Thiếu tướng, nhà văn Hồ Phương:

Sáng tác văn chương hòa chung với dân tộc

Thiếu tướng, nhà văn Hồ Phương là một trong số ít văn nghệ sĩ có mặt trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử và cả Chiến dịch Biên giới. Ông trưởng thành từ “Chiến sĩ Quyết tử” của Thủ đô, trước khi cả nước bước vào cuộc trường chinh kháng Pháp, rồi là Chính trị viên Đại đội ở Đại đoàn 308, đại đoàn quân chủ lực đầu tiên của ta, sau này là Sư đoàn Quân Tiên phong Anh hùng. Những năm tháng trong quân ngũ chính là những tư liệu để nhà văn Hồ Phương sáng tác không mệt mỏi về hình tượng anh bộ đội.

Ông viết truyện ngắn đầu tay khi mới 17 tuổi. Năm 1949, ông phụ trách tờ Quân Tiên phong của Đại đoàn 308, rồi là thành viên sáng lập Tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 1957. Ông nghỉ hưu năm 1997, sau khi là Phó TBT Tạp chí Văn nghệ Quân đội, TBT Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam. Có thời gian, sức viết của nhà văn được dịp bung ra. Ông cho ra đời hàng loạt cuốn: “Yêu tinh”, “Nàng dâu”, “Vàng và Thơm”, “Hà Nội với Hoàng Diệu”, “Cha và con”… và đã được nhận nhiều giải thưởng của Bộ Công an - Hội Nhà văn Việt Nam, Bộ Quốc phòng, UBTQ Liên hiệp các Hội VHNTVN, Báo Văn nghệ. Ông cũng được trao Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh. Nhân dịp ông vừa cùng Hội Nhà văn đi thăm Điện Biên trở về trong dịp 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng ông.

Từng trực tiếp cầm súng trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, giờ đây, trở lại chiến trường xưa, nơi mình từng chiến đấu và chiến thắng, cảm xúc của ông như thế nào?

NV Hồ Phương: 60 năm trở lại Điện Biên, cảnh quan thay đổi quá nhiều. Những khách sạn, công trình xây dựng cao tầng, phố xá rộng mênh mông đã đẩy lùi dấu ấn của chiến tranh vào dĩ vãng. Thú thật là tôi cảm thấy hẫng hụt, vì mọi thứ không còn giống trong ký ức. Đồi A1 khi đó là một điểm nóng vô cùng ác liệt. Nơi ấy, bao đồng đội tôi đã chiến đấu anh dũng để giành giật từng thước đất. Những đồi trọc với những họng súng đen ngòm xưa, nay xanh tốt cây cối. Hụt hẫng nhưng lại vui mừng vì sự sống đã nảy sinh và kinh tế phát triển trên chính chiến trường xưa.

Hẳn là ông có nhiều ký ức sâu nặng với Điện Biên?

NV Hồ Phương: Ngày đó, tôi cùng các nhà văn Hữu Mai, Nguyễn Khải, Hoàng Hiệp, Chính Hữu v.v… đều ra trận chiến đấu. Tâm trạng của thời tuổi trẻ chúng tôi cũng lạ: khi lên đường ra trận rất thoải mái, chỉ nghĩ không biết có khi nào quay lại con đường mình ra trận hôm nay không? Nhưng không buồn bã. Tôi có mặt ngay từ đầu chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại đoàn 308 có nhiệm vụ đánh mở cửa 3 cứ điểm ở phía Đông, để đánh xuống sân bay gần và nhanh hơn, nhằm cắt đứt tiếp viện của địch. Giặc tập trung máy bay và đánh phá rất ác liệt, bắn như vãi đạn cả ngày lẫn đêm vào các vạt rừng xung quanh sân bay, nhất là ở những trọng điểm. Có trận đánh phải nhịn đói 2-3 ngày vì tiếp tế không tới. Có lần, Đại đội chúng tôi trở về bị thương vong tới 20 người. Có trận, đơn vị bạn bị địch phản kích thương vong nhiều, cả Đại đội trưởng và chính trị viên đều hy sinh, một đồng chí bị đạn trúng trong hầm chết dựa lưng vào tường, đầu gục xuống ngực, tư thế rất đàng hoàng. Có anh Đại đội phó bị ốm, nhưng kiên quyết không nhờ người khác trực thay. Ai ngờ, trận đó anh hy sinh. Tôi may mắn hơn, tham gia nhiều trận, luôn giữa bom rơi đạn nổ mà tôi không sao, chỉ bị sức ép.

Nhà văn Hồ Phương.
Nhà văn Hồ Phương.

Để được hát khúc khải hoàn, là bao nhiêu hy sinh, xương máu. Trong giây phút chiến tranh kết thúc ở Điện Biên, ông nghĩ gì?

NV Hồ Phương: Tâm trạng khi ấy thật lạ. Khi biết quân ta đã có thế áp đảo, cảm thấy được chiến thắng sắp về, thì lại có cảm giác như sắp bước sang một thế kỷ khác, một thế giới khác. Bởi chiến tranh để lại ấn tượng quá nặng nề, đến mức, khi chấm dứt tôi không vui nổi nữa. Nghe báo tin địch đầu hàng rồi, niềm vui lớn quá, đến mức không nuốt được vào người, không nhảy lên được, chỉ reo a a a… Phải đến tận chiều, chúng tôi mới ôm nhau lăn ra đất, reo hò, nhảy nhót. Chiến thắng như vầng dương tràn trề đến mức lắng đi mới vui được.

Cả cuộc đời gắn bó với quân ngũ, các tác phẩm của ông luôn gắn liền với người lính. Phải chăng nếu không có chiến tranh thì không có nhà văn Hồ Phương?

NV Hồ Phương: Tôi không nghĩ vậy. Có thể tôi vẫn là nhà văn, nhưng sẽ viết theo trường phái khác. Nhưng chính chiến tranh góp phần thổi bùng đốm lửa văn chương trong tôi. Thời điểm ấy, người viết cũng có khuynh hướng sáng tác hòa chung với dân tộc, và vì thế, tôi đã theo đuổi chủ nghĩa anh hùng ca. Có lẽ chính đời sống quân ngũ, môi trường văn chương quân đội ngót nghét sáu mươi năm đã giúp tôi níu giữ được sự minh mẫn trước tuổi già. Gần đây, quan niệm sáng tác trong văn học đã cởi mở hơn, nhưng đến tận lúc này, tôi vẫn yêu thích dòng chảy đã chọn và dường như tôi không viết được những điều đau khổ.

60 năm trôi qua, giờ đây, nếu viết về Điện Biên thì ông sẽ viết gì? Những kỷ niệm đầy sự khốc liệt của chiến tranh hay niềm lạc quan?

NV Hồ Phương: Tôi vẫn ao ước viết về chiến tranh. Văn học là viết về những gì người ta tâm đắc nhất, hiểu biết nhất. Những chuyện về Điện Biên tuy không còn tính thời sự nhưng văn học thì vẫn còn, và tôi vẫn có thể viết tiếp mà vẫn vô cùng rung động. Giờ đây, cuộc sống và suy nghĩ cũng cởi mở hơn trước, không cần viết theo chỉ thị của ai, cũng không theo kết luận hay tổng kết nào, nhưng chắc chắn tôi vẫn tiếp tục theo đuổi chủ nghĩa anh hùng ca, như tôi từng viết, nhưng không tô vẽ. Ngày xưa, chúng tôi viết về những người anh hùng “tròn” quá, theo quan niệm “đẹp đẽ phô ra, xấu xa đậy lại”, chỉ những gì đẹp nhất, hay nhất, còn không hay phải giấu đi, vì thời điểm đó, việc ấy là cần thiết. Nay thấy rằng mình phải thay đổi để có tính chân thật hơn. Ví như viết về người anh hùng vẫn thấy được cả những ấu trĩ của họ, như lúng túng không biết nạp đạn ra sao, nhiều người thậm chí không biết bắn… vì lần đầu tiếp xúc với những vũ khí mới, nhưng họ là người rất dũng cảm. Tôi sẽ viết về những người anh hùng như chính họ có mà không tô vẽ. Điều này không đồng nghĩa với xu hướng phủ nhận quá khứ như một số người đang theo đuổi, khi cho rằng chiến thắng là do ăn may, làm ăn kinh doanh giỏi là do lừa đảo, hay nghệ thuật chỉ toàn của rởm… Tôi không đồng tình với cách nghĩ, cách viết thế. Tôi không cảm thấy mình gò bó trong việc viết, chỉ quan trọng là tài năng mình đến đâu…

Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

Thanh Hằng

Các tin khác

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Sôi động Festival Âm nhạc Quốc tế LangBiang 2026

Tối 14/11, tại Quảng trường Lâm Viên, phường Xuân Hương – Đà Lạt (Lâm Đồng) đã khai mạc Festival Âm nhạc Quốc tế Lang Biang 2026 với chủ đề “Đà Lạt – Hội tụ và thăng hoa”. Sự kiện là dịp kết nối di sản âm nhạc Tây Nguyên với những sắc màu âm nhạc đương đại và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh Đà Lạt, Lâm Đồng đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Nhiều chương trình ý nghĩa hướng đến Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 lần đầu tiên được tổ chức trên phạm vi cả nước, TP Hồ Chí Minh chuẩn bị chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao và du lịch phong phú, trải rộng trên địa bàn 168 phường, xã, đặc khu, góp phần tôn vinh bản sắc dân tộc và lan tỏa tinh thần đại đoàn kết.

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

TP Hồ Chí Minh sẵn sàng cho ngày hội thể thao lớn nhất cả nước

Với vai trò là địa phương đăng cai chính Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026, TP Hồ Chí Minh đang tập trung triển khai đồng bộ các phần việc, từ chuẩn bị cơ sở vật chất, địa điểm thi đấu đến hậu cần, giao thông, y tế và bảo đảm an ninh, trật tự (ANTT), nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho các đoàn thể thao tham gia tranh tài.

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

“Miền xa – Miền gần”: Những lát cắt thiên nhiên và đời sống qua hội họa

Diễn ra từ ngày 14/11 - 15/12 tại Hanoi Aqua Central (Hà Nội), triển lãm “Miền xa – Miền gần” giới thiệu 72 tác phẩm của Nhóm Họa sĩ Mười Bốn. Được hình thành từ những chuyến đi thực tế sáng tác tại nhiều vùng đất, các tác phẩm mang đến những cảm nhận đa dạng về thiên nhiên, con người và đời sống bình dị qua ngôn ngữ hội họa.

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Cảnh giác lừa đảo đăng ký vé chương trình Muôn sắc Việt Nam

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra tối 24/11, tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội) đang thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân. Lợi dụng nhu cầu đăng ký vé tham dự chương trình, các đối tượng xấu có thể thực hiện hành vi giả mạo, lừa đảo chiếm đoạt tài sản và thông tin cá nhân trên không gian mạng.

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Phát huy di sản “Thăng Long Kẻ Nghệ” để phát triển kinh tế sáng tạo

Trong 16 ngày (13–28/11), với hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian văn hóa, di sản và sáng tạo của Thủ đô, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế, chuyên gia trong nước và quốc tế, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế, người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

Thúc đẩy kết nối, xây dựng môi trường văn hóa tích cực tại Hải Phòng

11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất. Đây là hoạt động bên lề hấp dẫn của Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với TP Hải Phòng tổ chức.

Chủ tịch FIFA kỳ vọng gì về U-17 World Cup Qatar 2026

Chủ tịch FIFA kỳ vọng gì về U-17 World Cup Qatar 2026

Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) Gianni Infantino kỳ vọng Vòng chung kết FIFA U-17 World Cup Qatar 2026 sẽ trở thành ngày hội bóng đá giàu tính cạnh tranh, kết nối các nền bóng đá trên toàn thế giới. 

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Hội sách Côn Đảo: Giữ ký ức lịch sử, gieo mầm tri thức

Ngày 13/11, Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TP Hồ Chí Minh cho biết, Hội sách Côn Đảo lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Huyền thoại Côn Đảo”. Sự kiện diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22/11/2026 tại khu vực Di tích Nhà Công quán và Công viên đường Tôn Đức Thắng, Đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh.

MB ký kết hợp tác với HLL JoongAng, Hakuna Matata Group - đơn vị sở hữu bản quyền giải thưởng, chính thức trở thành Nhà tài trợ Danh xưng của Lễ trao giải The 41st Golden Disc Awards tại Việt Nam.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết hợp tác với MB

Ngày 11/11, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) và Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) tổ chức ký kết và công bố chương trình hợp tác “Việt Nam - Hơn cả một trải nghiệm” (Vietnam – Experience More) trong giai đoạn 2027–2031, hướng tới lựa chọn và đồng hành đưa các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, thể thao và giải trí có sức hút quốc tế tổ chức tại Việt Nam, gắn với quảng bá hình ảnh đất nước, phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Tràng An vào danh sách Di sản địa chất của thế giới

Trong danh sách 100 địa điểm di sản địa chất của Liên hiệp Quốc tế các Khoa học Địa chất (IUGS) vừa được công bố, “Karst nhiệt đới Tràng An” (Trang An Tropical Karst), tỉnh Ninh Bình, Việt Nam, được ghi danh với mã số 283, thuộc nhóm di sản địa chất về địa mạo và các quá trình địa chất đang diễn ra.

Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X quy tụ hơn 16.000 người tham dự

Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X quy tụ hơn 16.000 người tham dự

Sáng 12/11, tại TP Hồ Chí Minh, Ban Tổ chức Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ X năm 2026 tổ chức họp báo thông tin về công tác chuẩn bị và kế hoạch tổ chức Đại hội. Đây là sự kiện thể thao thành tích cao có quy mô lớn nhất trong hệ thống thi đấu quốc gia, được tổ chức định kỳ 4 năm một lần.