Phòng vệ thương mại để cạnh tranh sòng phẳng

Điều tra áp dụng biện pháp PVTM gia tăng

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh cho rằng, vấn đề PVTM  từ khi Việt Nam tham gia các Hiệp định thương mại tự do đã có tác động mạnh đến quá trình sản xuất và xuất khẩu (XK) hàng hóa của Việt Nam. Đây là hệ quả tất yếu của mỗi quốc gia trong quá trình mở cửa nền kinh tế và hội nhập với thị trường bên ngoài, gắn với những lợi ích cân bằng trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Để đảm bảo lợi ích của mình, các quốc gia trên thế giới hiện nay đều sử dụng công cụ PVTM. PVTM là một trong những công cụ nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hàng hóa nhập khẩu và hàng hóa sản xuất trong nước trong bối cảnh mở cửa nền kinh tế và đưa ra các cam kết về xóa bỏ hàng rào thuế, hàng rào phi thuế quan. Bao gồm các biện pháp: Tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp.

Theo thống kê của WTO, hơn 25 năm qua, các nước đã khởi xướng điều tra tổng cộng 6.300 vụ việc chống bán phá giá, 632 vụ chống trợ cấp, 400 vụ việc tự vệ. Trung bình mỗi năm hơn 290 vụ và điều này chứng tỏ, trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế số lượng các vụ việc PVTM ngày càng gia tăng. Đặc biệt trong những năm gần đây, số lượng các vụ việc PVTM của nước ngoài đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng.

Nếu ở giai đoạn 2005 – 2010 mới có 25 vụ việc thì trong giai đoạn từ 2011 – 2015 là 53 vụ. Đặc biệt giai đoạn 2016 -9/2021 đã tăng lên 109 vụ việc. Giai đoạn trước năm 2005 tổng số vụ việc khoảng 52 vụ nhưng tổng số vụ việc cho đến nay là 208 vụ. Số lượng các vụ việc chống lẩn tránh đối với hàng hóa XK của Việt Nam có dấu hiệu gia tăng, nhất là khi một số nước có hàng hóa XK từ Việt Nam lại sử dụng nguyên liệu chính nhập khẩu từ một số khu vực đang bị áp dụng biện pháp PVTM như thép, nhôm...

Lý do chính khiến xu thế PVTM gia tăng đánh vào hàng hóa XK của Việt Nam, theo Thứ trưởng Trần Quốc Khánh là do kim ngạch XK của Việt Nam tăng rất nhanh, nhờ tác động tích cực của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, các Hiệp định thương mại tự do. Nhiều mặt hàng XK của Việt Nam đã tạo ra sức ép cạnh tranh rất lớn tại thị trường các nước nhập khẩu, đã khiến ngành sản xuất các nước này đề nghị chính phủ điều tra áp dụng các biện pháp PVTM. Trên thực tế, nếu như kim ngạch XNK của Việt Nam năm 2001 mới đạt hơn 30 tỷ USD thì 6 năm sau, năm 2007 đã là 100 tỷ USD; năm 2011 đạt 200 tỷ USD và năm 2019, con số này đã là 517 tỷ USD. Trong cùng giai đoạn, XK đã tăng từ mức 15 tỷ USD vào năm 2001 lên gần 50 tỷ USD năm 2007, gần 100 tỷ USD năm 2011 và đạt hơn 280 tỷ USD vào năm 2020.

Với kết quả này, Việt Nam đã trở thành nền kinh tế có quy mô xuất khẩu đứng thứ 22 trên thế giới. Tuy nhiên, cùng với đó, hàng hóa nhập khẩu cũng vào nước ta nhiều hơn và cạnh tranh khá quyết liệt với hàng hóa trong nước. “Đây là hệ quả tất yếu của việc mở cửa nền kinh tế và hội nhập với thế giới. Vì những lợi ích cơ bản của hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta chấp nhận và sẵn sàng cạnh tranh sòng phẳng, bình đẳng. Và PVTM chính là một trong những công cụ giúp ta thực hiện điều đó”, Thứ trưởng Trần Quốc Khánh nhấn mạnh.

Nâng cao năng lực về phòng vệ thương mại

Ông Lê Triệu Dũng, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) nhận định, các biện pháp PVTM đã mang lại hiệu quả thiết thực đối với DN, bảo vệ sản xuất trong nước. Nhờ công cụ PVTM, một số DN đã cải thiện đáng kể tình hình sản xuất kinh doanh, thoát khỏi thua lỗ và từng bước ổn định sản xuất. Đặc biệt, các biện pháp PVTM cũng góp phần ổn định giá đầu vào cho một số ngành sản xuất trong nước. Để phát huy hơn nữa vai trò của các biện pháp PVTM trong tiến trình hội nhập, Việt Nam đã và đang hoàn thiện hệ thống pháp luật, nghị định, thông tư, đề án về PVTM. Theo đó, Việt Nam đã bắt đầu chủ động sử dụng công cụ PVTM, thiết lập môi trường cạnh tranh công bằng, bảo vệ lợi ích chính đáng của nhiều ngành sản xuất trong nước.

Tính đến tháng 11/2021, Bộ Công Thương đã khởi xướng điều tra 23 vụ việc PVTM, trong đó có 15 vụ việc chống bán phá giá, 1 vụ chống trợ cấp, 6 vụ tự vệ và 1 vụ chống lẩn tránh các biện pháp PVTM. Đối tượng bao gồm các sản phẩm như thép, kính nổi, dầu ăn, bột ngọt, phân bón DAP, nhôm, ván gỗ, đường mía, màng BOPP… để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Hiện, chính sách pháp luật về PVTM không ngừng được hoàn thiện; cùng với đó Bộ Công Thương đã đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức về lĩnh vực này cho DN; xây dựng hệ thống cảnh báo sớm cho nhiều ngành hàng, sản phẩm có nguy cơ bị kiện PVTM tại nhiều thị trường; tiếp nhận hồ sơ đề nghị điều tra và đẩy nhanh hoàn thành các vụ việc điều tra PVTM nhằm kịp thời có các biện pháp PVTM để đảm bảo môi trường thương mại công bằng cho các ngành sản xuất trong nước.

Ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho rằng, thời gian cuối năm, nhiều mặt hàng sẽ được ưu đãi lớn nhằm kích cầu tiêu dùng, năng lực sản xuất sẽ gia tăng, lẩn tránh PVTM để hưởng ưu đãi cũng tăng cao. Do đó, để nâng cao năng lực PVTM, chúng ta cần nhận thức đúng đắn về PVTM để ứng phó kịp thời và hiệu quả hơn với các tình huống bất ngờ có thể xảy ra, đảm bảo hàng hóa sản xuất trong nước được cạnh tranh công bằng.

Cho đến nay, theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, sau những va vấp ban đầu, nhiều DN và một số hiệp hội DN đã thành thục trong công tác ứng phó với các vụ việc PVTM. Nhu cầu tìm hiểu cũng như nắm bắt về PVTM và năng lực, cách ứng phó của DN đã được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều khó khăn đặt ra đối với DN, ngành hàng trong quá trình tham gia, tiếp nhận các vụ việc về PVTM, do đó cần nhiều hơn sự hỗ trợ, truyền thông, thông tin về các biện pháp ứng phó từ Bộ Công Thương cùng các cơ quan liên quan.

Trước xu thế sử dụng các biện pháp PVTM ngày càng gia tăng, do đó công tác cảnh báo sớm và tuyên truyền, thông tin về PVTM đóng vai trò hết sức quan trọng, cấp thiết. Để nâng cao hiệu quả công tác này, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương Phan Xuân Thủy đề nghị, Bộ Công Thương tăng cường phổ biến thông tin kịp thời về PVTM; đẩy mạnh tuyên truyền, cung cấp thông tin cơ bản, chuyên sâu, chính xác có tính hệ thống về PVTM cho cơ quan báo chí. Đồng thời, yêu cầu, các đơn vị cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức liên quan đến PVTM nhằm nâng cao năng lực, nhận thức của cộng đồng DN và người dân về PVTM, qua đó bảo vệ quyền lợi ích chính đáng của các ngành sản xuất trong nước và nền kinh tế khi Việt Nam tham gia nhiều Hiệp định thương mại tự do như hiện nay.