Sẽ số hóa các di sản chữ viết trên lá Buông của người Khmer

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Trần Anh Thư vừa ký Quyết định phê duyệt Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030", nhằm có phương án bảo vệ và lưu truyền cho thế hệ sau những giá trị đặc sắc của di sản văn hóa phi vật thể tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer, sự tham gia của người dân trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

An Giang là tỉnh đa dân tộc, với khoảng 29 dân tộc, trong đó có 4 dân tộc chủ yếu là Kinh, Khmer, Hoa và Chăm. Dân tộc Khmer là cộng đồng dân tộc thiểu số sinh sống lâu đời trên vùng đất An Giang, tập trung đông nhất ở 2 huyện miền núi Tri Tôn và Tịnh Biên, sở hữu kho tàng di sản văn hóa đặc sắc và đa dạng. Dân tộc Khmer An Giang có 2 di sản văn hóa phi vật thể đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là Lễ hội đua bò Bảy Núi năm 2016, Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer ở hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên năm 2017.

Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer An Giang là một loại tri thức dân gian, bên trong ẩn chứa một kho tàng vô giá của tri thức nhân loại đó chính là Kinh Phật. Kinh Phật được người Khmer viết trên lá của cây Buông, gọi là Kinh lá Buông (Xatra Slấkrít), đây là loại thư tịch cổ quý hiếm khắc chữ trên lá Buông, viết bằng tiếng Khmer cổ hay tiếng Bali (theo trường phái Thomanadut và Mahainikai) xuất hiện từ thế kỷ XIX.

Nghệ thuật chạm khắc trên lá Buông của người Khmer rất đặc biệt. Lá Buông được chọn ngay từ khi còn là búp trên cây và được ghép vào khung cây để lá phát triển theo ý muốn, tránh tiếp xúc với ánh sáng mặt trời từ 3 - 5 tháng, sau đó cắt lá xuống, mang phơi khô và sử dụng. Muốn viết Kinh trên lá Buông phải sử dụng mũi bút bằng sắt. Sau khi viết xong, dùng vải thấm than trộn với dầu thông và nhúng qua dầu lửa để quét lên chữ khắc.

Nét độc đáo của Kinh lá Buông nhờ vào độ dai của lá, kết hợp với sự khéo léo, tỷ mỉ, công phu của người viết, nên thể hiện được trên cả hai mặt của lá Buông. Mỗi bộ Kinh có từ 4 -10 cuốn (quyển), mỗi cuốn có 20 - 60 lá kinh, mỗi mặt lá có 5 dòng, với khoảng 150 chữ. Kinh lá Buông chứa đựng giá trị về kỹ thuật, mỹ thuật, nghệ thuật và có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh tín ngưỡng tôn giáo của đồng bào dân tộc Khmer.

Ở An Giang, Kinh lá Buông hiện còn lưu giữ tại 30/65 chùa Khmer của hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên, với trên 100 bộ Kinh Phật. Tuy nhiên, nhiều năm qua, Kinh lá Buông không còn được viết, bởi không còn nguồn lá Buông. Đồng thời, do khâu bảo quản gặp khó khăn, không đảm bảo trước tác động của môi trường nên Kinh lá bị hư hỏng theo thời gian, có nguy cơ bị mai một.

Hiện các chùa Khmer ở An Giang còn rất ít vị sư sãi biết khắc chữ trên lá Buông. Nếu muốn học phải có tính kiên nhẫn, phải rèn luyện trong một thời gian dài. Muốn khắc được thì người học phải am tường nội dung của từng loại kinh, bởi hầu hết các bộ Kinh lá Buông được chạm khắc bằng chữ Khmer cổ hay chữ Bali. Điều này gây không ít khó khăn cho các vị sư sãi, phật tử muốn học Kinh Phật từ Kinh lá Buông. Vì vậy, Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer tỉnh An Giang đến năm 2030” rất cần thiết và phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của dân tộc.

Theo Đề án, giai đoạn 1 từ năm 2022 - 2026, An Giang sẽ tập trung đánh giá, tập hợp, xác minh, phân loại và chỉnh lý phục hồi di sản; nghiên cứu và xác định chữ viết trên lá Buông là tiếng Bali cổ hay tiếng Khmer cổ; hướng dẫn phương pháp bảo quản, gìn giữ các bản chữ viết trên lá Buông. Giai đoạn này, tỉnh cũng sẽ tư liệu hóa và số hóa các di sản chữ viết trên lá Buông của người Khmer trên địa bàn An Giang; xây dựng mới các dị bản của một số bộ Kinh phục vụ cho công tác giáo dục di sản và phát triển du lịch; dịch thuật một số nội dung Kinh lá Buông; tăng cường việc quảng bá, phát huy di sản nhằm thu hút mọi nguồn lực của xã hội….

Giai đoạn 2 từ năm 2028 - 2033, An Giang xây dựng hồ sơ đăng ký công nhận di sản tư liệu tri thức và kỹ thuật viết chữ trên lá Buông của người Khmer ở tỉnh An Giang thuộc chương trình ký ức thế giới khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO.

Theo đánh giá của UBND tỉnh An Giang, việc thực hiện đề án có ý nghĩa quan trọng trong sự nghiệp bảo tồn các di sản văn hóa nói chung và di sản văn hóa phi vật thể nói riêng của An Giang; là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc kiểm kê, nhận diện, đánh giá thực trạng. Trên cơ sở đó, có thể áp dụng các biện pháp đề xuất nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản theo từng giai đoạn một cách hợp lý, khoa học.

Thanh Sang

Các tin khác

Bảo vệ tài sản trí tuệ có ý nghĩa sống còn với điện ảnh Việt thời AI

Bảo vệ tài sản trí tuệ có ý nghĩa sống còn với điện ảnh Việt thời AI

Khi tác phẩm có thể bị sao chép, cắt ghép, phát tán trái phép chỉ trong vài phút; khi AI có thể tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu thu thập từ hàng triệu tác phẩm; khi ranh giới giữa sáng tạo của con người và sản phẩm do máy móc hỗ trợ ngày càng trở nên phức tạp, thì bảo vệ tài sản trí tuệ trở thành vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với ngành điện ảnh.

Ji Chang Wook: Việt Nam luôn mang lại rất nhiều năng lượng

Ji Chang Wook: Việt Nam luôn mang lại rất nhiều năng lượng

Tại buổi giao lưu với báo chí trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần IV (DANAFF IV) vào ngày 30/6, Ji Chang Wook cho hay, anh rất vui và hạnh phúc khi được trực tiếp gặp gỡ các fan Việt Nam. Tài tử xứ Hàn cũng khẳng định, Việt Nam luôn là nơi mang lại cho anh rất nhiều năng lượng mỗi khi ghé thăm.

Minh tinh Hollywood Jane Seymour chia sẻ hậu trường phim tại DANAFF IV

Minh tinh Hollywood Jane Seymour chia sẻ hậu trường phim tại DANAFF IV

Trong khuôn khổ Liên hoan phim (LHP) châu Á Đà Nẵng (DANAFF) IV, ngày 29/6, tại rạp chiếu phim Lê Độ - Đà Nẵng, đã diễn ra chương trình mở màn Tiêu điểm điện ảnh Hoa Kỳ với buổi chiếu tác phẩm Somewhere in Time (Ngược dòng thời gian). Minh tinh Hollywood Jane Seymour - nữ chính của phim đã chia sẻ với khán giả nhiều câu chuyện từ hậu trường của tác phẩm này.

Mỹ nhân Myanmar đăng quang Miss Multicultural World 2026

Mỹ nhân Myanmar đăng quang Miss Multicultural World 2026

Sau một tuần diễn ra với nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, quảng bá du lịch và trải nghiệm di sản tại Việt Nam, cuộc thi Miss Multicultural World 2026 (Hoa hậu Văn hóa thế giới 2026) đã khép lại với lễ đăng quang của người đẹp Myanmar Soe Myintzu Lwin vào tối 28/6 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội.

Nhạc sĩ Trần Tiến đối thoại với nghệ sĩ trẻ

Nhạc sĩ Trần Tiến đối thoại với nghệ sĩ trẻ

Lần đầu tiên, nhạc sĩ Trần Tiến xuất hiện trong một concert đặc biệt, đối thoại - kết nối với 3 thế hệ nghệ sĩ trẻ. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của chuỗi live concert mà nhạc sĩ Dương Cầm khởi xướng, “Phòng khách ba thế hệ”- âm nhạc của ký ức, yêu thương và sự thấu hiểu.

Khai mạc Vườn ươm dự án DANAFF Talents 2026

Khai mạc Vườn ươm dự án DANAFF Talents 2026

Ngày 28/6, Vườn ươm dự án DANAFF Talents 2026 – điểm hẹn chuyên môn trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần IV (DANAFF IV) đã chính thức khai mạc tại Đà Nẵng.

Tiếp nhận và trưng bày nhiều tư liệu về Bác Hồ trên đất Pháp

Tiếp nhận và trưng bày nhiều tư liệu về Bác Hồ trên đất Pháp

Cùng với Trưng bày “Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh: Hành trình vì hòa bình và độc lập dân tộc trên nước Pháp” khai mạc tại Paris, nhiều ảnh tư liệu được các gia đình Việt kiều đã từng đón Chủ tịch Hồ Chí Minh trong chuyến thăm nước Pháp năm 1946 trao tặng Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch.

Trường đua F1 Mỹ Đình “bùng nổ” với Concert Thanh Xuân

Trường đua F1 Mỹ Đình “bùng nổ” với Concert Thanh Xuân

Tối 27/6, tại Trường đua F1 Mỹ Đình, hơn 20.000 khán giả đã cùng hòa mình vào Concert Thanh Xuân – Đại nhạc hội do Báo Tiền Phong tổ chức, Trung ương Đoàn chỉ đạo, chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII.

Điện ảnh châu Á hội tụ tại Đà Nẵng

Điện ảnh châu Á hội tụ tại Đà Nẵng

Quy tụ hơn 100 bộ phim cùng hàng trăm nhà làm phim, nghệ sĩ, chuyên gia điện ảnh trong nước và quốc tế, Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) không chỉ khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của một sự kiện điện ảnh mang tầm khu vực mà còn mở ra không gian kết nối mới giữa điện ảnh Việt Nam với thế giới.

 Sôi động âm thanh lung linh sắc màu văn hóa Chăm

Sôi động âm thanh lung linh sắc màu văn hóa Chăm

Trong cộng đồng 54 dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam, dân tộc Chăm có bề dày lịch sử và đời sống văn hóa phong phú, độc đáo, có nhiều đóng góp quan trọng vào tiến trình hình thành, giao thoa và phát triển của văn hóa Việt Nam

Người đứng sau loạt phim bom tấn Hollywood dự Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng

Người đứng sau loạt phim bom tấn Hollywood dự Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng

Nhà sản xuất phim kỳ cựu Bill Mechanic, người từng giữ vai trò Chủ tịch kiêm CEO của Fox Filmed Entertainment, góp phần tạo nên thành công của nhiều phim bom tấn của Hollywood như Titanic, Independence Day (Ngày độc lập), Cast Away (Một mình trên hoang đảo), Hacksaw Ridge (Người hùng không súng) sẽ tham dự Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng lần thứ IV.

Tuyên dương 126 gia đình văn hoá tiêu biểu của Thủ đô

Tuyên dương 126 gia đình văn hoá tiêu biểu của Thủ đô

Ngày 25/6, tại Hà Nội, TP Hà Nội đã tổ chức Hội nghị tuyên dương các gia đình văn hóa tiêu biểu Thủ đô năm 2026. Đây là hoạt động nhiều ý nghĩa nhân dịp kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2026), tôn vinh các gia đình văn hóa tiêu biểu, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của gia đình Việt Nam.