Sài Gòn phố biến thành… sông

Dồn dập nỗi khổ do ngập

Thời gian này TP HCM bắt đầu vào mùa mưa - đồng nghĩa với nỗi lo của người dân về tình trạng ngập lụt, nhất là tại những điểm ngập cố hữu, lại tiếp diễn. Từ lâu tình trạng ngập nước khá nghiêm trọng đã ảnh hưởng lớn tới sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố cũng như sinh hoạt hằng ngày của người dân.

PGS.TS Hồ Long Phi - Phó Ban điều phối Chương trình chống ngập TP HCM đã từng đề cập, tình trạng ngập triều gia tăng tại TP HCM là hệ quả tổng hợp của các yếu tố xả lũ từ các hồ chứa thượng nguồn (Dầu Tiếng, Trị An), san lấp lấn chiếm kênh rạch và các khu vực trũng có thể chứa nước. Đặc biệt, với 60% diện tích có cao trình thấp hơn mực nước triều, TP HCM còn nằm dưới hạ lưu sông Sài Gòn, do đó nếu mưa lớn kéo dài cộng với xả lũ từ thượng nguồn đúng vào thời điểm triều dâng cao thì khả năng TP HCM ngập như Bangkok năm 2011 hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước lên tiếng cảnh báo mạnh mẽ.

Thực trạng địa bàn ngập lụt tại TP HCM do triều cường hay mưa lớn từ lâu trải dài từ ngoại thành như phường Thạnh Lộc - quận 12, phường Hiệp Bình Chánh - quận Thủ Đức…, vào trong nội thành như đường Phạm Văn Chí, Hồng Bàng (quận 6, 11), đường Vũ Tùng, Bùi Hữu Nghĩa, Nguyễn Xuân Ôn, Điện Biên Phủ (quận Bình Thạnh), Nam Kỳ Khởi Nghĩa (quận 3), đường Lương Định Của (quận 2) và một số khu vực quận 7, quận 8 cũng trong tình cảnh tương tự…

Anh N.H. (đường Nguyễn Xuân Ôn, P.2) nhà gần ngay cây cầu nhỏ bắc ngang con kênh nước đen ngòm từ đường Nguyễn Xuân Ôn, P.2 chạy qua đường Điện Biên Phủ, P.15 quận Bình Thạnh, chán nản cho biết: "Nhà tôi nâng nền riết rồi giờ từ nền lên tới trần nhà thấp lè tè chỉ chưa đầy 2 mét, nên nếu có muốn nâng lên nữa cũng không thể nào làm được mà ở khu vực này có muốn đập đi xây mới cũng không ai dám làm vì đang vướng quy hoạch treo 20 mấy năm rồi. Do con đường này nằm sát con kênh nước đen nên cứ mỗi lần bị ngập là mùi hôi thối xông lên rất kinh sợ".

Giữa tháng 3 vừa qua, giữa mùa khô nắng gắt, TP HCM lại có triều cường dâng cao đã gây ngập nặng ở nhiều tuyến đường, làm ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sinh hoạt, kinh doanh của người dân.

Do đó, sẽ rất khó lường trước điều gì xảy ra khi TP HCM bước vào mùa mưa 2012, bởi chỉ cần sau những cơn mưa lớn bất chợt hay đúng dịp triều cường dâng cao, thì đường phố, hay những con hẻm nhỏ sẽ dễ dàng biến thành "sông", giao thông đi lại khó khăn, sinh hoạt bị đảo lộn, hàng ngàn người lại phải đắp đập ngăn nước, ngoài ra việc triều cường dâng cao còn khiến nhiều tiểu thương, nhà vườn đau đầu bởi việc buôn bán, làm ăn sẽ đình trệ hay bị thất thu nặng. Đó là chưa kể chuyện bệnh tật phát sinh do triều lên ngập cống rãnh làm ô nhiễm môi trường nước như bệnh sốt xuất huyết, bệnh ngoài da gia tăng…

Ông Hà Văn Đại (84 tuổi, ngụ khu phố 5, P. Hiệp Bình Phước, Q. Thủ Đức) cũng cho biết, trước giờ KP.5 này ngập thường xuyên, mưa lớn cũng ngập, trời nắng ráo nhưng triều cường ở đây cũng ngập. Một phần khu vực này rất gần sông Sài Gòn, một phần do đường lớn được nâng cao hơn hẳn hẻm này, vì thế nhiều nhà dân ở đây đều phải nâng nền lên cao bằng mặt đường lớn, tuy nhiên hẻm này thì vẫn rất thấp nên nó thường xuyên bị ngập, khiến cuộc sống của người dân gặp bao khó khăn, mệt mỏi, nhiều hộ trồng mai ở khu vực này trước đây thường bị thiệt hại khi nước triều ngập lụt cả vườn...

Con đường Kha Vạn Cân hay đường 25 ở phường Hiệp Bình Chánh, quận Thủ Đức cũng thường xuyên rơi vào tình trạng lụt lội. Chị Thanh (43 tuổi) nhà ở đường 25 bức xúc cho biết: "Đoạn đường này có khi nước lên cao hơn nửa mét khiến người dân ở đây rất khốn khổ, hơn nữa do đường này có một số trường học và có cả chợ nên mỗi lần ngập là mỗi lần cùng cực, nhất là việc mấy đứa nhỏ đi học nhìn rất tội… Tình trạng này cũng đã kéo dài hai, ba năm nay mà chưa thấy có tiến triển gì cả".

Tình hình thủy văn năm 2012 sẽ diễn biến phức tạp

Thực tế, việc triều cường lên xuống hay mưa lớn gây ngập nặng đường sá lâu nay có lẽ đã quá quen thuộc với người dân thành phố. Tuy nhiên cũng phải thừa nhận rằng nhờ sự nỗ lực của thành phố mà trong năm qua, đã có 39 điểm ngập được xóa trong tổng số 70 điểm trên địa bàn. Trong đó, khu vực trung tâm đã giảm 14 điểm trong tổng số 31 điểm ngập. Cũng trong năm 2011, chỉ xảy ra 284 lần ngập (giảm 67% so với năm 2009).

Mục tiêu trong năm 2012, TP HCM sẽ xóa thêm 10 điểm ngập như ở đường Ung Văn Khiêm, Vũ Tùng (Q. Bình Thạnh), Phan Anh (Q. Tân Phú), An Dương Vương, Hậu Giang (Q.6), Lẵng Binh Thăng (Q.11), Quang Trung (Q. Gò Vấp), quốc lộ 1A (Q.12), Gò Dưa (Q. Thủ Đức) và đường Đỗ Xuân Hợp (Q.9).

Tuy nhiên, tại hội thảo báo cáo giữa kỳ của Dự án chống ngập nước khu vực TP.HCM diễn ra vào đầu tháng 3 vừa qua, Ban quản lý dự án này đã cho biết, về cơ bản hầu hết các điểm ngập ở trung tâm thành phố đã giảm, nhưng hiện đang phát sinh khoảng 30 điểm khác nằm ở các quận, huyện ngoại thành. Nguyên nhân là do những quận này có địa hình thấp, diện tích mặt nước như ao hồ, kênh rạch trước đây vốn là nơi để chứa và tiêu thoát nước mỗi khi có mưa hoặc triều cường nhưng do ảnh hưởng quá trình đô thị hóa, lấn chiếm để xây dựng nhà ở, công trình nên bị san lấp, thu hẹp.

Theo Đài Khí tượng Thủy văn Khu vực Nam Bộ, tình hình thủy văn năm 2012 sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp. Hệ thống sông Đồng Nai và sông Sài Gòn sẽ đón nhiều đợt triều cường trong năm, nhất là vào mùa mưa bão sắp tới. Và theo lẽ thường lâu nay triều cường chỉ có tăng, không giảm.

Vậy giải pháp nào để giải quyết tình trạng ngập úng này? Được biết, hiện TP HCM có rất nhiều dự án chống ngập, tiêu thoát nước đã và đang được triển khai thực hiện, như dự án nghiên cứu hệ thống thoát nước thải và nước mưa của TP HCM (Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản JICA-1999); dự án đại lộ Đông Tây (nay là đại lộ Võ Văn Kiệt) và cải thiện môi trường nước kênh Tàu Hủ - Bến Nghé; dự án cải thiện vệ sinh và nâng cấp đô thị lưu vực kênh Tân Hóa - Lò Gốm; dự án vệ sinh môi trường thành phố (kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, kênh Đôi - kênh Tẻ); cải tạo, sửa chữa cống thoát nước Hàng Bàng, ngăn triều Bình Triệu, hoàn chỉnh quy hoạch thủy lợi và tiêu thoát nước TP.HCM; quy hoạch thủy lợi chống ngập TP HCM (Bộ NN&PTNT)...

Tuy nhiên theo các chuyên gia, cần có sự thống nhất trong công tác quản lý và điều hành các dự án này để việc chống ngập đạt hiệu quả hơn. Đặc biệt, để giải quyết căn cơ vấn đề chống ngập, các quy hoạch cần phải được xem xét đánh giá trong khuôn khổ của một giải pháp tổng hợp bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như: các giải pháp công trình, phi công trình, kinh tế - xã hội, môi trường cũng như quy hoạch phát triển lâu dài của thành phố có xét đến phạm vi ảnh hưởng của các vùng lân cận, biến đổi khí hậu và nước biển dâng.