Nuốt nước mắt để vượt qua số phận

Những con người nghị lực

Theo chân chị Ngọ Thị Dung - Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Đoan Bái (Hiệp Hòa, Bắc Giang), chúng tôi đến gặp chị Vương Thị Thơ (SN1966), người đã từng bị lừa bán sang Trung Quốc 9 năm trời. Chị Thơ tiếp chúng tôi trong ngôi nhà ba tầng khang trang và khi nghe câu chuyện của chị, chúng tôi mới thấy nghị lực của chị lớn đến chừng nào.

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1994, khi ấy chị Thơ đã có hai con, một trai, một gái. Do hoàn gia đình khó khăn, chị thường xuyên xa nhà đi gánh hàng thuê ở vùng cửa khẩu Lạng Sơn. Một lần, gặp một người khách lạ rủ rê có mối hàng lớn bên biên giới, nếu đồng ý gánh thuê sẽ nhận được tiền thù lao rất cao, chị không mảy may nghi ngờ và theo chị ta lên xe ôtô ngủ một mạch đến sáng. Sáng hôm sau tỉnh dậy, chị biết mình bị lừa bán cho một người đàn ông Trung Quốc. Hắn dọa, nếu chị bỏ trốn, hắn sẽ đánh chị đến chết. Cay đắng, chị nén nỗi nhớ chồng con vào lòng, cam chịu làm những công việc nặng nhọc để chờ cơ hội thoát thân.

Thời gian đầu, người chồng Trung Quốc đánh đập chị một cách tàn nhẫn, bắt chị làm mọi việc như người ở trong nhà, nhưng chị vẫn cắn răng chịu đựng. Vốn bản tính thật thà, chăm chỉ, sau nhiều năm làm lụng vất vả, chị Thơ đã lấy được niềm tin của gia đình này.

Dù đã sống ở nơi đất khách quê người được 7 năm, nhưng chị Thơ vẫn không nguôi ý định trốn về nước. Năm 2001, chị Thơ bắt đầu nung nấu kế hoạch trốn về quê. Sau gần 2 năm thuyết phục, gia đình người chồng Trung Quốc đã đồng ý cho chị Thơ về thăm quê hương một lần và còn cho tiền làm lộ phí.

Về đến quê nhà Bắc Giang, được tin người chồng cũ cũng đã lập gia đình mới và xây nhà ở trên chính mảnh đất mà chị mua trước khi bị lừa bán, hai đứa con ruột vì không ở được cùng người mẹ kế cũng bỏ học đi lang thang làm thuê ở tận Hà Nội, dù mới có hơn 10 tuổi đầu, một mình chị lại lặn lội ra Hà Nội tìm con. Thấy các con nhếch nhác, bẩn thỉu, chị chỉ biết ôm con mà khóc. Ba mẹ con chị dắt díu nhau về quê. Mặc gia đình chồng từ chối nhận, hàng xóm dị nghị, đàm tiếu, chị vẫn gắng gượng đi làm thuê bằng đủ nghề để kiếm tiền nuôi  con. Nhờ sự giúp đỡ của gia đình, bạn bè, đặc biệt là chính quyền địa phương, chị Thơ tích góp được chút vốn liếng để xây nhà và mở một quán Internet cho người con trai cả. Công việc làm ăn thuận lợi, chị còn chuẩn bị xây thêm một căn nhà nữa cho đứa con thứ hai lập gia đình. Đã gần 50 tuổi, cuộc sống không còn chật vật như thuở mới về nhưng chị Thơ vẫn đi phụ hồ, làm thuê để tăng thêm thu nhập cho gia đình.

May mắn hơn chị Thơ, chị Nguyễn Thị Điền (SN1962) chỉ phải lưu lạc bên xứ người chưa đầy một năm. Năm 1994 chị Điền bị lừa bán sang Trung Quốc khi đã có chồng và một cô con gái. Những tháng ngày sống cùng người chồng Trung Quốc là những tháng ngày tủi nhục khi chị bị hắn nhốt trong phòng kín và đánh đập không thương tiếc. Năm 1995, để thoát thân, chị tỉ tê với người chồng "hờ" cho chị về quê đón cô con gái sang đoàn tụ. Nghe thấy bùi tai, người chồng này đồng ý để chị về Việt Nam, thậm chí còn cho chị chút tiền đi đường.

May mắn cho chị Điền là người chồng cũ vẫn yêu thương và chung thủy chờ đợi ngày chị trở về, bởi anh biết bản chất chị vốn hiền lành, thật thà, không có chuyện chị bỏ anh đi tìm hạnh phúc mới. Nhờ tình yêu của chồng, chị vượt qua được mặc cảm của bản thân trong những ngày đầu mới về nước. Thời gian này, chị cũng lăn lộn mưu sinh bằng đủ thứ nghề, từ gánh hàng thuê, buôn bán hàng rong khắp các lễ hội đình chùa trong tỉnh đến phụ hồ, phụ xây. Năm 2009, chồng chị mất vì bệnh nặng, phần vì có tuổi, chị ở nhà vay vốn mở quán hàng tạp hóa buôn bán qua ngày.

Những phụ nữ "tự lực"

Để trợ giúp nhóm phụ nữ bị buôn bán, lừa xuất khẩu lao động và ảnh hưởng bạo lực gia đình, Chi cục Phòng, chống tệ nạn xã hội tỉnh Bắc Giang xây dựng mô hình tái hoà nhập cộng đồng "Phụ nữ tự lực Bình minh xanh" tại huyện Hiệp Hoà từ năm 2009. Tham gia câu lạc bộ đều là những người phụ nữ từng bị lừa bán ra nước ngoài may mắn trở về như chị Thơ, chị Điền... Họ gặp nhau để chia sẻ, động viên nhau vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, cùng nhau học hỏi kinh nghiệm làm kinh tế, giúp nhau thoát nghèo. Nhờ có mô hình này mà nhiều người phụ nữ không chỉ ở xã Đoan Bái mà ở cả các xã trong huyện có điều kiện được vay vốn hỗ trợ sinh kế tái hòa nhập cộng đồng.

Hiện nay ở xã Đoan Bái có khoảng 10 người phụ nữ may mắn trở về sau khi bị lừa bán, trong số đó có sáu chị đã thoát nghèo. Đây không chỉ là nỗ lực của riêng bản thân các chị mà của cả chính quyền địa phương, Hội Phụ nữ xã, những người luôn ủng hộ, động viên và hỗ trợ cả mặt vật chất lẫn tinh thần cho các chị. 

Mỗi tháng một lần, nhóm phụ nữ tự lực lại tổ chức gặp gỡ nhóm có nguy cơ cao trong việc bị lừa bán ra nước ngoài để tuyên truyền giúp họ tránh xa cạm bẫy của những kẻ lừa đảo. Chị Thơ, người phụ nữ làm kinh tế khá giả nhất trong số những người phụ nữ bị lừa đảo trở về và cũng là người đứng đầu tổ chức này của xã Đoan Bái cho biết: "Hiện nay trong xã vẫn còn rất nhiều người phụ nữ có khả năng bị lừa bán ra nước ngoài vì cuộc sống của họ vẫn còn rất khó khăn. Vì thế mà chúng tôi luôn phải tuyên truyền những thủ đoạn lừa đảo mà chúng tôi từng mắc phải để các chị ấy rút kinh nghiệm như đi chợ đừng tin ai, ai lạ rủ đi đâu làm gì thì đừng nghe theo…".

Người kinh tế khá giả giúp đỡ người có hoàn cảnh khó khăn hơn để cùng nhau thoát nghèo. Tuy nhiên, không phải người phụ nữ nào trở về cũng may mắn khi có khả năng làm kinh tế như chị Thơ, chị Điền. Trường hợp của gia đình chị Lê Thị Thuần (SN 1968) quả thật cũng làm nhiều chị em cùng cảnh ngộ phải rơi nước mắt. Năm 1993, khi đã có một đời chồng và một đứa con gái nhỏ hơn 2 tuổi, chị Thuần bị lừa bán sang Trung Quốc. Không may, hai năm sau khi bị lừa bán, chị Thuần bị tai biến và nằm liệt một chỗ.

Năm 2007, người chồng Trung Quốc mất vì bệnh tật, không có ai chăm sóc, người em trai chồng đành mua vé đưa chị và ba đứa con trở về Việt Nam, còn cô con gái riêng của chị ở lại lấy chồng và sinh con, mỗi năm chỉ về Việt Nam thăm chị một lần. Không có khả năng lao động, chị Thuần đành về ở cùng mẹ đẻ, mọi việc sinh hoạt đều do bà ngoại và các con chăm sóc. Bà ngoại thì ngày một già yếu, trong khi các con của chị vẫn chưa cháu nào có giấy khai sinh vì những khó khăn trong việc xác minh nơi sinh.

Đứa con lớn của chị Thuần sinh năm 1995, hiện đã đi làm thuê ở nhiều nơi nhưng vì không có giấy khai sinh nên cháu không được hưởng bất cứ một chế độ trợ cấp nào. Hai đứa con nhỏ còn lại của chị Thuần cũng phải đi học nhờ ở các lớp mà không được lên lớp, được giấy khen dù học rất giỏi chỉ vì thiếu giấy khai sinh.

Chia sẻ với chúng tôi, chị Thuần tâm sự: "Chính quyền địa phương cũng hết sức quan tâm, tạo điều kiện cho gia đình chị nhưng nhanh hay chậm không phụ thuộc vào mình nên cũng khổ. Chị không thể tự lao động, bà ngoại ngày một già yếu, nếu các con không có giấy khai sinh sau này các cháu rất thiệt thòi trong việc đi làm kiếm tiền chăm lo cho bà và mẹ".

Mô hình "phụ nữ tự lực" cũng được xây dựng để những người có cùng cảnh ngộ giúp đỡ nhau đứng lên sau hoạn nạn. Hy vọng rằng, mô hình này sẽ còn phát triển và được nhân rộng, giúp đỡ những số phận không may như chị Thuần, chị Điền.