (đến vài ngàn ppm) như măng, nhiều loại hạt như hạt điều rang, hạt hạnh nhân rang...; Thực phẩm có axit oxalic trung bình (vài trăm ppm) như lúa mì và thực phẩm có rất ít axit oxalic (vài ppm đến vài chục ppm) như gạo... Tuy nhiên, GS.TS Sơn cho rằng không phải cứ ăn thực phẩm giàu axit oxalic là bị sỏi thận vì còn phải tùy thuộc cơ địa của mỗi người.
"Từ xưa đến nay, chúng ta ăn biết bao nhiêu rau củ quả có nhiều axit oxalic, nhưng số trường hợp bị sỏi thận theo tài liệu y học là rất ít. Hơn nữa, cho đến nay những nghiên cứu về tác dụng của axit oxalic trên người rất ít ỏi cho nên không thể kết luận được. Và trên thế giới cũng chưa có nước nào quy định hàm lượng tối đa cho phép (thậm chí nhiều nước còn xem axit này trong thực phẩm là "safe" tức là an toàn với con người)… Tuy nhiên, những người có yếu tố di truyền hay tiền sử sỏi thận và trẻ em không nên dùng rau củ quả có nhiều axit oxalic… Ý đồ của hội thảo khoa học mà chúng tôi tổ chức là nhằm giúp cho nhà sản xuất không bị rối và người tiêu dùng cũng rõ hơn về sản phẩm và an tâm hơn khi sử dụng hàng ngày, theo đúng nguyên tắc "cảnh báo, phòng ngừa" chứ hoàn toàn không có ý định khiến dư luận ồn ào và hoang mang như vừa qua", GS.TS Sơn nhấn mạnh.
Cũng tại hội thảo này, TS.BS Dư Thị Ngọc Thu - khoa Ngoại-Tiết niệu, Bệnh viện Chợ Rẫy đã cảnh báo: Nếu axit oxalic hay dưới dạng oxalat có trong hoa quả thiên nhiên thì không độc hại, nhưng đối với các loại thực phẩm được sử dụng chất tẩy trắng, trong đó có thuốc tẩy bằng hóa chất axit oxalic thì sẽ rất gây hại cho sức khỏe con người. Đồng thời, TS.BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế công cộng Tp HCM cũng khuyến cáo cho những người có vấn đề về thận, gút, thấp khớp, đau mạn tính vùng âm hộ cần hạn chế các loại thực phẩm có hàm lượng axit oxalic cao. Riêng những người không mắc các bệnh trên thì có thể sử dụng các loại thực phẩm có axit oxalic trong tự nhiên một cách bình thường.
Có thể nói, từ những ý kiến trao đổi khá rõ ràng của GS.TS Sơn cho thấy thông tin mà GS.TS Sơn cũng như các nhà khoa học, quản lý đưa ra tại hội thảo khoa học "An toàn thực phẩm và dinh dưỡng với axit oxalic" đã không được các phóng viên đưa tin một cách đầy đủ, cặn kẽ. Người tiêu dùng phần lớn không được trang bị các kiến thức cơ bản, không chịu đọc hiểu các thông tin về vấn đề này. Đây chính là nguyên nhân khiến người tiêu dùng không hiểu rõ vấn đề dẫn đến tâm lý lo ngại, hoang mang. Điều này cần phải được chấn chỉnh nghiêm túc từ cấp của các nhà quản lý. Việc quan trong cần làm lúc này là cơ quan kiểm định an toàn vệ sinh thực phẩm nên vào cuộc tổng kiểm tra tất cả mỳ gói có công bố kết quả trên các thông tin đại chúng để cho người tiêu dùng cập nhật thông tin. Tránh tình trạng mập mờ, gian lận, đồn đoán bịt mắt người tiêu dùng. n
| MC Phan Anh - diễn viên quảng cáo cho một sản phẩm mì gói trên truyền hình - vui vẻ cho biết ý kiến về vấn đề này: "Hiện nay việc người tiêu dùng mỗi khi tiếp nhận thông tin thì cần phải tỉnh táo vì không chỉ Việt Nam mới ăn mì gói mà nhiều nước trên thế giới người dân đều dùng sản phẩm này. Ở những nước này họ đều có quy định về kiểm nghiệm sản phẩm rất khắt khe nên người tiêu dùng có thể yên tâm khi sử dụng. Hơn nữa các công ty hiện nay cũng rất quan tâm đến chất lượng sản phẩm của mình và sức khỏe của người tiêu dùng. Đây là điều cốt lõi sống còn với các công ty, bởi nếu sản phẩm ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe con người thì chắc chắn sẽ tác động xấu đến tình hình kinh doanh hay sự tồn tại của họ. Vì thế, người dân phải là người tiêu dùng thông minh, không thể chỉ mới nghe thông tin đồn đoán nào đấy mà lại có phản ứng tiêu cực ngay được". Diễn viên Đại Nghĩa - quảng cáo cho một sản phẩm mì gói khác cũng chia sẻ: "Tôi nghĩ vấn đề này không riêng mì gói mà tất cả các loại thực phẩm khác cũng đều cần được các nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm theo dõi, kiểm nghiệm sát sao để công bố cho người tiêu dùng được biết sản phẩm nào có chứa những chất độc hại vượt quá mức độ cho phép ảnh hưởng tới sức khỏe con người. Nhưng cần phải nêu rõ tên của sản phẩm để người tiêu dùng được biết và có hành động tẩy chay chứ cứ nói chung chung dễ khiến cho mọi người hoang mang. Thực tế thì vẫn có những nhà sản xuất ẩu tả, không quan tâm đến sức khỏe người tiêu dùng, nhưng nếu công bố chung chung như vậy sẽ khiến những nhà sản xuất làm ăn chân chính, đàng hoàng bị ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh thương hiệu và cả tình hình kinh doanh của họ". |
