Nỗ lực đảm bảo nguồn cung và dự trữ nhiên liệu trước biến động toàn cầu

Chủ động kịch bản ứng phó, giữ vững nguồn cung xăng dầu

Những biến động địa chính trị tại Trung Đông đang tạo áp lực lớn lên thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá dầu tăng nhanh, chi phí logistics leo thang và tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Trước bối cảnh đó, Bộ Công Thương đã chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, xây dựng kịch bản ứng phó nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, Bộ đã kích hoạt các phương án điều hành theo Kế hoạch 1081 (Kế hoạch của Bộ Công Thương về giải pháp triển khai các Nghị quyết của Chính phủ) nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn cung xăng dầu, ổn định thị trường, với ba trụ cột chính: bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn cung; giám sát, điều tiết thị trường, ngăn chặn đầu cơ, găm hàng; và tăng cường cảnh báo sớm, phản ứng linh hoạt trong chuỗi cung ứng. Đồng thời, Bộ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính trong điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, cũng như tham gia Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng để phục vụ công tác điều hành.

Để giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung, Bộ Công Thương chỉ đạo các doanh nghiệp đầu mối chủ động đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, không phụ thuộc vào một khu vực địa lý. Việc thúc đẩy ký kết các hợp đồng dài hạn với đối tác tại nhiều khu vực như Đông Nam Á, Australia, Mỹ… được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm nguồn hàng ổn định trong mọi tình huống. Song song đó, yêu cầu duy trì nghiêm mức dự trữ lưu thông theo quy định cũng được nhấn mạnh. Đây là “vùng đệm” cần thiết để ứng phó khi thị trường thế giới biến động mạnh hoặc chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Bên cạnh nguồn nhập khẩu, Bộ cũng chỉ đạo các nhà máy lọc dầu trong nước vận hành ổn định, ưu tiên cung ứng cho thị trường nội địa, góp phần tăng tính tự chủ về năng lượng.

Song song với điều hành nguồn cung, công tác quản lý thị trường được tăng cường. Lực lượng chức năng đẩy mạnh kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm như đầu cơ, găm hàng, bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, ổn định. Công tác dự báo, cập nhật thông tin thị trường quốc tế cũng được chú trọng để hỗ trợ doanh nghiệp chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Ở phía doanh nghiệp, các đầu mối lớn như Petrolimex, PVOIL đã chủ động tăng nhập khẩu, đa dạng hóa nguồn cung và linh hoạt điều chỉnh kế hoạch kinh doanh. Ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Tổng Giám đốc Petrolimex cho biết, Trung Đông cung cấp khoảng 20% nguồn dầu toàn cầu, trong đó phần lớn xuất sang châu Á. Vì vậy, xung đột khu vực này tác động trực tiếp đến nguồn cung và giá xăng dầu tại châu Á, trong đó có Việt Nam. Trước rủi ro gián đoạn, Petrolimex đã rà soát hợp đồng, làm việc với đối tác để duy trì nguồn hàng, đồng thời tích cực tìm kiếm nguồn cung mới. Trong bối cảnh nhiều nhà máy lọc dầu khu vực giảm công suất, doanh nghiệp đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, tận dụng thêm nguồn từ Ấn Độ, châu Âu và Mỹ. Đáng chú ý, sản lượng nhập khẩu và cung ứng trong tháng 3 đã được tăng mạnh so với kế hoạch, từ 1,1-1,2 triệu m³ lên khoảng 1,4 triệu m³, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Kế hoạch tháng 4 và các tháng tiếp theo cũng được xây dựng ở mức cao, sẵn sàng điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thị trường.

Tương tự, ông Lê Trung Hưng, Phó Tổng giám đốc PVOIL cho biết, nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á đang giảm công suất hoặc có thể tạm dừng hoạt động, khiến rủi ro gián đoạn hợp đồng gia tăng. Nguồn cung suy giảm kéo theo phụ phí nhập khẩu tăng mạnh, với xăng khoảng 20–30 USD/thùng và dầu diesel lên tới 40–50 USD/thùng. Trước tình hình này, PVOIL đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung ngoài thị trường truyền thống và tăng mạnh nhập khẩu. Sản lượng trong tháng 3 và 4 được nâng lên mức cao kỷ lục, đồng thời doanh nghiệp linh hoạt kết hợp nguồn trong nước và nhập khẩu, bám sát các kịch bản thị trường để bảo đảm cung ứng ổn định.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Dầu khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương cho biết, Bộ Công Thương đã xây dựng hai kịch bản ứng phó theo diễn biến xung đột Trung Đông. Kịch bản thứ nhất áp dụng trong trường hợp xung đột kéo dài khoảng 4 tuần (đến hết tháng 3). Kịch bản thứ hai tính đến khả năng chiến sự kéo dài trên 4 tuần, với các phương án cụ thể về nguồn cung, nhu cầu và giá cả. Hiện nguồn hàng cơ bản đáp ứng nhu cầu trong nước đến hết tháng 3 và sang tháng 4.

Với việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ điều hành, dự trữ đến quản lý thị trường, cùng sự chủ động của doanh nghiệp, nguồn cung xăng dầu trong nước cơ bản được giữ vững, góp phần ổn định thị trường và hỗ trợ kiểm soát lạm phát trong bối cảnh nhiều biến động.

Đồng bộ giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng

Trước diễn biến phức tạp tại Trung Đông và những khó khăn trên thị trường năng lượng thế giới, Chính phủ và Thủ tướng đã chỉ đạo nhiều biện pháp ứng phó kịp thời, linh hoạt và hiệu quả, giúp kiểm soát tình hình và bảo đảm an ninh năng lượng. Trong những ngày qua, Chính phủ ban hành 1 nghị định, 2 nghị quyết, Thủ tướng ký 1 chỉ thị cùng nhiều công điện chỉ đạo xử lý diễn biến mới ngay trong ngày, đồng thời trao đổi với lãnh đạo các nước và tập đoàn năng lượng để phối hợp ứng phó. Các Phó Thủ tướng liên tục chỉ đạo bộ, ngành và doanh nghiệp bám sát tình hình, áp dụng các biện pháp hỗ trợ giá xăng dầu như trích Quỹ bình ổn, điều chỉnh thuế, phí. Nhờ đó, giá xăng dầu trong nước hiện thấp hơn hầu hết các nước trong khu vực, thể hiện nỗ lực đáng kể trong bối cảnh thị trường đầy biến động.

Trao đổi với PV Báo CAND ngày 22/3, TS. Nguyễn Bích Lâm, Nguyên Cục trưởng Tổng Cục Thống kê, nay là Cục Thống kê đánh giá cao sự chủ động và linh hoạt trong điều hành xăng dầu của Chính phủ. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh thời gian qua, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã liên tục chỉ đạo, ban hành nhiều nhóm giải pháp mang tính hệ thống nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, đặc biệt là xăng dầu. Các chính sách và giải pháp trọng tâm được thực hiện theo hướng "chủ động - linh hoạt - dài hạn" nhằm bảo đảm tuyệt đối nguồn cung xăng dầu trong mọi tình huống, với tinh thần xuyên suốt là: không để thiếu xăng dầu trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Cụ thể Thủ tướng đã nhiều lần yêu cầu Bộ Công Thương chịu trách nhiệm toàn diện về cân đối cung - cầu, không để xảy ra thiếu hụt, đứt gãy nguồn cung trong hệ thống phân phối.  Chính phủ đã chỉ đạo và đưa ra giải pháp nhằm tăng tính tự chủ, giảm phụ thuộc nhập khẩu bằng cách xử lý các "điểm nghẽn" trong hệ thống lọc - hóa dầu trong nước. Cùng với đó, Chính phủ hoàn thiện thể chế kinh doanh xăng dầu thông qua việc sửa đổi các nghị định, nghị quyết liên quan tới kinh doanh xăng dầu theo hướng: Rút ngắn khâu trung gian, tăng tính minh bạch; Điều chỉnh chi phí định mức sát thực tế; Tăng tính chủ động cho doanh nghiệp trong tạo nguồn. Đây là giải pháp mang tính căn cơ nhằm khắc phục tình trạng "đứt gãy cục bộ" trong hệ thống phân phối.

Đặc biệt, nâng cao năng lực dự trữ quốc gia được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo, qua đó hình thành "vùng đệm chiến lược" cho các cú sốc bên ngoài, với các giải pháp: từng bước tăng quy mô dự trữ xăng dầu quốc gia; Kết hợp dự trữ nhà nước với dự trữ thương mại; Xây dựng cơ chế huy động dự trữ trong tình huống khẩn cấp. Chính phủ cũng chỉ đạo thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung. Tập trung phát triển năng lượng tái tạo, LNG, hydrogen; đa dạng hóa thị trường nhập khẩu xăng dầu. Đây là trụ cột chiến lược nhằm giảm rủi ro địa chính trị và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Có thể thấy, “thông điệp điều hành rất rõ: an ninh năng lượng không chỉ là câu chuyện "đủ xăng dầu, mà là năng lực điều hành tổng thể từ dự trữ, sản xuất, nhập khẩu đến giá cả và thể chế. Khi các chính sách và giải pháp này được thực hiện đồng bộ, hiệu quả, an ninh năng lượng của nền kinh tế sẽ được đảm bảo. Hệ thống năng lượng sẽ đứng vững trước các cú sốc năng lượng toàn cầu”, TS Nguyễn Bích Lâm nhấn mạnh.

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ sáng 20/3 về nguồn kinh phí hỗ trợ bình ổn giá xăng dầu, Thủ tướng đã đồng ý về chủ trương ứng ngân sách nhà nước (từ nguồn tăng thu năm 2025) cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, với cơ chế hoàn trả sau khi thị trường ổn định. Trước đó, ngày 19/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 55/NQ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 36/NQ-CP, cho phép điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn theo biến động thị trường. Theo quy định mới, khi giá cơ sở của một mặt hàng xăng dầu phổ biến tăng từ 15% trở lên so với kỳ điều hành trước, Bộ Công Thương sẽ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính điều chỉnh giá và công bố ngay, không chờ kỳ điều hành định kỳ. Ngược lại, khi giá giảm từ 10% trở lên, việc điều chỉnh cũng được thực hiện kịp thời.

Về chủ trương ứng ngân sách nhà nước cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu, với cơ chế hoàn trả sau khi thị trường ổn định, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, việc sẵn sàng ứng ngân sách hỗ trợ Quỹ bình ổn là “bước đi đáng chú ý”, tạo vùng đệm quan trọng giúp ổn định thị trường ngay cả khi giá dầu thế giới tăng cao kéo dài. Cơ chế “ứng trước, hoàn trả sau” vừa bảo vệ thị trường ngắn hạn, vừa giữ nguyên tín hiệu giá, giúp doanh nghiệp và người tiêu dùng chủ động ứng phó.        

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng cũng nhấn mạnh việc nâng ngưỡng biến động giá từ 7% lên 15% để kích hoạt điều chỉnh ngay là bước đi linh hoạt, giảm độ trễ chính sách và hạn chế giá trong nước “lệch pha” so với thị trường quốc tế. Đây là minh chứng cho chuyển hướng từ kiểm soát cứng sang quản trị linh hoạt, có kiểm soát, một yêu cầu tất yếu trong nền kinh tế thị trường hiện đại.

Ngoài ra, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng đánh giá cao vai trò phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương và các bộ, ngành trong việc duy trì nguồn cung xăng dầu ổn định. Nhờ cơ chế phối hợp hiệu quả, các doanh nghiệp chủ động trong nhập khẩu, vận chuyển và dự trữ, góp phần hạn chế áp lực tăng giá đột ngột.

Theo vị chuyên gia này, minh bạch trong quản lý và nhập khẩu, cùng các phương án dự phòng kịp thời, là yếu tố then chốt giúp thị trường xăng dầu vận hành ổn định, bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và hỗ trợ kinh tế vĩ mô.

Chính phủ đang triển khai một “gói điều hành” đồng bộ, tác động đồng thời cả phía cung và cầu của thị trường năng lượng. Ở phía cung, các tập đoàn, doanh nghiệp được yêu cầu tăng sản xuất, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, củng cố dự trữ và bảo đảm nguồn cung ổn định. Việc giảm thuế nhập khẩu xăng dầu về 0% theo Nghị định 72/2026 là bước đi kịp thời, góp phần hạ chi phí đầu vào, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn hàng từ thị trường quốc tế.

Cụ thể, thuế nhập khẩu xăng RON 95 và nguyên liệu pha chế được điều chỉnh từ 10% xuống 0%; các mặt hàng nhiên liệu như diesel, nhiên liệu bay, dầu nhiên liệu… cũng đồng loạt về 0%. Một số nguyên liệu hóa dầu khác được giảm mạnh thuế suất, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp và giảm áp lực tăng giá trong nước. Bên cạnh đó, việc tăng cường tìm kiếm nguồn cung và mở rộng hợp tác quốc tế qua các kênh ngoại giao cấp cao, cho thấy năng lượng ngày càng trở thành một trụ cột quan trọng trong quan hệ đối ngoại.

Cùng với sự nỗ lực của Chính phủ, các chuyên gia kinh tế cho rằng, doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế cũng cần chủ động thích ứng. Các ngành sử dụng nhiều năng lượng phải xây dựng chiến lược quản trị rủi ro dài hạn, từ dự trữ nguyên liệu, đa dạng hóa nguồn cung đến tối ưu hóa quy trình sản xuất. Trong lĩnh vực logistics và xuất khẩu, việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng dự trữ và đẩy mạnh vận tải đa phương thức trở thành yêu cầu cấp thiết để giảm thiểu rủi ro từ biến động giá nhiên liệu.

Trong bối cảnh hiện nay, việc khuyến khích làm việc từ xa, hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân, ưu tiên đi chung xe, phương tiện công cộng hoặc xe đạp, cùng cân nhắc sử dụng xe điện, xe hybrid hoặc nhiên liệu sinh học E5/E10 từ 1/6/2026, cũng là một trong những giải pháp đưa ra và cần sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp, xã hội trong việc tiết kiệm năng lượng.

Trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu, Việt Nam không chỉ dừng ở các giải pháp ứng phó ngắn hạn, mà đang từng bước xây dựng nền tảng cho một hệ thống năng lượng bền vững hơn. Việc hoàn thiện thể chế, điều chỉnh cơ chế giá, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng… sẽ góp phần hình thành một cấu trúc điều hành linh hoạt, thích ứng cao trong bối cảnh mới.